តុលាការកំពូលរក្សាការផ្តន្ទាទោស មន្ត្រីបក្សភ្លើងទៀនលោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ ជាប់ពន្ធនាគារ ២ឆ្នាំកន្លះ
តុលាការកំពូលនៅព្រឹកថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានប្រកាសសាលដីការក្សាការផ្ដន្ទាទោសប្រធានស្តីទីគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិគណបក្សភ្លើងទៀនប្រចាំនៅរាជធានីភ្នំពេញ លោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ ដាក់ពន្ធនាគារ ២ ឆ្នាំ ៦ ខែដដែល ពីបទ «ក្លែងបន្លំ និងប្រើប្រាស់លិខិតក្លែង»។ បើគិតតាមអំណាចសាលដីកានេះ លោកវណ្ណៈ នឹងត្រូវអនុវត្តទោសចប់នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។ ការសម្រេចនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីតុលាការកំពូលបានបើកសវនាការជំនុំជម្រះបណ្ដឹងសាទុក្ខរបស់លោក ចាន់វណ្ណៈ កាលពីថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។ សហមេធាវីការពារក្ដីឱ្យលោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ គឺលោកមេធាវី អែម ចន្ថា បានប្រាប់ប្រជាកាសែតថា តុលាការកំពូលនៅព្រឹកថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦នេះ បានសម្រេចបដិសេធបណ្ដឹងសាទុក្ខរបស់កូនក្ដីលោក ព្រមទាំងតម្កល់ការផ្ដន្ទាទោសលោក ចាន់វណ្ណៈ ដូចតុលាការជាន់ទាប។ លោកថា៖ «ខ្ញុំមានការសោកស្ដាយជាខ្លាំង ខកចិត្តចំពោះតុលាការកំពូលដែលសម្រេចតម្កល់សាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ទុកជាបានការ ដែលជាអង្គហេតុមួយដែលមិនមានសាក្សីឆ្លើយបំភ្លឺឱ្យបានច្បាស់លាស់ មានន័យថាភស្តុតាងដាក់បន្ទុកពុំមានទម្ងន់ក្នុងការចោទប្រកាន់មកលើកូនក្ដីរបស់ខ្ញុំ»។ ចំណែកឯភរិយារបស់លោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ គឺអ្នកស្រី ឡុង សូដានី យល់ថា ការដែលតុលាការកំពូលសម្រេចតម្កល់ការផ្ដន្ទាទោសស្វាមីគាត់ដាក់ពន្ធនាគារ ២ ឆ្នាំ ៦ ខែដដែល ពីបទ «ក្លែងបន្លំ និងប្រើប្រាស់លិខិតក្លែង» ជារឿងអយុត្តិធម៌។ អ្នកស្រីថា៖ «មីងយល់ថាអយុត្តិធម៌សម្រាប់គាត់ដោយសារយើងប្ដឹងតាំងពីសាលាដំបូងមកឧទ្ធរណ៍ៗហើយមកកំពូលហើយតុលាការបដិសេធសម្រេចយកសាលាដំបូងតែរហូត»។ តែយ៉ាងណាអ្នកស្រីថាមានតែរង់ចាំជួបជុំជាមួយស្វាមីគាត់វិញ ព្រោះលោក ចាន់វណ្ណៈ នឹងត្រូវអនុវត្តទោសជាប់ពន្ធនាគារចប់សព្វគ្រប់នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។ រីឯអគ្គលេខាធិការគណបក្សភ្លើងទៀន លោក លី សុធារ៉ាយុត្តិ មិនមានទស្សនៈអ្វីទេជុំវិញការសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលដែលតម្កល់ការកាត់ទោសលោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ។ លោក សុធារ៉ាយុត្តិ មានតែទន្ទឹងរង់ចាំថ្ងៃលោក ចាន់វណ្ណៈ មានសេរីភាព និងអាចចូលរួមសកម្មភាពនយោបាយក្នុងគណបក្សឡើងវិញ។ លោកថា៖ «ពួកយើងនឹងទៅទទួលលោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ នៅថ្ងៃទី១៧ កក្កដា (តាមថ្ងៃកំណត់) នៅនឹងមុខពន្ធនាគារ ដើម្បីស្វាគមន៍ដែលគាត់បានទទួលសេរីភាពតាមរយៈការអនុវត្តទោសគ្រប់១០០% និងផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់គាត់»។ ជុំវិញករណីនេះ មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក យី សុខសាន្ត មានប្រសាសន៍ថា ករណីតុលាការកំពូលរក្សាការកាត់ទោស លោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ នេះ ទំនងជារឿងនយោបាយច្រើនជាងការអនុវត្តច្បាប់។ លោកថា៖ «វាអត់មានអីចម្លែកទេដែលយើងតាមដានកន្លងមក ឱ្យតែរឿងនយោបាយគឺមិនដែលរួចខ្លួនទេ ជាពិសេសលោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ ហ្នឹងដែលគាត់ជាក្រុមប្រឹក្សាខណ្ឌផងហើយដល់ពេលកាត់ទោសឱ្យគាត់ពាក់ព័ន្ធរឿងបញ្ជីឈ្មោះបញ្ជីអីនេះ ហេតុផលនេះគឺយើងថាគឺជារឿងនយោបាយច្រើនជាងរឿងដែលអនុវត្តតាមផ្លូវច្បាប់»។ លោក យី សុខសាន្ត អំពាវនាវជាថ្មីដល់រាជរដ្ឋាភិបាល និងគណបក្សកាន់អំណាចឱ្យបើកលំហសេរីភាពពេញលេញដល់គណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល។ នៅរសៀលថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៤ សមត្ថកិច្ចរាជធានីភ្នំពេញបានចាប់ខ្លួនលោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ នៅផ្ទះរបស់លោកនៅខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ តាមបណ្ដឹងរបស់បុគ្គល ៣ នាក់ដែលប្ដឹងលោកពីបទក្លែងបន្លំឯកសារ ស្នាមមេដៃ និងហត្ថលេខាក្លែងក្លាយ។ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ បានផ្តន្ទាទោសលោកដាក់ពន្ធនាគារ ២ ឆ្នាំ ៦ ខែ ពីបទ «ក្លែងបន្លំ និងប្រើប្រាស់លិខិតក្លែង» តាមបញ្ញត្តិមាត្រា ៦២៦ មាត្រា ៦២៧ និងមាត្រា ៦២៨ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ និងបង្គាប់ឱ្យលោកសងជំងឺចិត្តទៅដើមបណ្ដឹង ៣ នាក់ ក្នុងម្នាក់ៗចំនួន ១២ លានរៀល។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញសម្រេចតម្កល់ការផ្តន្ទាទោសរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញទុកជាបានការដដែល៕
១៣ កក្កដា ២០២៦
អ្នកឆ្លងគ្រុនឈាមនៅកោះកុង កើនជាង២ដងនៅ៣ខែឆ្នាំនេះ ធៀបនឹងរយៈពេលដូចគ្នាកាលពីឆ្នាំមុន
មន្ទីរពេទ្យបង្អែកខេត្តកោះកុង បានរកឃើញអ្នកឆ្លងជំងឺគ្រុនឈាមសរុបជាង ៣០០នាក់ គិតចាប់ពីដើមខែមេសា ដល់ចុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលចំនួននេះបានកើនឡើងប្រមាណ ២ដង នៃចំនួនអ្នកជំងឺសរុបក្នុងរយៈពេលដូចគ្នាកាលពីឆ្នាំ២០២៥។ នេះបើតាមការបញ្ជាក់របស់ប្រធានមន្ទីរពេទ្យបង្អែកខេត្តកោះកុង។ ប្រធានមន្ទីរពេទ្យបង្អែកខេត្តកោះកុង លោក ហៃ ឡៃសុន បានប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មាននៅថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ថា គិតចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែមេសា ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ មានអ្នកជំងឺគ្រុនឈាមសរុបចំនួន ៣៧៤នាក់ ក្នុងនោះអ្នកជំងឺដែលជាកុមារក្រោមអាយុ ១៥ឆ្នាំ មានចំនួន ២៧៩នាក់ និងអ្នកមានវ័យលើស ១៥ឆ្នាំ មានចំនួន ៩៥នាក់។ លោក ឡៃសុន បញ្ជាក់ថា តួលេខនេះកើនឡើង ២០១,៦ ភាគរយ បើធៀបនឹងរយៈពេលដូចគ្នានៃឆ្នាំ២០២៥ ដែលមានអ្នកជំងឺគ្រុនឈាមចំនួន ១២៤នាក់។ តែយ៉ាងណា ក្នុងចំណោមករណីឆ្លងក្នុងឆ្នាំ២០២៦ គឺគ្មានករណីអ្នកជំងឺស្លាប់ឡើយ។ លោកថា៖ «អ្វីដែលជាកង្វល់របស់មន្ទីរពេទ្យគឺឃើញថា អ្នកជំងឺមានការកើនឡើងច្រើន ហើយតាមរយៈការសម្ភាសន៍អ្នកជំងឺ នៅក្នុងសហគមន៍របស់គាត់ហាក់ដូចជាមានមូសច្រើន នេះគ្រាន់តែជាអ្វីដែលប្រជាពលរដ្ឋគាត់លើកឡើងទេ»។ ជុំវិញករណីនេះ ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលជាតិប្រយុទ្ធនឹងជំងឺគ្រុនចាញ់ ប៉ារ៉ាស៊ីតសាស្ត្រ និងបាណកសាស្ត្រ នៃក្រសួងសុខាភិបាល លោក ហ៊ុយ រ៉េកុល សង្កេតឃើញថា ករណីឆ្លងជំងឺគ្រុនឈាមបានកើតឡើងទូទាំងប្រទេស ដោយរាយប៉ាយតាមតំបន់ផ្សេងៗគ្នា ហើយរាជធានីភ្នំពេញមានអត្រាឆ្លងជំងឺនេះតិចជាងគេ ព្រោះមានអនាម័យល្អ។ លោកបញ្ជាក់ថា ក្នុងឆ្នាំ២០២៦ នេះ មានអ្នកឆ្លងជំងឺគ្រុនឈាមប្រមាណ ១២ ០០០ ករណី និងមានអត្រាស្លាប់ដោយសារជំងឺនេះ ០,១ ភាគរយ។ លោកថា ករណីឆ្លងសរុបនេះប្រហាក់ប្រហែលនឹងចំនួនករណីឆ្លងនៅឆ្នាំ២០២៥ ដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ លោកថា ក្រសួងសុខាភិបាលបានអនុវត្តនូវកិច្ចការងារជាច្រើនដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺគ្រុនឈាម តួយ៉ាងដូចជា ការចេញលិខិតជូនដំណឹងតាមបណ្តាញសង្គមដល់ពលរដ្ឋដើម្បីបង្ការជំងឺនេះ កិច្ចសហការរវាងក្រសួងសុខាភិបាលនិងអាជ្ញាធរនៅមូលដ្ឋាន ការធ្វើយុទ្ធនាការលុបបំបាត់ប្រភពដកទឹក ដោយដាក់ថ្នាំសម្លាប់ដង្កូវទឹកតាមពាងទឹកពលរដ្ឋ និងការបាញ់ថ្នាំមូសជាដើម។ លោក ហ៊ុយ រ៉េកុល អំពាវនាវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់សម្អាតកុំឱ្យមានដង្កូវទឹក ដែលបង្កើតជាមូសនាំឱ្យមានប្រភពចម្លងជំងឺគ្រុនឈាម។ លោកបន្ថែមថា៖ «សូមឱ្យយកចិត្តទុកដាក់ថាតើផ្ទះយើងមានដង្កូវទឹកអត់? ហើយបើមានគឺយើងត្រូវតែគ្រប់គ្រង កម្ចាត់ កម្ទេចចោលនូវដង្កូវទឹកទាំងអស់នេះ។ សរុបរួមគឺអនាម័យបរិស្ថានស្អាតល្អ ផ្ទះសម្បែងរស់នៅស្អាត មានពន្លឺថ្ងៃចេញចូល»។ ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ មានអ្នកជំងឺគ្រុនឈាមសរុបជាង ៥ម៉ឺនករណី ហើយក្នុងចំណោមនោះមាន ៦៤ករណី បានបាត់បង់ជីវិត។ នេះបើតាមរបាយការណ៍របស់រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងសុខាភិបាល លោក ឡូ វាសនាគិរី ដែលបានលើកឡើងក្នុង «សន្និបាតបូកសរុបការងារសុខាភិបាលលើកទី៤៥ ឆ្នាំ២០២៥ និងលើកទិសដៅការងារបន្ត» កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ហើយត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយដោយសារព័ត៌មានក្នុងស្រុក៕
៧ កក្កដា ២០២៦
តុលាការកំពូលនឹងប្រកាសសាលដីការឿងមន្ត្រីបក្សភ្លើងទៀនលោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ នៅសប្ដាហ៍ក្រោយ
តុលាការកំពូលគ្រោងនឹងប្រកាសសាលដីកាសំណុំរឿងរបស់ប្រធានស្តីទីគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិគណបក្សភ្លើងទៀនប្រចាំនៅរាជធានីភ្នំពេញ លោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ នៅថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។ ការនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីតុលាការកំពូលនៅថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានបើកសវនាការជំនុំជម្រះបណ្ដឹងសាទុក្ខរបស់លោក ចាន់វណ្ណៈ ជំទាស់នឹងការសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាបដែលបានកាត់ទោសរូបលោកដាក់ពន្ធនាគារ ២ ឆ្នាំ ៦ ខែ ពីបទ «ក្លែងបន្លំ និងប្រើប្រាស់លិខិតក្លែង»។ សហមេធាវីការពារក្ដីឱ្យលោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ គឺលោកមេធាវី អែម ចន្ថា បានប្រាប់ថា លោកនិងសហមេធាវីបានលើកឡើងក្នុងសវនាការនៅព្រឹកថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា នូវមាត្រា ៤១៩ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ពាក់ព័ន្ធនឹងការបំភ័ន្តអង្គហេតុ និងការរំលោភច្បាប់។ លោកមេធាវីប្រាប់ថា តុលាការកំពូលបានជូនដំណឹងទៅមន្ត្រីពន្ធនាគារឱ្យដឹកកូនក្ដីលោកចូលសវនាការ ប៉ុន្តែពុំឃើញដឹកទៅតុលាការទេ ពោលគឺកូនក្ដីលោកបានអវត្តមាន។ ជាមួយគ្នានេះ លោកមេធាវី អែម ចន្ថា ឱ្យដឹងទៀតថា តុលាការកំពូលនឹងប្រកាសសាលដីកាសំណុំរឿងនេះនៅថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។ លោកថា៖ «សង្ឃឹមថាតុលាការកំពូល ក្រុមប្រឹក្សាលោកនឹងពិចារណាឱ្យកូនក្ដីរួចផុតពីបទចោទ និងដោះលែង»។ ចំណែកឯភរិយារបស់លោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ គឺអ្នកស្រី ឡុង សូដានី បានចូលស្ដាប់សវនាការជំនុំជម្រះក្ដីស្វាមីគាត់នៅតុលាការកំពូលនៅព្រឹកថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ក៏ប៉ុន្តែអ្នកស្រីមិនបានជួបលោក វណ្ណៈ ឡើយព្រោះលោកអវត្តមាន។ អ្នកស្រី សូដានី ឱ្យដឹងថា លើកចុងក្រោយដែលអ្នកស្រីជួបលោក ចាន់វណ្ណៈ គឺកាលពីដើមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ អ្នកស្រីឃើញថា សុខភាពស្វាមីគាត់ពុំសូវល្អទេ ដោយសារស្បែកលោកឡើងរមាស់ និងលោកមានជំងឺប្រចាំកាយផងគឺជំងឺក្រពះ។ បន្ថែមពីនេះ អ្នកស្រី សូដានី សង្កេតឃើញថា ប្ដីគាត់រលាកពោះវៀន បន្ទាប់ពីមន្ត្រីពន្ធនាគារប្ដូរគាត់ពីមណ្ឌលអប់រំកែប្រែទី ១ (ម១) ទៅឃុំនៅពន្ធនាគារខេត្តត្បូងឃ្មុំវិញ ព្រោះនៅទីនោះទឹកបរិភោគគ្មានអនាម័យ។ ជាមួយគ្នានេះ អ្នកស្រីស្នើសុំឱ្យតុលាការកំពូលទម្លាក់បទចោទចំពោះប្ដីគាត់។ អ្នកស្រីថា៖ «...ខ្ញុំនៅតែទទូចសុំអ៊ីចឹង សុំតែឱ្យទម្លាក់បទចោទទៅព្រោះថា រឿងបញ្ហានេះគឺអយុត្តិធម៌ចំពោះប្ដីខ្ញុំ ព្រោះប្ដីខ្ញុំគាត់អត់បានប្រព្រឹត្ត ឬដូចតុលាការចោទពីគាត់បានក្លែងបន្លំឯកសារ»។ រីឯអគ្គលេខាធិការគណបក្សភ្លើងទៀន លោក លី សុធារ៉ាយុត្តិ យល់ថា វាគ្រាន់តែបង្គ្រប់នីតិវិធីតែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថា លោក វណ្ណៈ នឹងអនុវត្តទោសចប់ ហើយមានសេរីភាពនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកក្កដា ខាងមុខនេះ។ លោកថា៖ «ភាពអយុត្តិធម៌សម្រាប់គាត់គឺនៅតែអយុត្តិធម៌។ គាត់ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារជាង ២ ឆ្នាំមកហើយដោយសារតែបណ្តឹងចោទប្រកាន់ ព្រោះថាគាត់គ្មានកំហុស។ ទោះជាបានស្នើឱ្យទម្លាក់បទចោទ និងដោះលែងគាត់តាំងពីដើមមកក្តី»។ ជុំវិញករណីនេះ មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក យី សុខសាន្ត មានប្រសាសន៍ថា ការចោទប្រកាន់នានាដូចជាករណីពាក់ព័ន្ធនឹងឯកសារ ឬស្នាមមេដៃផ្សេងៗ ហាក់បីគ្រាន់តែជាលេស សម្រាប់ចោទប្រកាន់អ្នកនយោបាយនៃបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល។ លោកថា៖ «គួរតែបញ្ចប់ទៅវប្បធម៌លាបពណ៌ចោទប្រកាន់អីហ្នឹង គួរឈប់ទៅ។ បើយើងចាត់ទុកថាប្រទេសយើងកាន់របបប្រជាធិបតេយ្យ យើងគួរតែផ្ដល់សិទ្ធិសេរីភាពឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ ឬមួយក៏សមាជិកនយោបាយគ្រប់ទាំងអស់»។ នៅរសៀលថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០ batch សមត្ថកិច្ចរាជធានីភ្នំពេញបានចាប់ខ្លួនលោក ខឹម ចាន់វណ្ណៈ នៅផ្ទះរបស់លោកនៅខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ តាមបណ្ដឹងរបស់បុគ្គល ៣ នាក់ដែលប្ដឹងលោកពីបទក្លែងបន្លំឯកសារ ស្នាមមេដៃ និងហត្ថលេខាក្លែងក្លាយ។ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ បានផ្តន្ទាទោសលោកដាក់ពន្ធនាគារ ២ ឆ្នាំ ៦ ខែ ពីបទ «ក្លែងបន្លំ និងប្រើប្រាស់លិខិតក្លែង» តាមបញ្ញត្តិមាត្រា ៦២៦ មាត្រា ៦២៧ និងមាត្រា ៦២៨ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ និងបង្គាប់ឱ្យលោកសងជំងឺចិត្តទៅដើមបណ្ដឹង ៣ នាក់ ក្នុងម្នាក់ៗចំនួន ១២ លានរៀល។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញសម្រេចតម្កល់ការផ្តន្ទាទោសរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញទុកជាបានការដដែល៕
តុលាការកំពូលនឹងប្រកាសសាលដីការឿងមន្ត្រីបក្សកម្លាំងជាតិលោក មឺ សេងហ៊ (ហៅ គា វិសាល) នៅថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា
តុលាការកំពូលគ្រោងនឹងប្រកាសសាលដីកាសំណុំរឿងរបស់អនុប្រធានក្រុមការងារគណបក្សកម្លាំងជាតិនៅខេត្តកំពង់ចាម លោក មឺ សេងហ៊ ហៅ គា វិសាល នៅថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។ ការនេះធ្វើឡើងនៅក្នុងសវនាការជំនុំជម្រះបណ្ដឹងសាទុក្ខរបស់លោកដែលប្ដឹងជំទាស់នឹងសេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាបដែលកាត់ទោសលោកដាក់ពន្ធនាគារចំនួន ២ ឆ្នាំ ពីបទ «ញុះញង់ឱ្យមានការរើសអើង» និងបទ «ជេរប្រមាថជាសាធារណៈ»។ កាលពីថ្ងៃទី៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ បានតម្កល់ការសម្រេចរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញដែលផ្តន្ទាទោសអតីតបេក្ខជនពេញសិទ្ធិឈរឈ្មោះលេខរៀងទី ១ សម្រាប់ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ អាណត្តិទី៤ រូបនេះទុកជាបានការដដែល ហើយលោកបានអនុវត្តទោសចប់នៅថ្ងៃទី ១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦។ មេធាវីការពារក្ដីឱ្យលោក គា វិសាល គឺលោកមេធាវី ជូង ជូងី ថាពិតណាស់នៅក្នុងសវនាការនៅរសៀលថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ លោកបានស្នើសុំតុលាការទម្លាក់ចោលនូវបទញុះញង់ចំពោះកូនក្ដីលោក។ លោកថា៖ «ខ្ញុំជាមេធាវីមើលទៅឃើញថាជេរគ្នាទៅវិញទៅមកទេ អត់មានការញុះញង់ឱ្យមានការរើសអើងពូជសាសន៍ ជាតិសាសន៍ ឬក៏សាសនាអីក៏អត់ដែរ។ អ៊ីចឹងមេធាវីបានស្នើសុំឱ្យទម្លាក់បទចោទប្រកាន់ពីបទញុះញង់ឱ្យមានការរើសអើង»។ លោកមេធាវីឱ្យដឹងថា តុលាការកំពូលនឹងប្រកាសសាលដីកាចំពោះសំណុំរឿងនេះ នៅថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។ លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំចង់ឃើញតុលាការកាត់ក្ដីផ្ដល់យុត្តិធម៌ដល់កូនក្ដីខ្ញុំ»។ អនុប្រធានក្រុមការងារគណបក្សកម្លាំងជាតិនៅខេត្តកំពង់ចាម លោក មឺ សេងហ៊ ហៅ គា វិសាល អះអាងថា លោកមិនបានប្រព្រឹត្តអំពើញុះញង់ឱ្យមានការរើសអើងដូចការចោទប្រកាន់ឡើយ ហើយអង្គហេតុដែលតុលាការលើកមកចោទប្រកាន់លោកនោះគឺមិនត្រឹមត្រូវទេ ពីព្រោះគេបានចោទលោកថាបានប្រព្រឹត្តអំពើញុះញង់នៅរាជធានីភ្នំពេញ អំឡុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ តែលោកមិនបាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទេអំឡុងពេលនោះ។ តែយ៉ាងណា លោក វិសាល នៅតែមានសង្ឃឹមថាតុលាការកំពូលនឹងផ្ដល់យុត្តិធម៌ជូនលោក។ លោកថា៖ «ក្នុងនាមខ្ញុំជាមន្ត្រីថ្នាក់ដឹកនាំនៃគណបក្សនយោបាយជំទាស់ គេហៅថាគណបក្សប្រឆាំងហ្នឹង ការសង្ឃឹមហ្នឹងទោះបីថាសល់តែមួយភាគរយ ក៏យើងត្រូវតែជឿជាបណ្ដោះអាសន្នទៅលើតុលាការកំពូលសិនទៅថាគាត់នឹងទម្លាក់ចោល»។ ចំណែកឯអនុប្រធានគណបក្សកម្លាំងជាតិ លោក សុខ គឹមសេង អ្វីដែលលោកចង់បានគឺភាពយុត្តិធម៌សម្រាប់លោក គា វិសាល។ លោកថា៖ «រឿងក្ដីគាត់ហ្នឹង គាត់ប្ដឹងតាំងពីគាត់នៅក្នុងជាប់ពន្ធនាគារ ឥឡូវគាត់ចេញមកក្រៅហើយ មានន័យថា គាត់បញ្ចប់បំពេញទោសរបស់គាត់ព្រហ្មទណ្ឌ ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះនីតិវិធីតុលាការហ្នឹងអត់ទាន់ចប់។ អ្វីដែលខ្ញុំចង់បាន យើងមិនជាចង់បានច្រើនទេ យើងនៅតែទន្ទេញពាក្យយើងចង់បានភាពយុត្តិធម៌តែប៉ុណ្ណឹងឯង»។ ជុំវិញករណីនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត យល់ថា តុលាការកំពូលមានការយឺតយ៉ាវក្នុងការបើកសវនាការជំនុំជម្រះរឿងក្ដីលោក គា វិសាល ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់សិទ្ធិជនជាប់ចោទ។ លោកថា៖ «លោក គា វិសាល បានអនុវត្តទោសចប់ទៅហើយៗត្រូវបានដោះលែងក្រោយពីអនុវត្តទោសចប់។ អ៊ីចឹងឥឡូវនេះតុលាការកំពូលទើបតែធ្វើការជំនុំជម្រះទៅលើរឿងគាត់[...]អ៊ីចឹងហើយបានថា ករណីខ្លះ សំណុំរឿងខ្លះកាន់តែអូសបន្លាយពេលវេលាវាធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិជនជាប់ចោទ»។ សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនអនុប្រធានក្រុមការងារគណបក្សកម្លាំងជាតិនៅខេត្តកំពង់ចាម លោក មឺ សេងហ៊ ហៅ គា វិសាល កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ តាមបណ្ដឹងឈ្មោះ ម៉ៃ ហុងស្រៀង ពាក់ព័ន្ធសំណុំរឿងញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពរើសអើង និងជេរប្រមាថជាសាធារណៈ។ កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញបានផ្តន្ទាទោសលោក សេងហ៊ ដាក់ពន្ធនាគារចំនួន ២ ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ចំនួន ៤ លានរៀល ពីបទ «ញុះញង់ឱ្យមានការរើសអើង» និងបទ «ជេរប្រមាថជាសាធារណៈ» ពាក់ព័ន្ធនឹងការបង្ហោះសារនៅបណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុករបស់លោកដែលបានរិះគន់កំណត់ត្រាស្ថានភាពប្រជាធិបតេយ្យរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល។ នេះបើតាមអង្គការលីកាដូ។ដោយឡែក លោក មឺ សេងហ៊ ហៅគា វិសាល ធ្លាប់ជាប់ពន្ធនាគារម្ដងហើយកាលពីឆ្នាំ២០១៩ ពីបទញុះញង់ ជុំវិញការបញ្ចេញមតិនៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុក និងវិទ្យុ ហើយលោកបានអនុវត្តទោសចប់នៅឆ្នាំ២០២០៕
គុណភាព និងភាពស្មោះត្រង់ ជាស្ពានចម្លងអាជីវកម្មស្រ្តីឆ្ពោះទៅរកភាពជោគជ័យ
សហគ្រិនធុនមីក្រូ តូច និង មធ្យមជាស្ត្រីមួយចំនួនបង្ហាញគន្លឹះជោគជ័យក្នុងអាជីវកម្មរបស់ខ្លួន ដោយពួកគេចាត់ទុកការតស៊ូព្យាយាម គុណភាពនិងភាពស្មោះត្រង់ចំពោះអតិថិជនជាចំណុចសំខាន់។ ការលើកឡើងនេះធ្វើឡើងស្របពេលកម្ពុជាប្រារព្ធទិវាសហគ្រាសធុនមីក្រូ តូច និង មធ្យម (MSME Days) លើកទី៣ ក្រោមប្រធានបទ «សាងស្ពានសម្រាប់ MSMEs ឆ្ពោះទៅកាន់ទីផ្សារ-Bridging MSMEs to Market»។ ស្ថាប័នចំនួន៧រួមមានដូចជាក្រសួងឧស្សាហកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍ ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ ធនាគារសហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យមកម្ពុជា និងអង្គការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិអាល្លឺម៉ង់ (GIZ) សហការគ្នារៀបចំទិវានេះនៅរាជធានីភ្នំពេញ ដោយមានអ្នកចូលរួមសរុបប្រមាណ៥០០នាក់។ នៅបរិវេណពិធីមានស្តង់តាំងលក់ផលិតផលជាច្រើន រួមមានបន្លែសរីរាង្គ ទឹកដោះគោ ត្រីខ និងស្ដង់ផ្សព្វផ្សាយពីធនាគារជាដើម។ម្ចាស់ហាងបាយស្លឹកចេក អ្នកស្រី លាង ចន្ទលាមី បានប្រាប់ថា កាលអ្នកស្រីចាប់ផ្ដើមលក់បាយស្លឹកចេកដំបូងគឺនៅឆ្នាំ២០១៨ដោយកាលនោះគាត់លក់តាមរទេះ។ អ្នកស្រីជួបឧបសគ្គជាច្រើនដូចជាបញ្ហាចោរលួចរទេះ និងស្វាមីឈឺកាលពេលកូវីដជាដើម ក៏ប៉ុន្តែអ្នកស្រីតស៊ូ ព្យាយាម មិនបោះបង់ឡើយ។ តាំងពីលក់លើរទេះរហូតដល់មានសាខាហាងបាយស្លឹកចេកចំនួន ៤សាខានាពេលបច្ចុប្បន្ន អ្នកស្រី ចន្ទលាមី ចែករំលែកគន្លឹះជោគជ័យរបស់គាត់ថា គាត់តែងតែគិតគូរ និងស្មោះត្រង់នឹងអតិថិជន ទើបមានការគាំទ្រគាត់ច្រើន។ តួយ៉ាង ការវេចខ្ចប់ដែលគិតគូរខ្ពស់ពីសុខភាព និងបរិស្ថានដោយប្រើប្រអប់ក្រដាសធ្វើពីកាកអំពៅ និងស្លឹកចេកវេចបាយ និងលក់ម្ហូបអាហារដែលមានគុណភាពខ្ពស់ដូចសាច់គោដែលមានតម្លៃថ្លៃជាដើម។ អ្នកស្រីថា៖ «ដោយសារមានហេតុផល២យ៉ាងសំខាន់ជាងគេ ទី១គឺខ្ញុំប្រើប្រាស់ផលិតផលដែលកាត់បន្ថយប្លាស្ទិក ព្រោះបច្ចុប្បន្នប្រជាជនខ្មែររបស់យើងពិតជាគាំទ្រខ្លាំងក្នុងការដែលយើងគិតគូរដល់បរិស្ថាន។ ចំណុចទី២គឺខ្ញុំពិតជាបានផ្ដល់ទំនុកចិត្តដល់អតិថិជន[...]ទុកចិត្តញ៉ាំដូចបាយម្ដាយធ្វើឱ្យ»។ ចំណែកឯម្ចាស់សិប្បកម្មផលិតនិងកែច្នៃសាច់ អ្នកស្រី ជឹម ដាលីន ប្រាប់ថាគាត់លក់សាច់ហ្សំបុង(Ham) សាច់បន្ទះ(Bacon) និងសាច់ក្រក(Hotdog)ជាដើម តាំងពីឆ្នាំ២០១៨។ បច្ចុប្បន្ន គាត់លក់ផលិតផលរបស់ខ្លួនទៅឱ្យហាងជាច្រើន ក៏ប៉ុន្តែគាត់កំពុងព្យាយាមចូលទីផ្សាររបស់ផ្សារទំនើប ក៏ប៉ុន្តែអ្នកស្រីបានជួបការលំបាកមួយចំនួន។ អ្នកស្រីថា៖ «ពិបាកខ្លាំងជាងគេគឺគាត់ទារថ្លៃ Barcode ថ្លៃ ហើយ Vendor ក៏រាងខ្ពស់ដែរ។ភាគរយៗគឺមានតម្លៃថ្លៃខ្ពស់មែនទែន គាត់ទារជាទូទៅយើងអាចឱ្យបានត្រឹម២០ភាគរយ តែគាត់ទារដល់ ៣០ ហើយគាត់ទារ VAT ទារអីពីយើងទៀតថែម។ ដោយសារសហគ្រាសយើងវាធុនតូច រដ្ឋាភិបាលក៏បានប្រកាសហើយថាឱ្យលើកលែងពន្ធ អ៊ីចឹងពួកបងអត់ជាប់ពន្ធអីទេ អត់មាន VAT អីទេ អ៊ីចឹងសុំអាលិខិតហ្នឹងចេញពីខាងរដ្ឋមក»។ ទោះជាអ្នកស្រី ដាលីន មិនទាន់ហ៊ាននិយាយថានេះជាជោគជ័យក៏ដោយ សហគ្រិនស្រ្តីរូបនេះមានអនុសាសន៍សម្រាប់អ្នកឯទៀតដែលមានបំណងបង្កើតអាជីវកម្ម ឬកំពុងដំណើរការអាជីវកម្មហើយនោះថា ចំណុចសំខាន់សម្រាប់អាជីវកម្មគឺភាពស្មោះត្រង់ចំពោះអតិថិជនខ្លួន។ អ្នកស្រីបន្ត៖ «កុំឱ្យគាត់បោះបង់តែប៉ុណ្ណឹងទេ បើគាត់ស្រឡាញ់ហើយ គាត់ត្រូវតែធ្វើឱ្យអស់ពីចិត្ត ហើយត្រូវតែមានភាពស្មោះត្រង់ ដើម្បីជឿជាក់ថាផលិតផលយើងល្អ អ៊ីចឹងបានយើងហ៊ានលក់ ហើយយើងនឹងមានចម្លើយឆ្លើយតបទៅអតិថិជនយើងច្បាស់ ព្រោះអតិថិជនមុននឹងទិញរបស់យើងគាត់សួរហើយ បងឯងផលិតយកសាច់ពីណាមក បងឯងប្រើអីខ្លះ កូនញ៉ាំបានអត់»។ ការដែល អ្នកស្រី ដាលីន បានដំណើរការអាជីវកម្មដល់សព្វថ្ងៃនេះគឺដោយមានការលើកទឹកចិត្តពីស្វាមីគាត់ផង។ ដូច្នេះ អ្នកស្រីចង់ឱ្យបុរសដែលជាស្វាមីសហគ្រិនស្ត្រីនោះ លើកទឹកចិត្តភរិយាផង។ អ្នកស្រី ជឹម ដាលីន៖ «បងៗបុរសដែលជាស្វាមីសូមឱ្យជួយលើកទឹកចិត្តភរិយា មិនថាគាត់ជោគជ័យ ឬក៏មិនជោគជ័យទេ ត្រូវតែនៅជាមួយគាត់។ និយាយទៅធ្វើជាស្មាឱ្យគាត់ផ្អែកផងនៅពេលគាត់ពិបាក»។ រីឯប្រធានផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍អាជីវកម្មនៃក្រុមហ៊ុនកែច្នៃគ្រាប់ស្វាយចន្ទីខេត្តស្ទឹងត្រែង កញ្ញា សឿន សុទ្ធនីតា បានប្រាប់ថា ក្រុមហ៊ុនកែច្នៃគ្រាប់ស្វាយចន្ទីនេះដំណើរការប្រមាណ៦ឆ្នាំមកហើយ ដោយនាំចេញទៅលក់នៅឯទីផ្សារបរទេសប៉ុណ្ណោះ។ កញ្ញា សុទ្ធនីតា ប្រាប់ថា កាលពីគាត់ចូលធ្វើការនៅក្រុមហ៊ុនកែច្នៃចន្ទីនេះដំបូង គាត់មានវ័យប្រមាណ២០ឆ្នាំ ដោយមានតួនាទីជាអ្នកអភិវឌ្ឍពាណិជ្ជកម្ម។ ក្នុងវិស័យដែលមានបុរសភាគច្រើន កញ្ញា នីតា ជួបការលំបាកមួយចំនួនដូចជា បញ្ហាអ្នកឯទៀតក្នុងវិស័យនេះមិនសូវទទួលយកនូវគំនិតរបស់កញ្ញានៅពេលគាត់ចែករំលែកទៅកាន់ពួកគេម្ដងៗ និងបញ្ហាផ្នត់គំនិតសង្គមចំពោះស្រ្តីជាដើម។ កញ្ញាថា៖ «កាលខ្ញុំចាប់ផ្ដើមដំបូង ខ្ញុំអាយុ១៩ឆ្នាំ២០ឆ្នាំ ទើបតែរៀនបានឆ្នាំទី១ទេ យើងចាប់ផ្ដើមមកចូលទៅក្នុង Male dominated industry (វិស័យដែលមានបុរសភាគច្រើន) អ៊ីចឹងបញ្ហាដែលខ្ញុំជួបប្រទះហ្នឹងគឺ បញ្ហាដំបូងគេនោះគឺថា ការពិបាកនៅក្នុងការចែករំលែកការយល់ឃើញរបស់ខ្ញុំ ចក្ខុវិស័យរបស់ពួកខ្ញុំទៅកាន់ពួកគាត់ឱ្យពួកគាត់ស្វែងយល់ដូចពួកខ្ញុំដែរ»។ តែយ៉ាងណា កញ្ញា សុទ្ធនីតា សង្កេតឃើញថា សង្គមបច្ចុប្បន្នមិនត្រឹមតែផ្ដល់សិទ្ធិស្មើគ្នាឱ្យបុរសនិងស្ត្រីប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងលើកទឹកចិត្តស្ត្រីគ្រប់វិស័យ រួមទាំងវិស័យអាជីវកម្មផង។ កញ្ញាបន្ថែមថា៖ «មកដល់សង្គមបច្ចុប្បន្នកាល ពួកយើងលើកកម្ពស់សិទ្ធិស្មើគ្នារវាងបុរសនិងស្ត្រី មិនថាការធ្វើអាជីវកម្ម មិនថាការទទួលការឧបត្ថម្ភ ការជំនួយផ្សេងៗទេ[...]អ៊ីចឹងសូមឱ្យពួកគាត់ជួយចាប់យកឱកាសនេះ មកបង្កើតអ្វីមួយដែលធ្វើឱ្យពួកគាត់រីកចម្រើនទៅមុខទៀត កុំខ្លាចតែខ្លួនឯងជាស្រីមិនអាចធ្វើអីបាន»។ រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងឧស្សាហកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍លោក ហេង សុខគង់ មានប្រសាសន៍ អ្វីដែលក្រសួងអាចជួយសហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យមអាចឈានចូលទីផ្សារបាន គឺឱ្យពួកគេងាយបង្កើត ងាយដំណើរការ និងងាយបិទវិញ។ លោកថា៖ «ទី១ធ្វើយ៉ាងម៉េចឱ្យ SME ហ្នឹងកើតស្រួល ការសំខាន់ណាស់ ឱ្យគាត់ចុះឈ្មោះបានស្រួល ចុះឈ្មោះបានស្រួល ក្រសួងស្ថាប័នទាំងអស់បង្កលក្ខណៈងាយស្រួល[...]ហើយទី២នៅពេលគាត់កើតហើយ ធ្វើម៉េចឱ្យគាត់ Grow ឱ្យគាត់លូតលាស់បានស្រួល…
តុលាការកំពូលផ្តន្ទាទោសលោក កើត សារ៉ាយ ដាក់ពន្ធនាគារ ៤ឆ្នាំ ដដែល
តុលាការកំពូលនៅថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ប្រកាសសាលដីកាតម្កល់ការផ្តន្ទា ទោសប្រធានសមាគមសម្ព័ន្ធនិសិ្សតបញ្ញវន្តខ្មែរ(KSILA)លោក កើត សារ៉ាយ ដាក់ពន្ធនាគារ ៤ឆ្នាំ និងពិន័យប្រាក់ ២លានរៀល ពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គម និងការមិនរាងចាលក្នុងបទមជ្ឈិមបន្ទាប់ពីការផ្ដន្ទាទោសបទមជ្ឈិម»។ ការសម្រេចនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីតុលាការកំពូលបានបើកសវនាការកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីជំនុំជម្រះបណ្ដឹងសាទុក្ខរបស់លោក កើត សារ៉ាយ ជំទាស់នឹងការសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាបដែលកាត់ទោសលោកដាក់ពន្ធនាគារ។ សហមេធាវីការពារក្ដីឱ្យ លោក កើត សារ៉ាយ គឺលោក អែម ចន្ថា ប្រាប់ថា តុលាការកំពូលនៅព្រឹកថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានតម្កល់សាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ ដែលផ្តន្ទាទោសកូនក្ដីលោកទុកជាបានការដដែល។ លោកថា៖ «ខ្ញុំមានការសោកស្ដាយជាខ្លាំងដោយសារថាតុលាការកំពូលពុំបានទទួលយកនូវអ្វីដែលជាការលើកអំណះអំណាងរបស់កូនក្ដីខ្ញុំបាទ ក៏ដូចជាសហមេធាវីដែលបានលើកឡើងអំពីអង្គច្បាប់ និងអង្គហេតុមួយចំនួនដែលជាការភ័ន្តច្រឡំដែលធ្វើការចោទប្រកាន់កូនក្ដីខ្ញុំបាទតាំងពីសាលាដំបូង[...]កូនក្ដីយើងខ្ញុំធ្វើនេះពុំមានចេតនាដូចការចោទប្រកាន់ទេ។ វាជាសកម្មភាពនៃការធ្វើការរបស់សមាគម»។ ម្ដាយរបស់លោក កើត សារ៉ាយ គឺអ្នកស្រី ចាប យ៉ែម មិនបានទៅតុលាការកំពូលដើម្បីស្ដាប់ការប្រកាសសាលដីការឿងកូនប្រុសគាត់ទេ ដោយសារគាត់ឈឺ និងរស់នៅឆ្ងាយរាប់រយគីឡូម៉ែត្រពីរាជធានីភ្នំពេញ។ មានជំងឺបេះដូងផង បញ្ហាសួតផង និងកំពុងឈឺគ្រុនទៀត អ្នកស្រី ចាប យ៉ែម មានអារម្មណ៍ក្ដុកក្ដួល និងអស់សង្ឃឹមពេលទទួលដំណឹងថាតុលាការមិនលើកលែងទោសឱ្យកូនប្រុសគាត់។ អ្នកស្រីថា៖ «យាយក្ដុកក្ដួលក្នុងចិត្តណាស់ គេអត់អធ្យាស្រ័យឱ្យ[...]ការកាត់ទោសនេះដូចជាអយុត្តិធម៌ហួសហើយ មិនលើកលែងឱ្យ[...]បារម្ភពីកូនបារម្ភហើយកូន បារម្ភហួសពីបារម្ភ យប់ឡើងដេកស្រមៃឃើញកូនក៏មាន នឹកឃើញតែក្នុងថ្ងៃនេះគឺសង្ឃឹមច្រើនថានឹងកូនបានចេញ ដល់ពេលនេះអត់វិញ សង្ឃឹមឃើញកូនមកជួបណាមួយខ្ញុំមានជំងឺរាងទ្រុឌទ្រោមក្នុងខ្លួនដែរ យាយអស់សង្ឃឹម»។ ស្ត្រីវ័យ៨០ប្លាយឆ្នាំរូបនេះស្នើសុំអាជ្ញាធរ និងរដ្ឋាភិបាលមេត្តាលើកលែងទោសដល់លោក កើត សារ៉ាយ ឱ្យមានសេរីភាពវិញ។អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «គួរតែលើកលែងទោសឱ្យកូនខ្ញុំព្រោះមិនបានធ្វើអីធំដុំ។ អាជ្ញាធរ រដ្ឋាភិបាលក៏សុំអធ្យាស្រ័យឱ្យកូនខ្ញុំផង ព្រោះខ្ញុំកាន់តែចាស់ហើយ ត្រូវពឹងលើកូន[...]ព្រោះខ្ញុំកាន់តែទ្រុឌទ្រោមហើយ»។ ជុំវិញករណីនេះ មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក យី សុខសាន្ត ខកចិត្តចំពោះ តុលាការកំពូលដែលតម្កល់សេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាប។ លោកថា៖ «អ្វីដែលយើងខកចិត្តក្នុងនាមអង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលធ្វើការងារលើវិស័យសិទ្ធិមនុស្សគឺសំខាន់ជាងគេគឺសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ[...]វាជាការធ្វើទុក្ខមួយ ជាការឈឺចាប់មួយសម្រាប់ពួកគាត់ ហើយបង្កជាការព្រមានដល់អង្គការផ្សេងៗ ក៏ដូចយុវជនផ្សេងៗមិនហ៊ានឱ្យនិយាយ មើលឃើញខុសហើយមិនហ៊ាននិយាយ នេះជាការគំរាមកំហែងផ្នែកស្មារតីមួយទៀតសម្រាប់ដល់អ្នកដែលហ៊ាននិយាយ»។ លោក សុខសាន្ត អំពាវនាវដល់រដ្ឋាភិបាលជួយអន្តរាគមន៍ ដោយស្នើសុំដល់ព្រះមហាក្សត្រឱ្យដោះលែងសកម្មជនសង្គមទាំងអស់ដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារ ពីព្រោះពួកគេដើរតួនាទីបំពេញចន្លោះខ្វះខាតរបស់រដ្ឋាភិបាល។ កាលពីដើមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនប្រធានសមាគមសម្ព័ន្ធនិសិ្សតបញ្ញវន្តខ្មែរ (KSILA) លោក កើត សារ៉ាយ នៅការិយាល័យរបស់លោកនៅរាជធានីភ្នំពេញ បន្ទាប់ពីលោកបានផ្តល់បទសម្ភាសន៍ឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានទាក់ទងនឹងបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីមួយនៅឃុំស្រយង់ និងឃុំភ្នំត្បែងពីរ ស្រុកគូលែន ខេត្តព្រះវិហារ។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានផ្តន្ទាទោសលោកដាក់ពន្ធនាគារ រយៈពេល ៤ឆ្នាំ និងបង្គាប់ឱ្យសងសំណងចំនួន ២លានរៀល ពីបទ ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គម ដោយសារមិនរាងចាល តាមបញ្ញតិ្តមាត្រា ៨៨ មាត្រា៤៩៤ និង៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ ដោយឡែក កាលពីឆ្នាំ២០២១ លោក កើត សារ៉ាយ ធ្លាប់ជាប់ពន្ធនាគារចំនួន ២០ខែ ពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គម» ពាក់ព័ន្ធករណីលោកទាមទារឱ្យដោះលែងអតីតមេដឹកនាំសហជីពលោក រ៉ុង ឈុន ខណៈដែលលោក ឈុន កំពុងជាប់ពន្ធនាគារ៕
បុគ្គលិកធនាគារម្នាក់ ត្រូវសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញកាត់ទោសដាក់ពន្ធនាគារ២ឆ្នាំពីបទញុះញង់
សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ នៅរសៀលថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានប្រកាសសាលក្រមផ្ដន្ទាទោសអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម លោក ម៉ៃ បុត្រ ដាក់ពន្ធនាគារ ២ឆ្នាំ និងពិន័យ៤លានរៀល ពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»។ នេះបើតាមការប្រកាសរបស់អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (LICADHO) នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ បើតាមអង្គការលីកាដូដដែល លោក ម៉ៃ បុត្រ បច្ចុប្បន្នវ័យ៣៦ឆ្នាំ គឺជាបុគ្គលិកធនាគារ ហើយលោកត្រូវរងការចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្ញើជាកម្រងសារសន្ទនាក្នុងក្រុមតេលេក្រាមមួយដែលរិះគន់ថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស។ បងប្រុសរបស់លោក ម៉ៃ បុត្រ គឺលោក ម៉ៃ រុន យល់ថា ការសម្រេចរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ កាត់ទោសប្អូនប្រុសដាក់ពន្ធនាគារ ២ឆ្នាំ ជារឿងអយុត្តិធម៌សម្រាប់ប្អូនប្រុសលោក។ លោកថា៖ «ចាប់ខ្លួនទាំងគ្មានកំហុស យើងនៅក្រោមគេៗចង់ចាប់យើងចោទយើងម៉េចក៏បាន យើងអត់មានធ្វើកំហុសអីខុសគេចាប់ ទុកឱ្យប្រពន្ធកូនរងទុក្ខ កូនតូចៗកូនមួយឆ្នាំពីរឆ្នាំតូចៗហើយគ្នាព្រាត់ឪពុក។ និយាយទៅវាមិនសមនឹងចាប់ គ្រាន់តែចាប់យើងគ្រាន់តែអប់រំណែនាំទៅអត់ ដាច់ចិត្តដាក់ទោសគ្នា»។ កាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនលោក ម៉ៃ បុត្រ នៅធនាគារដែលគាត់ធ្វើការនៅខេត្តកំពត។ នេះបើតាមការឱ្យដឹងរបស់សាច់ញាត់លោកបុត្រ។ ប្រភពដដែលថា ករណីចាប់ខ្លួននេះសង្ស័យពាក់ព័ន្ធរឿងលោក ម៉ៃ បុត្រ ចែករំលែករឿងនយោបាយនៅតាមបណ្ដាញសង្គម។ ចាប់តាំងពីពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួននោះ លោក ម៉ែ បុត្រ មិនមានមេធាវីការពារក្តីនោះឡើយ។ បងប្រុសរបស់លោក ម៉ៃ បុត្រ គឺលោក ម៉ៃ រុន ប្រាប់ថា ដំបូងឡើយលោកចង់ពឹងពាក់មេធាវីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលដើម្បីការពារក្ដីឱ្យប្អូនប្រុសលោក ក៏ប៉ុន្តែលោកសម្រេចមិនពឹងមេធាវីវិញ ដោយក្រឡាបញ្ជីមួយរូបនៅសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញបានផ្ដល់យោបល់ដល់លោកថាមិនបាច់មានមេធាវីទេ។ បន្ថែមពីនេះ លោក ម៉ៃ រុន ក៏បារម្ភថាតុលាការអាចកាត់ទោសប្អូនលោកធ្ងន់ជាងនេះ បើសិនគាត់ពឹងមេធាវីអង្គការសិទ្ធិមនុស្ស ។ លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំសួរក្រឡាបញ្ជីនៅខាងតុលាការហ្នឹងហើយថា រឿងហ្នឹងមិនបាច់រកមេធាវីទេ រកមេធាវីក៏វាមិនកើត ក៏វាមិនអាចទៅរួចដែរ ព្រោះអីខាងរាជរដ្ឋាភិបាលជាអ្នកចោទ រកមេធាវីប៉ុន្មានក៏វាមិនអាចទៅរួចដែរ មានតែតាមដំណើរហ្នឹងទៅ»។ ជាមួយគ្នានេះ លោក ម៉ៃ រុន ថាលោកនឹងមិនបន្តនីតិវិធីរឿងក្ដីប្អូនប្រុសលោកទេ ព្រោះលោកគ្មានសង្ឃឹមថាតុលាការនឹងឱ្យប្អូនលោករួចផុតពីការចោទប្រកាន់ឡើយ ព្រោះលោកសង្កេតឃើញពលរដ្ឋឯទៀតដែលត្រូវកាត់ទោសពីបទ ញុះញង់ ទោះប្ដឹងបន្តយ៉ាងណាក៏មិនអាចរួចទោសដែរ។ ចំណែកឯភរិយារបស់លោក ម៉ៃ បុត្រ គឺអ្នកស្រី គង់ ស្រីពៅ ប្រាប់ថា អ្នកស្រីមិនរំពឹងថាតុលាការដោះលែងប្ដីគាត់ឡើយ តាំងតែពីមុនតុលាការសម្រេចសេចក្តីម៉្លេះ។តែយ៉ាងណា អ្នកស្រី គង់ ស្រីពៅ យល់ថា ការសម្រេចរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញករណីប្ដីគាត់ ហាក់ធូរស្រាកជាងអ្នកឯទៀតដែលជាប់បទចោទដូចប្ដីគាត់ដែរ។ អ្នកស្រីថា៖ «ខ្ញុំខ្វល់ខ្វាយដូចតែគ្នាទេលោកគ្រូ ប៉ុន្តែទោះថាយើងធ្វើអីក៏អត់ចេញដែរ ព្រោះអីរឿងនេះរឿងនយោបាយ។ តែខ្ញុំគិតថាហ្នឹងអាចនឹងធូរហើយ»។ អ្នកស្រីថា ការសម្រេចនេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពគ្រួសារគាត់ ពីព្រោះបំណុលធនាគារទាំងជាង២ម៉ឺនដុល្លារ និងបន្ទុកគ្រួសារទាំងមូលត្រូវធ្លាក់មកលើគាត់។ អ្នកស្រី ពៅ ត្រូវសងត្រឡប់ទៅធនាគារវិញជាង ៣០០ ដុល្លារជាប្រចាំខែ ខណៈគាត់ត្រូវមើលថែកូនៗ៤នាក់អាយុចន្លោះពី៣ ទៅ១១ឆ្នាំ។ ជុំវិញករណីនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត មានប្រសាសន៍ថា បើសិនជាអាជ្ញាធរមិនបែងចែកឱ្យច្បាស់រវាងសិទ្ធិ និងបទល្មើស ដូចក្នុងករណីចាប់ខ្លួននិងកាត់ទោសអ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមនេះជាដើម វានឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិនៃការបញ្ចេញមតិដែលធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងកតិការសញ្ញាអន្តរជាតិនានាដែលកម្ពុជាបានធ្វើសច្ចាប័ន។ លោកថា៖ «បើសិនជាអាជ្ញាធរ ក៏ដូចជាតុលាការមិនបានបែងចែកឱ្យបានដាច់ពីគ្នាថាអ្វីជាការបញ្ចេញមតិ អ្វីជាបទល្មើសទេ អាហ្នឹងវានាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ»។ របាយការណ៍របស់អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ ឱ្យដឹងថាគិតត្រឹមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ មានអ្នកនយោបាយ អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជនដីធ្លី សហជីព អ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម ចំនួន១១៧នាក់កំពុងជាប់ឃុំនៅក្នុងពន្ធនាគារ ដោយសារការប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ៕
តុលាការកំពូលនឹងប្រកាសសាលដីកាបណ្ដឹងសាទុក្ខលោក កើត សារ៉ាយ នៅដើមខែកក្កដា
តុលាការកំពូលនៅថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ បានបើកសវនាការជំនុំជម្រះបណ្ដឹងសាទុក្ខរបស់ប្រធានសមាគមសម្ពន្ធនិសិ្សតបញ្ញវន្តខ្មែរ(KSILA)លោក កើត សារ៉ាយ ជំទាស់នឹងការសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាបដែលបានកាត់ទោសរូបលោកដាក់ពន្ធនាគារ៤ឆ្នាំពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គម និងការមិនរាងចាលក្នុងបទមជ្ឈិមបន្ទាប់ពីការផ្ដន្ទាទោសបទមជ្ឈិម»។ នៅក្នុងសវនាការជំនុំជម្រះរឿងលោក កើត សារ៉ាយ នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ សហមេធាវីការពារក្ដីរបស់លោក គឺលោក អែម ចន្ថា និងលោក លី សុចិត្រា បានលើកឡើងទាំងអង្គហេតុ និងអង្គច្បាប់ជាច្រើនចំណុច ជំទាស់នឹងសេចក្ដីសំអាងហេតុរបស់សាលដីកាសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញដែលបានកាត់ទោសកូនក្ដីពួកគេ។ មេធាវីទាំងពីររូបថា កូនក្ដីមិនបានប្រព្រឹត្តអំពើញុះញង់នោះទេ ដោយសកម្មភាពរបស់លោក សារ៉ាយ កន្លងមកធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណងជួយពលរដ្ឋរងគ្រោះ និងនាំដំណឹងទាំងនោះដល់អាជ្ញាធរ និងរដ្ឋាភិបាលដើម្បីឱ្យដោះស្រាយ។ បន្ថែមពីនេះ សហមេធាវីបញ្ជាក់ថា លោក កើត សារ៉ាយ ក្នុងនាមប្រធានសមាគម ដែលចុះបញ្ជីនៅក្រសួងមហាផ្ទៃ បានធ្វើសកម្មភាពស្របតាមកម្មវត្ថុដែលបានស្នើសុំចុះបញ្ជីសមាគម។ លោកមេធាវី លី សុចិត្រា បានធ្វើសេចក្ដីសន្និដ្ឋានមុន បន្ទាប់មកបានលោកមេធាវី អែម ចន្ថា សន្និដ្ឋានតាមក្រោយ។ ក៏ប៉ុន្តែប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះបានផ្អាកលោកមេធាវី ចន្ថា ដោយថាការសន្និដ្ឋានរបស់មេធាវីទាំង២រូបដូចគ្នា។ តែយ៉ាងណា បន្ទាប់ពីលោកមេធាវី អែម ចន្ថា តវ៉ាទើបប្រធានក្រុមប្រឹក្សាអនុញ្ញាតឱ្យលោកបន្តធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋានដល់ចប់។ ក្នុងសេចក្ដីសន្និដ្ឋាន មេធាវីទាំងពីររូបបានស្នើសុំតុលាការកំពូលឱ្យបដិសេធនូវសាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ និងស្នើសុំឱ្យកូនក្ដីរួចផុតពីបទចោទ ព្រមទាំងដោះលែងកូនក្តីឱ្យមានសេរីភាព។ សហមេធាវីការពារក្ដីឱ្យ លោក កើត សារ៉ាយ គឺលោក អែម ចន្ថា បានប្រាប់ថាអ្នកសារព័ត៌មានក្រោយចេញពីសវនាការថា សវនាការព្រឹកនេះមានភាពតានតឹង ហើយលោកសោកស្ដាយដែលតុលាការមិនចំណាយពេលជជែកដេញដោលស៊ីជម្រៅជាងនេះ។ លោកថា៖ «ការចំណាយពេលវេលាមួយព្រឹក ឬ២ម៉ោង ៣ម៉ោងក្នុងការវែកវែករកយុត្តិធម៌ជូនកូនក្ដីមិនបានទូលំទូលាយនេះជាចំណុចខ្វះខាតមួយ ជាចំណុចរឹតបណ្ដឹងដែលគាត់គិតថាដូចគ្នាហើយ[ការសន្និដ្ឋានរបស់មេធាវីទាំង២រូបដូចគ្នា]។ យ៉ាងណាក៏មេធាវីមានការយល់ឃើញ និងអាចជជែកបន្ថែមផ្សេងៗគ្នា។ តែដោយសារមានការជជែកស្នើសុំ ទើបគាត់អនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំធ្វើការសន្និដ្ឋានរហូតដល់បញ្ចប់»។ ចំពោះអង្គច្បាប់ដែលមេធាវីលើកមកតតាំងក្នុងសវនាការវិញ លោក អែម ចន្ថា ប្រាប់ថាមេធាវីបានលើកឡើងនូវមាត្រាជាច្រើនទាក់ទងនឹងសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិផង ទាំងការច្រឡំអង្គហេតុជាដើម ហើយលោកសង្ឃឹមថាតុលាការកំពូលនឹងពិចារណាករណីនេះ។ លោកបន្ថែម៖ «មាត្រាដែលយើងអាចធ្វើការប្ដឹងសាទុក្ខមកនេះ គឺមាត្រា ៤១៩ យើងឃើញថាវាមានការភ័ន្តច្រឡំទៅលើអង្គហេតុ។ អ៊ីចឹងហើយក៏យើងត្រូវលើកពីមាត្រាគាំទ្រមួយចំនួនដូចមាត្រា ៣ មាត្រា៤ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ហើយនិង ៣៨នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ សិទ្ធិសេរីភាពនៃកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិ ការបញ្ចេញមតិ ហើយអ្វីដែលកូនក្ដីធ្វើគឺក្នុងនាមជាការផ្សាយអំពីសកម្មភាពរបស់គាត់»។ នៅក្នុងសវនាការនេះ លោក កើត សារ៉ាយ ក៏ត្រូវមន្រ្តីពន្ធនាគារព្រៃស (ម១) ដឹកមកឱ្យចូលរួមដោយផ្ទាល់ដែរ ប៉ុន្តែភាគច្រើនគឺលោកអង្គុយស្តាប់ការធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋានរបស់មេធាវី ដោយមិនមានការសួរដេញដោលអ្វីឡើយ។ អ្នកស្រី ចាប យ៉ែម ជាម្ដាយជរាវ័យ៨០ឆ្នាំប្លាយរបស់ លោក កើត សារ៉ាយ។ អ្នកស្រីប្រាប់ប្រជាកាសែតតាមទូរសព្ទពីស្រុកកំណើតថា គាត់នឹករលឹកកូនប្រុសគាត់ណាស់ និងចង់ជួបមុខកូន។ ទន្ទឹមនឹងនេះ អ្នកស្រី យ៉ែម សង្ឃឹមថាតុលាការកំពូលនឹងដោះលែងកូនគាត់នៅថ្ងៃប្រកាសសាលដីកាខាងមុខ ពីព្រោះអ្នកស្រីយល់ថា លោក កើត សារ៉ាយ មិនបានធ្វើខុសដូចការចោទប្រកាន់ឡើយ។ អ្នកស្រីថា៖ «គួរតែដោះលែងដែរ ព្រោះកូនខ្ញុំអត់បានធ្វើអីខុសទេ[...]កូនខ្ញុំមិនបានទៅធ្វើប្រព្រឹត្តឱ្យខុសឆ្គងញុះញង់អ្នកស្រុក ឬញុះញង់នរណាមួយទេ»។ ជុំវិញករណីនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត ស្នើឱ្យតុលាការទម្លាក់បទចោទលើលោក កើត សារ៉ាយ ដោយលោកយល់ថា សកម្មភាពរបស់លោក សារ៉ាយ មិនអាចចាត់ទុកថាជាបទញុះញង់ ឬបង្កភាពវឹកវរដល់សង្គមនោះទេ។ លោកលើកឡើងថា៖ «បើយើងពិនិត្យទៅលើសកម្មភាព ទៅលើការងាររបស់លោក កើត សារ៉ាយ វាមិនមែនជាបទល្មើសនៃការញុះញង់ឱ្យមានភាពវឹកវរ ឬក៏បទមិនរាងចាលទេ អ៊ីចឹងលោក កើត សារ៉ាយ គួរតែត្រូវបានដោះលែងឱ្យមានសេរីភាពវិញ»។ មុននឹងបិទសវនាការ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះលោក សេង នាង មានប្រសាសន៍ថា តុលាការកំពូលនឹងពិចារណាទៅលើករណីរបស់លោក កើត សារ៉ាយ ហើយនិងប្រកាសសាលដីកានៅវេលាម៉ោង៨ ព្រឹកថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។ កាលពីដើមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនប្រធានសមាគមសម្ពន្ធនិសិ្សតបញ្ញវន្តខ្មែរ (KSILA) លោក កើត សារ៉ាយ នៅការិយាល័យរបស់លោកនៅរាជធានីភ្នំពេញ បន្ទាប់ពីលោកបានផ្តល់បទសម្ភាសន៍ឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានទាក់ទងនឹងបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីមួយនៅឃុំស្រយង់ និងឃុំភ្នំត្បែងពីរ ស្រុកគូលែន ខេត្តព្រះវិហារ។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានផ្តន្ទាទោសលោកដាក់ពន្ធនាគារ រយៈពេល ៤ឆ្នាំ និងបង្គាប់ឱ្យសងសំណងចំនួន ២លានរៀល ពីបទ ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គម ដោយសារមិនរាងចាល តាមបញ្ញតិ្តមាត្រា ៨៨ មាត្រា៤៩៤ និង៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ ដោយឡែក កាលពីឆ្នាំ២០២១ លោក…
តុលាការកំពូលរក្សាការផ្តន្ទាទោសអ្នកកាសែត២នាក់ ដាក់ពន្ធនាគារ ១៤ឆ្នាំ
តុលាការកំពូលនៅព្រឹកថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានប្រកាសសាលដីកាតម្កល់ការសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាប ដែលកាត់ទោសអ្នកកាសែតពីររូបគឺលោក ផន សុភាព និងលោក ភាព ភារ៉ា ឱ្យជាប់ពន្ធនាការ ១៤ឆ្នាំដដែល។ ការសម្រេចនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីតុលាការបានបើកសវនាការនៅព្រឹកថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីជំនុំជម្រះបណ្តឹងសាទុក្ខរបស់អ្នកសារព័ត៌មានទាំងពីរនាក់ ដែលត្រូវបានសាលារឧទ្ធរណ៍បាត់ ដំបង និងសាលាដំបូងខេត្តសៀមរាបកាត់ទោសពីបទ «ប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេសនូវព័ត៌មានជាអាទិ៍ដែលធ្វើឱ្យអន្តរាយដល់ការការពារជាតិ»។ មេធាវីការពារក្តីឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានទាំងពីររូបគឺ លោក អ៊ុន ច័ន្ទថុល ប្រាប់ថា តុលាការកំពូលនៅព្រឹកថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានប្រកាសតម្កល់សាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍បាត់ដំបង និងសាលក្រមរបស់សាលាដំបូងខេត្តសៀមរាបដែលបានកាត់ទោសអ្នកកាសែតពីររូបគឺលោក ផន សុភាព និងលោក ភាព ភារ៉ា ដាក់ពន្ធនាការ ១៤ឆ្នាំ។ លោកថា៖ «សភាព្រហ្មទណ្ឌនៃតុលាការកំពូលរក្សានូវសាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ខេត្តបាត់ដំបង[ឧទ្ធរណ៍បាត់ដំបង] ទុកជាបានការដដែល[...]ជាប់ពន្ធនាគារហ្នឹងគឺ ១៤ឆ្នាំដដែល[...]ផ្អែកតាមបទពិសោធន៍ខ្ញុំតាំងពីឆ្នាំ២០១៩ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២៦នេះ វាជិត៧ឆ្នាំហើយគឺយើងអត់ដែលមានការផ្ដន្ទាទោសអ្នកកាសែតណា រហូតទៅដល់១៤ឆ្នាំ ដែលជាបទឧក្រិដ្ឋមួយបែបនេះទេ។ អ៊ីចឹងហើយយើងមានការសោកស្ដាយយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសេចក្ដីសម្រេចចុងក្រោយរបស់តុលាការកំពូល»។ លោកមេធាវី អ៊ុន ច័ន្ទថុល ថាលោកមិនដឹងធ្វើអ្វីបន្តទេ ព្រោះតុលាការកំពូលជាដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃនីតិវិធី។ តែយ៉ាងណាលោកសង្ឃឹមថាអាចមានការបន្ធូរបន្ថយទោសកូនក្ដីលោកទាំងពីររូបនៅចំថ្ងៃបុណ្យជាតិសំខាន់ៗនាពេលខាងមុខ។ ភរិយារបស់លោក ផន សុភាព គឺអ្នកស្រី ថុង ថា ប្រាប់ថាស្វាមីគាត់មិនបានប្រព្រឹត្តកំហុសដូចការចោទប្រកាន់ទេ ដោយលោក សុភាព ប្រព្រឹត្តតែអំពើល្អ ហើយយអ្នកស្រីចាត់ទុកការកាត់ទោសប្ដីគាត់ដាក់ពន្ធនាគារ១៤ឆ្នាំជារឿងធ្ងន់ធ្ងរ។ អ្នកស្រីរៀបរាប់បណ្ដើរយំបណ្ដើរថា៖ «គាត់ទោសអចេតនា ចោទគាត់ថាផ្ដល់ព័ត៌មានឱ្យរដ្ឋបរទេសគឺមិនមែនជាការពិត ខ្ញុំអត់ទទួលទេ[...]អ្នកជាយដែនគាត់ចុះទៅចែកអំណោចចែកអីទៅចូលរួមជាមួយគេ ហើយដល់ពេលគាត់មិនដឹងខ្លួនគាត់ថតរូប គ្មានទោសអីផងដែលគេដាក់ខ្នោះគាត់[...]យើងទទួលយកអត់បានទេ ដោយសារមានទោសធ្ងន់ពេក អត់មានបន្ធូរបន្ថយឱ្យគាត់សោះ ហើយគាត់ធ្វើតែអំពើល្អ ខ្ញុំសង្ឃឹមថាអំពើល្អហ្នឹងអាចបន្ធូរបន្ថយឱ្យគាត់»។ ស្ត្រីវ័យ៤៥ឆ្នាំរូបនេះ កំពុងប្រកបរបរជាអ្នកលក់ផ្លែឈើតាមរដូវកាលនៅមុខផ្ទះគាត់។ អ្នកស្រីមានកូន៣នាក់ក្នុងបន្ទុក និងឪពុកម្ដាយក្មេកដែលមានជំងឺប្រចាំកាយ ព្រមទាំងមានបំណុលធនាគារប្រមាណ១ម៉ឺនដុល្លារអាមេរិក និងត្រូវសងប្រចាំខែប្រមាណជាង៤០០ដុល្លារ។ អ្នកស្រី ថុង ថា ឱ្យដឹងថា អ្នកស្រីមិនអាចទៅសួរសុខទុក្ខស្វាមីនៅឯពន្ធនាគារខេត្តសៀមរាបញឹកញាប់ទេ ព្រោះពេលទៅម្ដងៗ គាត់ត្រូវចំណាយជាង ៥០ដុល្លារ រួមទាំងថ្លៃធ្វើដំណើរពីស្រុកថ្មពួក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យជាទីដែលអ្នកស្រីរស់នៅ។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំសំណូមពរដល់ខាងថ្នាក់ដឹកនាំដូចជាសម្ដេចពុក សម្ដេចម៉ែ និងសម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោកជំទាវ ហើយនិងខាងក្រសួងព័ត៌មាន នេត្រ ភក្ត្រា សូមជួយកូនចៅ លើកលែងទោសដល់កូនចៅដល់ប្ដីខ្ញុំផង ព្រោះគាត់អ្នកសារព័ត៌មាន មានមេ មានកើយ គាត់អត់មានមនុស្សខ្ចាត់ព្រាត់អីមកពីណាទេ»។ចំណែកឯភរិយារបស់លោក ភាព ភារ៉ា គឺអ្នកស្រី ឱម សារ៉ាត់ យល់ថាការសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលជារឿងអយុត្តិធម៌។ អ្នកស្រីថា៖ «អយុត្តិធម៌ខ្លាំងមែនទែន ហើយឡើង១៤ឆ្នាំ[...]ពិបាកចិត្តខ្លាំង មិនដឹងជារកវិធីម៉េចទេវាអស់រលីងហើយ មានសម្រាលបានខ្លះអ៊ីចឹងទៅ បន្ធូរបន្ថយគាត់ខ្លះ។ ខ្ញុំវាកូនតូចផងហើយយើងត្រូវរ៉ាប់រងធនាគារ ជំពាក់ធនាគារច្រើនមិនដឹងថាធ្វើម៉េច»។ អ្នកស្រី សារ៉ាត់ ឱ្យដឹងថា ជីវភាពគ្រួសារគាត់លំបាក បន្ទាប់ពីស្វាមីជាប់ពន្ធនាគារ ហើយម្ដាយឪពុកក្មេកដែលមានវ័យជាង៦០ឆ្នាំហើយនោះក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តចេញធ្វើការជាសន្តិសុខ និងអ្នកធ្វើការតាមផ្ទះ ដើម្បីដោះបំណុល។ កាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនអ្នកសារព័ត៌មាន ធីអេសភី ៦៨ ធីវីអនឡាញ លោក ភាព ភារ៉ា និង អ្នកសារព័ត៌មានបាត់ដំបងប៉ុស្តិ៍ TV Online លោក ផន សុភាព នៅទីតាំងផ្សេងពីគ្នា ហើយបញ្ជូនទៅឃុំនៅពន្ធនាគារខេត្តសៀមរាប បន្ទាប់ពីពួកគេបានផ្សាយរូបថត ដែលថតជាប់ពួកគាត់ទាំងពីរជាមួយនឹងទាហានកម្ពុជានៅមុខប្រាសាទតាក្របី ដោយឃើញមានគ្រាប់មីននៅខាងក្រោយ។ បន្ទាប់មករូបថតនេះត្រូវអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម និងសារព័ត៌មានថៃយកទៅផ្សព្វផ្សាយ និងចោទប្រកាន់ទាហានកម្ពុជាថា ប្រើប្រាស់មីនថ្មីសម្រាប់ដាក់នៅតាមតំបន់ព្រំដែន។ កាលពីថ្ងៃទី ១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ សាលាដំបូងខេត្តសៀមរាបបានផ្តន្ទាទោស លោក ភាព ភារ៉ា និង លោក ផន សុភាព ដាក់ពន្ធនាគាររយៈពេល១៤ ឆ្នាំ ពីបទ «ប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេសនូវព័ត៌មាន ជាអាទិ៍ ដែលអាចធ្វើឱ្យអន្តរាយការការពារជាតិ» តាមបញ្ញតិ្តមាត្រា ៤៤៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ សាលាឧទ្ធរណ៍បាត់ដំបងបានតម្កល់សាលក្រមសាលាដំបូងខេត្តសៀមរាបកាលថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦។ ជុំវិញករណីនេះ នាយកប្រតិបត្តិនៃសមាគមសម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា(CamboJA) លោក ណុប វី សោកស្ដាយចំពោះការសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលដែលបានតម្កល់ការសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាបកាត់ទោសអ្នកកាសែត លោក ផន សុភាព និងលោក ភាព ភារ៉ា ដាក់ពន្ធនាការ ១៤ឆ្នាំ ព្រោះលោកយល់ថាការសម្រេចនេះធ្ងន់ធ្ងរចំពោះពួកគាត់។ លោកថា៖«គឺជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានទៅដល់ដំណើរការនៃការខំប្រឹងប្រែងដើម្បីធ្វើឱ្យមានភាពប្រសើរឡើងចំពោះសេរីភាពសារព័ត៌មាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើង។ ការសម្រេចនេះ វាក៏ធ្វើឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានផ្សេងៗទៀតហាក់ដូចជាកាន់តែមានភាពភ័យខ្លាចនៅក្នុងការធ្វើសេចក្ដីរាយការណ៍ពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងបញ្ហារឿងព្រំដែន»។ លោកបន្ថែមថាការសម្រេចនេះក៏ប៉ះពាល់ដល់សាធារណជនចំពោះការទទួលបានព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធរឿងព្រំដែនឱ្យទូលំទូលាយ។ តែយ៉ាងណា លោក ណុប វី…
វៀតណាមចាប់ខ្លួនសកម្មជនស្ត្រីខ្មែរក្រោម ធ្វើឱ្យកូនប្រុសដង្ហោយរកយុត្តិធម៌
វៀតណាមចាប់ខ្លួនសកម្មជនស្ត្រីខ្មែរក្រោម ធ្វើឱ្យកូនប្រុសដង្ហោយរកយុត្តិធម៌។ កូនប្រុសរបស់អ្នកស្រី ចូវ ធី ធៀន (Châu Thị Thiện) សកម្មជនខ្មែរកម្ពុជាក្រោម ស្នើសុំអន្តរាគមន៍ឱ្យអាជ្ញាធរប្រទេសវៀតណាមដោះលែងម្ដាយគាត់ពីពន្ធនាគារវិញ ព្រោះគាត់យល់ថាការចាប់ខ្លួននេះជារឿងអយុត្តិធម៌។ ការស្នើសុំនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីសមត្ថកិច្ចប្រទេសវៀតណាមបានចាប់ខ្លួនសកម្មជនខ្មែរកម្ពុជាក្រោម អ្នកស្រី ចូវ ធី ធៀន (Châu Thị Thiện) វ័យ ៧២ ឆ្នាំ កាលពីថ្ងៃទី ១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦។ ថ្លែងប្រាប់ប្រជាកាសែត លោក ចូវ យាវ ដែលជាកូនប្រុសរបស់អ្នកស្រី ចូវ ធីធៀន យល់ថា ការដែលសមត្ថកិច្ចចាប់ខ្លួនម្ដាយគាត់ដាក់ពន្ធនាគារជារឿងអយុត្តិធម៌ ព្រោះម្ដាយលោកមិនបានប្រព្រឹត្តខុសនោះទេ។ លោកប្រាប់ថា អាជ្ញាធរប្រទេសវៀតណាមមិនអនុញ្ញាតឱ្យលោកជួជួបម្ដាយលោកទេបន្ទាប់ពីការចាប់ខ្លួន ការណ៍នេះធ្វើឱ្យលោកបារម្ភពីការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញផ្សេងៗពីសំណាក់អាជ្ញាធរ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «យល់ឃើញថាអយុត្តិធម៌ ម្ដាយខ្ញុំគាត់គ្មានកំហុសអីទាំងអស់ មកចាប់យកទៅដាក់ឃុំខ្លួនគាត់អ៊ីចឹងឃើញអយុត្តិធម៌[...] សុំស្នើឱ្យម្ដាយខ្ញុំមានសុខភាពល្អ កុំធ្វើបាបធ្វើទុក្ខបុកម្នេញគាត់អី ហើយសូមនគរបាលយួនជួយដោះលែងគាត់ឱ្យបានពេញលេញមកវិញ»។ តាមរយៈគេហទំព័រសហព័ន្ធខ្មែរកម្ពុជាក្រោម ចុះផ្សាយនៅថ្ងៃទី ២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦ បានដកស្រង់សេចក្តីជូនដំណឹងរបស់ទីភ្នាក់ងារស៊ើបអង្កេតសន្តិសុខនៃប៉ូលីសក្រុង Can Tho ថា សមត្ថកិច្ចប្រទេសវៀតណាមបានចាប់ខ្លួនសកម្មជនកម្ពុជាក្រោម អ្នកស្រី ចូវ ធី ធៀន (Châu Thị Thiện) និងឃុំខ្លួនគាត់បណ្ដោះអាសន្ន តែមិនបានបញ្ជាក់ពីបទចោទឡើយ។ ក៏ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីអាជ្ញាធរបានឆែកឆេរផ្ទះរបស់អ្នកស្រី ចូវ ធី ធៀន រួច សមត្ថកិច្ចបានចេញកំណត់ត្រាដាច់ដោយឡែកមួយទៀត ដោយបានបញ្ជាក់ថា សកម្មជនរូបនេះត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទ «រំលោភលើសេរីភាពប្រជាធិបតេយ្យ ដើម្បីរំលោភលើផលប្រយោជន៍របស់រដ្ឋ សិទ្ធិ និងផលប្រយោជន៍ស្របច្បាប់របស់អង្គការ និងបុគ្គល» តាមមាត្រា ៣៣១ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌវៀតណាម។ ប្រធានសមាគមខ្មែរកម្ពុជាក្រោមដើម្បីសិទ្ធិមនុស្ស និងអភិវឌ្ឍន៍ លោក សឺន ជុំជួន ប្រាប់អ្នកកាសែតថា គិតចាប់ពីឆ្នាំ ២០២៣ ដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦ នេះ សមត្ថកិច្ចប្រទេសវៀតណាមបានចាប់ខ្លួនសកម្មជនខ្មែរកម្ពុជាក្រោមជាបន្តបន្ទាប់ចំនួន ១៣ នាក់ និងព្រះសង្ឃ ៦ អង្គ ក្នុងនោះបានដោះលែងសកម្មជន ៤ នាក់ និងព្រះសង្ឃ ៣ អង្គវិញ ដោយសារពួកគេខ្លះអនុវត្តទោសចប់ និងខ្លះទៀតត្រូវបានលើកលែងទោស។ លោកថា៖ «យើងសង្កេតឃើញទៅលើសកម្មភាពរបស់ពួកគាត់ ទាំងព្រះសង្ឃទាំងគ្រហស្ថ ដែលយើងហៅថាជាសកម្មជនក៏បាន គឺការធ្វើការរបស់ពួកគាត់គឺដោយអនុលោមទៅតាមច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ជាពិសេសអនុលោមទៅតាមកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច សង្គម វប្បធម៌ និងអនុលោមទៅតាមសេចក្ដីប្រកាសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីសិទ្ធិជនជាតិដើម[...] ផ្ទុយទៅវិញ អាជ្ញាធរវៀតណាមទេជាអ្នកបំពានទៅលើសិទ្ធិរបស់ពួកគាត់»។ ករណីនេះ លោក សឺន ជុំជួន ស្នើសុំរដ្ឋាភិបាលប្រទេសវៀតណាមអនុវត្តតាមគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិឱ្យបានពេញលេញ ក្នុងនាមប្រទេសនេះជាសមាជិក ព្រមទាំងស្នើសុំឱ្យប្រទេសក្បែរខាងមួយនេះ ធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ទាំងឡាយណាដែលប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិមនុស្ស។ លោកបន្ថែមថា៖ «ជាពិសេសច្បាប់ដែលចូលជាធរមានរបស់វៀតណាមហ្នឹង គឺមានលក្ខណៈមិនទាន់មានសុក្រឹតភាពជាមួយនឹងច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិទេ ច្បាប់ក្នុងស្រុករបស់វៀតណាម។ ដូច្នេះ វៀតណាមគួរតែពិចារណាធ្វើវិសោធនកម្មទៅលើច្បាប់ទាំងឡាយណាដែលវាប៉ះពាល់ទៅដល់គោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្ស»។ នេះមិនមែនជាលើកទីមួយទេដែលមានការទាមទារឱ្យប្រទេសវៀតណាមគោរពសិទ្ធិមនុស្ស។ កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៦ សមាគមខ្មែរកម្ពុជាក្រោមធ្លាប់បានដាក់ញត្តិទៅស្ថានទូតវៀតណាម ប្រចាំទីក្រុងភ្នំពេញ ដើម្បីទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម បញ្ឈប់រាល់ការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស សិទ្ធិជនជាតិដើមខ្មែរក្រោម ព្រមទាំងដោះលែងព្រះសង្ឃ និងសកម្មជនខ្មែរក្រោមទាំងអស់ដែលកំពុងជាប់ឃុំ៕
អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស៖រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបង្ខិតបង្ខំសកម្មជនប្រឆាំងឱ្យសារភាពកំហុស ដើម្បីបំបិទសំឡេង
អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស Human Rights Watch (HRW) នៅល្ងាចថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាថា បង្ខំឱ្យសកម្មជន និងសមាជិកបក្សប្រឆាំងសារភាពកំហុសជាសាធារណៈ និងបំបិទសំឡេងពួកគេ។ តាមរយៈរបាយការណ៍ចុះថ្ងៃទី ២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស Human Rights Watch(HRW) បានពិនិត្យមើលវីដេអូ និងសេចក្ដីរាយការណ៍ចំនួនជាង១៤០ ពាក់ព័ន្ធនឹងការសុំទោស និងការសារភាពកំហុសជាសាធារណៈរបស់សកម្មជន ដែលធ្វើឡើងក្នុងរយៈពេល១០ឆ្នាំចុងក្រោយ។ អង្គការនេះក៏បានសំភាសន៍សកម្មជន សមាជិកបក្សប្រឆាំង សមាជិកគ្រួសាររបស់អ្នកជាប់ឃុំ និងមេធាវីកាពារក្ដីឱ្យជនជាប់ចោទ សរុបចំនួន៩នាក់។ អង្គការអន្តរជាតិមួយនេះចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាថា រដ្ឋាភិបាលកំពុងប្រើនូវប្រព័ន្ធបង្ខិតបង្ខំសមាជិកគណបក្សប្រឆាំង និងសកម្មជនដែលជាប់ឃុំ ឱ្យសារភាពកំហុស និងផ្សាយជាសាធារណៈនូវការសារភាពរបស់ពួកគេ ដើម្បីធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជំហរនយោបាយរបស់សកម្មជនទាំងនោះ។ ប្រភពដដែលបន្តថា៖ «ការប្រព្រឹត្តិមិនគប្បីនេះគឺស្ថិតក្នុងបរិបទនៃយុទ្ធនាការក្នុងរយៈពេលជាងមួយទសវត្សរ៍ចុងក្រោយរបស់រដ្ឋាភិបាល ប្រឆាំងនឹងគូប្រជែងនយោបាយ ដោយមានការគាំទ្រពីប្រព័ន្ធតុលាការដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដែលគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល»។ របាយការណ៍របស់ HRW ក៏បានចោទប្រកាន់ទៀតថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាផ្ដល់ជម្រើសចំនួន២ឱ្យសកម្មជនទាំងនោះ ដោយជម្រើសទី១ សារភាពកំហុសជាសាធារណៈ និងចូលរួមជីវភាពនយោបាយជាមួយគណបក្សកាន់អំណាច ហើយជម្រើសទី២ ពួកគេត្រូវអនុវត្តទោសជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលយូរ នៅក្នុងពន្ធនាគារដែលមានស្ថានភាពចង្អៀតណែនណាន់តាន់តាប់ និងខ្វះធនធាន។ នាយករងទទួលបន្ទុកតំបន់អាស៊ីនៃអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស(Human Rights Watch) អ្នកស្រី Bryony Lau មានប្រសាសន៍តាមរយៈរបាយការណ៍នេះថា បក្សកាន់អំណាចនៅកម្ពុជា ប្រើបទចោទព្រហ្មទណ្ឌដែលគ្មានហេតុផលសមរម្យ ដើម្បីគំរាមកំហែងសកម្មជននយោបាយ។ បន្ទាប់មកបង្ខំសកម្មជននយោបាយទាំងនោះ ឱ្យសារភាពកំហុសចំពោះបទល្មើសដែលពួកគេមិនបានប្រព្រឹត្ត ជាថ្នូរនឹងការដោះលែងពួកគេឱ្យមានសេរីភាពវិញ។ អ្នកស្រីបន្តថា៖ «តាមរយៈការបង្ខិតបង្ខំសកម្មជនទាំងនេះឱ្យចូលរួមជីវភាពនយោបាយជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា អាជ្ញាធរមានគោលបំណងបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ពួកគេ និងពង្រឹងអំណាចគ្រប់គ្រងបែបឯកបក្សឱ្យកាន់តែរឹងមាំថែមទៀត»។ អតីតសកម្មជនគណបក្សសង្រ្គោះជាតិលោក ហេង ច័ន្ទសុទ្ធី បានជាប់ពន្ធនាគារ២លើកមកហើយ ដោយលើកទីមួយកាលពីឆ្នាំ២០១៩ និងលើកទីពីរនៅឆ្នាំ២០២០។ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានផ្តន្ទាទោសលោកដាក់ពន្ធនាគារ ៦ឆ្នាំ កាលពីខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ ពីបទ «ញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋ ជាអាទិ៍» និងបទ «រួមគំនិតក្បត់» បន្ទាប់ពីសមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនលោកកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០។ អតីតសកម្មជនគណបក្សសង្រ្គោះជាតិរូបនេះ អះអាងប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានថា លោកត្រូវបានបង្ខិតបង្ខំនិងអូសទាញជាច្រើនដងតាំងពីពេលលោកត្រូវបានឃាត់ខ្លួនរហូតដល់ពេលលោកអនុវត្តទោសពន្ធនាគារជិតចប់។ លោកថា៖ «ចាប់ពីហ្នឹងមកគេបន្តិចទៅគេបញ្ជូនមន្ត្រីនៅពន្ធនាគារហ្នឹងឱ្យមកជួបយើង ឱ្យហៅយើងទៅជួបអ៊ីចឹងទៅ គេបញ្ចុះបញ្ចូលយើងរហូតមកតែអ្នកណាគេព្រមចុះចូល គេចុះចូលទៅ គេទៅជួបប្រពន្ធកូនទៅ ហើយអ្នកណាមិនព្រមចុះចូលក៏នៅអនុវត្តទោសដល់ដូចជារូបខ្ញុំ»។ តែយ៉ាងណា លោកនៅតែប្រកាន់ជំហរមិនសុំទោស ពីព្រោះលោកយល់ថា អ្វីដែលលោកបានធ្វើ គឺគ្រាន់តែជាការអនុវត្តសិទ្ធិរបស់លោកដែលបានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសកម្ពុជា។លោក ហេង ច័ន្ទសុទ្ធី៖ «ដើម្បីឱ្យមានសេរីភាពជួបជុំគ្រួសារវិញ ឱ្យអ្នកហ្នឹងធ្វើលិខិតមួយថាខ្លួនបានធ្វើខុស[...]ហើយសំទោសទៅរដ្ឋាភិបាល ថាខ្លួនជឿតាមការញុះញង់របស់មេបក្សប្រឆាំងអ៊ីចឹង ហើយឱ្យឆ្លើយថា យើងឈប់ចាញ់បោកទៅ »។ លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំក៏ឆ្លើយថា ខ្ញុំអត់សុំទោសទេ ពីព្រោះខ្ញុំអត់បានធ្វើអីខុស ខ្ញុំអនុវត្តតែសិទ្ធិដែលមានចែងនៅរដ្ឋធម្មនុញ្ញ»។ លោក ច័ន្ទសុទ្ធី ថា៩ខែមុនពេលលោកអនុវត្តទោសជាប់ពន្ធនាគារចប់ អាជ្ញាធរបានប្ដូរទីតាំងឃុំខ្លួនលោកពីរាជធានីភ្នំពេញ ទៅឃុំខ្លួននៅពន្ធនាគារខេត្តពោធិ៍សាត់វិញ ដែលការណ៍នេះ លោកចាត់ទុកថាវាជាដាក់សម្ពាធមួយ ។ ប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា មានប្រសាសន៍ថា នេះជាគុណធម៌របស់ថ្នាក់ដឹកនាំគណបកក្សប្រជាជនកម្ពុជាដែលតែងតែប្រកាន់ខ្ជាប់តាំងពីដើមរហូតបច្ចុប្បន្ននូវការមេត្តាចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្តខុស សារភាព និងកែខ្លួន។ លោកថា៖«រាជរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាតែងតែសណ្តោសប្រោសប្រណីចំពោះជនទាំងឡាយណាក៏ដោយដែលធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តខុសហើយដឹងខ្លួន និងសារភាពកំហុស ហើយចេះកែខ្លួន»។ ចំពោះការចូលរួមគណបក្សកាន់អំណាចវិញ លោក បូណា ពន្យល់ថា ដោយសារតែមន្ត្រី និងសកម្មជនបក្សប្រឆាំងឃើញគុណសម្បត្តិនៃរដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយបក្សប្រជាជន ទើបពួកគេចាកចេញពីបក្សរបស់ខ្លួន ដើម្បីចុះចូលបក្សកាន់អំណាច។ លោកបន្ថែមថា៖ «ដោយសារតែពួកគេបានមើលឃើញពីគោលនយោបាយត្រឹមត្រូវរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងស្អប់ខ្ពើមនយោបាយមួលបង្កាច់ គំនុំសងសឹករបស់ក្រុមប្រឆាំងជ្រុលនិយម។ គឺជាសិទ្ធិរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗក្នុងការជ្រើសរើស ដោយសេរី តាមការយល់ឃើញរបស់ពួកគេ»។ ជុំវិញករណីនេះ លោក យី សុខសាន្ត មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា (ADHOC) យល់ឃើញថា ការដែលបង្ខំឱ្យសកម្មជន និងបក្សប្រឆាំងសុំទោស ជាថ្នូរនឹងការដោះលែងឱ្យមានសេរីភាពនេះ ជាទម្រង់នៃការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងរឹតត្បិតសិទ្ធិ។ លោកថា៖«យើងចង់ឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលគួរតែផ្ដល់ឱកាសឱ្យគណបក្សនយោបាយដែលមានទិន្នាការប្រឆាំងបានធ្វើសកម្មភាពស្មើភាពគ្នាទៅនឹងគណបក្សនយោបាយដែលកំពុងកាន់អំណាច»។ គិតត្រឹមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ អង្គការសម្ព័ន្ធខ្មែរជំរឿន និងការពារសិទ្ធិមនុស្ស(លីកាដូ) កាត់ត្រាថាមានអ្នកកំពុងជាប់ឃុំ និងជាប់ទោសចំនួន១១៦នាក់ រួមមានអ្នកនយោបាយ អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជនដីធ្លី សហជីព អ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម។លីកាដូចាត់ទុកអ្នកទាំងនោះ ថាជាអ្នកជាប់ឃុំដោយប្រើសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ៕
ឧទ្ធរណ៍តម្កល់ទោសលោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន ជាប់ពន្ធនាគារ ២ឆ្នាំ ក្នុងសំណុំរឿងរិះគន់ក្រសួងយុត្តិធម៌
សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ កាលពីរសៀលថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានសម្រេចតម្កល់ទោសសកម្មជនកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស លោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ ២ឆ្នាំ និងពិន័យប្រាក់ ៤លានរៀល ដដែល ពីបទ «ញុះញង់» ក្នុងករណីមួយផ្សេងទៀត ក្រៅពីសំណុំរឿងតំបន់អភិវឌ្ឍន៍ត្រីកោណ CLV-DTA។ ការប្រកាសសាលដីកានេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ បានបើកសវនាការជំនុំជម្រះក្ដីលើសំណុំរឿងរបស់សកម្មជនរូបនេះ កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ កន្លងទៅ។ កាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានប្រកាសសាលក្រមកំបាំងមុខ ផ្ដន្ទាទោសលោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន ដាក់ពន្ធនាគារ ២ឆ្នាំ និងពិន័យប្រាក់ ៤លានរៀល ពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»។ ការផ្ដន្ទាទោសនេះ ធ្វើឡើងពាក់ព័ន្ធនឹងការអធិប្បាយរបស់លោកស្រ៊ន ជុំវិញចំណាត់ការរបស់ក្រសួងយុត្តិធម៌ ដែលបានបង្គាប់ឱ្យអនុប្រធានតុលាការកំពូល លោក ជីវ កេង ធ្វើជាប្រធានស្ដីទីតុលាការកំពូល មុនពេលមានការតែងតាំងជាប្រធានផ្លូវការ។ លោក សឺន ជុំជួន សហមេធាវីការពារក្ដីឱ្យលោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន បានប្រាប់ថា លោកមានការសោកស្ដាយ និងមិនអាចទទួលយកបានឡើយចំពោះការសម្រេចរបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ។ លោកបន្ថែមថា កូនក្ដីរបស់លោកក៏ខកចិត្តចំពោះសាលដីកានេះដែរ ហើយគាត់នឹងបន្តប្ដឹងសាទុក្ខទៅកាន់តុលាការកំពូល។ លោកមេធាវីបញ្ជាក់ថា៖ «អ្វីដែលជាក្ដីសង្ឃឹមរបស់យើង គឺគិតថាតុលាការនឹងពិចារណាឱ្យកូនក្ដីរួចផុតពីបទចោទ។ ប៉ុន្តែជាលទ្ធផលជាក់ស្ដែង គឺតុលាការតម្កល់សាលក្រមដដែល កន្លែងហ្នឹងហើយដែលជាចំណុចយើងមិនសប្បាយចិត្ត»។ ដោយឡែក អ្នកស្រី ស៊ីង សុភីណា ភរិយារបស់លោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន យល់ឃើញថា វាមិនសមហេតុផលឡើយដែលសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញរក្សាការកាត់ទោសប្ដីរបស់អ្នកស្រីដូចសាលាដំបូង ព្រោះនៅក្នុងសវនាការដេញដោល ពុំមានភស្តុតាងណាមួយបង្ហាញច្បាស់ថា ប្ដីរបស់អ្នកស្រីបានប្រព្រឹត្តអំពើញុះញង់នោះទេ។ អ្នកស្រីរៀបរាប់ថា៖ «ខ្ញុំយល់ឃើញថាវាអត់សមដែលទាត់ចោលការប្ដឹងឧទ្ធរណ៍ ព្រោះសំណុំរឿងហាក់ដូចជាអត់មានអ្វីសម្គាល់ថាគាត់ញុះញង់ឡើយ។ សម្រាប់ខ្ញុំ គឺអត់ល្អទេ ព្រោះការសម្រេចចិត្តហាក់ដូចជាមិនបានថ្លឹងថ្លែងឱ្យច្បាស់លាស់។ ពេលដេញដោលស្ដាប់ទៅវាអត់មានអីជាដុំកំភួនសោះ ប៉ុន្តែដល់ពេលសម្រេច បែរជាយកសាលក្រមសាលាដំបូងមកទុកជាបានការវិញ»។ ស្ត្រីដែលមានកូន ៥នាក់ ក្នុងបន្ទុក (អាយុចាប់ពី ៤ឆ្នាំ ដល់ ១៨ឆ្នាំ) រូបនេះ បញ្ជាក់ថា កូនតូចៗរបស់អ្នកស្រីតែងតែនឹករលឹក និងទន្ទឹងរង់ចាំផ្លូវឪពុក ចំណែកកូនៗដែលដឹងក្ដីវិញ គឺមានការប៉ះពាល់ផ្លូវចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។ អ្នកស្រីបន្ថែមទាំងក្ដុកក្ដួលថា៖ «វាពិបាកណាស់ ព្រោះធម្មតាធ្លាប់តែមានគ្នាជួយមើលថែកូន និងជួយទំនុកបម្រុងគ្រួសារ។ ពីមុនសង្ឃឹមថាខែ៧ (ខែកក្កដា) គាត់បានចេញ តែដល់ពេលឥឡូវ អ្វីៗមិនច្បាស់លាស់ទាំងអស់។ វាធ្វើឱ្យអារម្មណ៍មួយស្រពិចស្រពិល មិនដឹងថាត្រូវទៅជាយ៉ាងណាប្រាកដ»។ អ្នកសារព័ត៌មាន មិនអាចសុំការបំភ្លឺពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌ អ្នកស្រី ឌី ម៉ូឡានី បានទេ ត្រឹមរសៀលថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ។ ជុំវិញករណីនេះ លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (LICADHO) យល់ឃើញថា ការដែលសាលាឧទ្ធរណ៍ប្រកាសសាលដីកាតម្កល់ទោសលោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ ២ឆ្នាំ និងពិន័យប្រាក់ ៤លានរៀលនេះ គឺកំពុងតែរឹតត្បិតដល់សិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «បើយើងមើលទៅ វាគ្រាន់តែជាសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិរបស់គាត់តែប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីគួរណាស់តែស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ចេញលិខិតបំភ្លឺលើរឿងនេះ ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបានយល់ដឹង ព្រោះជួនកាលពួកគាត់អាចនឹងយល់ខុស។ ខ្ញុំនៅតែយល់ថា ការផ្ដន្ទាទោសលោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន ឬការតម្កល់សាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ថ្ងៃនេះ គឺធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់លំហសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ»។ គួររំលឹកផងដែរថា កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនលោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន និងសហការី ២រូបទៀត នៅខេត្តសៀមរាប បន្ទាប់ពីពួកគាត់បានលើកឡើងពីគុណសម្បត្តិ និងគុណវិបត្តិ នៃការបង្កើតតំបន់ត្រីកោណអភិវឌ្ឍន៍ កម្ពុជា ឡាវ វៀតណាម (CLV-DTA) តាមរយៈវីដេអូផ្សព្វផ្សាយលើបណ្ដាញសង្គម។ លុះមកដល់ថ្ងៃទី២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានផ្ដន្ទាទោសអ្នកទាំងបី ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារម្នាក់ៗ ២ឆ្នាំ និងពិន័យប្រាក់ ៤លានរៀល ពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម» ដូចគ្នា៕
Get Newsletter
