• ពលរដ្ឋនៅ៥គ្រួសារខេត្តព្រៃវែង ស្នើឱ្យអាជ្ញាធរពន្លឿនការអនុវត្តសាលដីកាតុលាការកំពូល ករណីទំនាស់ដីធ្លីសហគមន៍

  ពលរដ្ឋនៅស្រុកពាមរក៍ ខេត្តព្រៃវែង៥គ្រួសារ ស្នើឱ្យអាជ្ញាធរពន្លឿនការអនុវត្តសាលដីកាតុលាការកំពូល ករណីទំនាស់ដីធ្លីសហគមន៍។ ប្រជាពលរដ្ឋឱ្យដឹងថា ពួកគាត់រងគ្រោះដោយសារការរំលោភបំពានដីសហគមន៍ពីបុគ្គលខាងក្រៅ និងស្នើសុំឱ្យអាជ្ញាធរពន្លឿនការដោះស្រាយ ក្រោយសាលដីកាតុលាការកំពូលសម្រេចទទួលស្គាល់ដីសហគមន៍នេះថាស្របច្បាប់ តែរហូតមកដល់ពេលនេះ សហគមន៍នៅមិនទាន់បានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងនៅឡើយ។ ប្រភពពីពលរដ្ឋឱ្យដឹងថា នៅឆ្នាំ២០០០ ប្រជាពលរដ្ឋប្រមាណ ៦៣ គ្រួសារត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលផ្ដល់ដីមួយកន្លែង ស្ថិតនៅភូមិស្ទឹងស្លូត ឃុំអ្នកលឿង ស្រុកពាមរក៍ ខេត្តព្រៃវែង ដែលប៉ះពាល់ដោយគម្រោងសាងសង់ផ្លូវជាតិលេខ១ ពីភ្នំពេញ ទៅក្រុងបាវិត ខេត្តស្វាយរៀង។ តែប្រជាពលរដ្ឋដែលទទួលបានដីជាក់ស្ដែងមានតែ ៤៨ គ្រួសារ ចំណែក ១៥ គ្រួសារទៀត បានលក់ដីនេះទៅឱ្យអ្នកផ្សេង និងចាកចេញទៅ។ ប្រជាពលរដ្ឋដែលប៉ះពាល់ក្នុងគម្រោងនេះ អ្នកស្រី ស៊ិន យិន អាយុ ៧៥ ឆ្នាំ លើកឡើងថា ក្រោយសហគមន៍អ្នកស្រីទទួលបានដីសំណងពីរដ្ឋាភិបាល ក្រុមគ្រួសារខ្លះបានសម្រេចចិត្តលក់ដីដែលពួកគេទទួលបាន ហើយបុគ្គលដែលទិញដីនោះ បែរជាមកគ្រប់គ្រងលើសដីដែលខ្លួនបានទិញទៅវិញ។ អ្នកស្រីអះអាងថា ស្រាប់តែនៅឆ្នាំ២០១៧ បុគ្គលទាំងនោះបានរំលោភដីសហគមន៍អ្នកស្រី ដោយចាក់ដីបំពេញ និងបុកគ្រឹះធ្វើរបងហ៊ុមព័ទ្ធសម្រាប់ធ្វើសំណង់រឹង។ អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ «សុំឱ្យអាជ្ញាធរភូមិ ឃុំ ស្រុក រៀបចំដីសាធារណៈដែលរដ្ឋាភិបាលសន្យា។ មួយទៀតគឺសំណូមពរលើរឿងក្ដីរបស់មីងទាំងអស់គ្នា សូមតុលាការបញ្ចប់ឆាប់ៗ ព្រោះពួកមីងចាស់ៗអស់ហើយ និងមានជំងឺប្រចាំកាយផង ហើយជួយដោះស្រាយជូនប្រជាពលរដ្ឋផ្សេងទៀតដែលគេរំលោភ»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «មានព្រំប្រទល់ មានប្លង់ច្បាស់លាស់ ហើយក៏មានមេធាវីការពារក្ដីឱ្យដែរ ប៉ុន្តែឥឡូវឈ្នះសព្វគ្រប់រហូតដល់តុលាការកំពូលកាត់ក្ដីឱ្យឈ្នះដែរ។ [...] គឺស្ងាត់រហូត។ ខាងអ៊ំនេះវេចខ្ចប់តែការឈ្នះពីរខែបីឆ្នាំហើយ អត់មានដំណោះស្រាយសោះ»។ អ្នកស្រីថា បើទោះបីជាសហគមន៍បានប្ដឹងទៅអាជ្ញាធរឱ្យជួយអន្តរាគមន៍ទប់ស្កាត់ក៏ដោយ ក៏បុគ្គលទាំងនោះនៅតែបន្តសកម្មភាពរំលោភបំពានជាបន្តបន្ទាប់ដដែល។ អ្នកស្រីក៏បានប្ដឹងទៅសាលាដំបូងខេត្តព្រៃវែង ហើយសាលាដំបូងខេត្តបានសម្រេចឱ្យសហគមន៍អ្នកស្រីឈ្នះក្ដីរដ្ឋប្បវេណី នៅខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៩។ ពលរដ្ឋម្នាក់ទៀត អ្នកស្រី ភិន វណ្ណា អាយុ ៧២ ឆ្នាំ លើកឡើងថា ទំនាស់ដីធ្លីនៅក្នុងសហគមន៍ស្ដារជីវភាពឡើងវិញនេះ កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ២០១៧ ក្រោយអ្នកខាងក្រៅយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន។ អ្នកស្រីថាសហគមន៍ក៏បានប្ដឹងទៅសាលាដំបូងខេត្តព្រៃវែង ដើម្បីស្នើឱ្យតុលាការស្វែងរកដំណោះស្រាយ ដែលជាលទ្ធផលសហគមន៍ទទួលបានសាលក្រមទទួលស្គាល់កម្មសិទ្ធិសហគមន៍ផងដែរ។ ក្រោយមក អ្នកស្រីបញ្ជាក់ថា ភាគីចុងចោទដែលរំលោភយកដី​សហគមន៍បានប្ដឹងទៅសាលាឧទ្ធរណ៍ និងតុលាការកំពូលជាបន្តបន្ទាប់ តែតុលាការកំពូលនៅតែផ្ដល់សេចក្ដីសម្រេចទទួលស្គាល់សាលក្រមរបស់តុលាការជាន់ទាប។ អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ «កាលណាគេយកដីនេះ ខ្ញុំបាត់បង់មុខរបរ។ ផ្ទះរបស់ខ្ញុំត្រូវកន្លែងរកស៊ី តែដល់ពេលគេយកបែបនេះ ខ្ញុំអត់បានរកស៊ីអ្វីទាំងអស់ បាត់បង់ជីវភាពរកស៊ី បាត់បង់អ្វីៗទាំងអស់ ហើយបាត់បង់ទាំងការងារសហគមន៍ទៀត។ [...] ខ្ញុំចង់បានដីសហគមន៍ខ្ញុំមកអភិវឌ្ឍជាដីសាធារណៈ និងដីអណ្ដូងទឹកជាកម្មសិទ្ធិរបស់សហគមន៍វិញ»។ អ្នកស្រីបញ្ជាក់ថា ដីដែលរដ្ឋាភិបាលផ្ដល់ឱ្យក្នុងមួយគ្រួសារមានក្បាលដី ៧ ម៉ែត្រ បណ្ដោយ ១៦ ម៉ែត្រ និងចំណីថ្នល់ប្រមាណពី ៣០ ទៅ ៤៦ ម៉ែត្រ។ សាលដីកាតុលាការកំពូល ចុះថ្ងៃទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២១ បញ្ជាក់ថា តុលាការកំពូលសម្រេច​សាលដីកាចុងក្រោយឱ្យសហគមន៍នៅភូមិស្ទឹងស្លូត ស្រុកពាមរក៍ ខេត្តព្រៃវែង ខាងលើ ជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើទីតាំងដីនេះដដែល។ ក្នុងនោះតុលាការកំពូលបង្គាប់ឱ្យភាគីចុងចោទមានឈ្មោះ ជា គា, ជា ហនចានដារ៉ា, ជិន ភាព និង ជា សោភ័ណ្ឌ រុះរើសំណង់ចេញពីទីតាំងដីខាងលើ និងសងសំណងខូចខាតពេលវេលាព្រមទាំងសេវាផ្លូវច្បាប់ចំនួន ៨ លានរៀល។ មេឃុំអ្នកលឿង នៃស្រុកពាមរក៍ ខេត្តព្រៃវែង លោក ភោគ ថានី ប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានឱ្យដឹងថា សាលាដំបូងខេត្តព្រៃវែងបានជូនដំណឹងពីការប្រជុំអនុវត្តសាលដីកាតុលាការកំពូលលើសំណុំរឿងដីធ្លីសហគមន៍ស្ដារជីវភាពចំនួនពីរលើករួចមកហើយ ប៉ុន្តែត្រូវពន្យារពេលទាំងពីរលើក។ ចំពោះមូលហេតុយ៉ាងណា លោកមិនអាចបកស្រាយបានឡើយ ព្រោះលោកគ្រាន់តែចូលរួមសម្របសម្រួលប៉ុណ្ណោះ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «តុលាការកំពូលចេញសាលក្រមប្រគល់ដីហើយ។ ដីនោះជាដីសហគមន៍។ ទំនាស់នោះពាក់ព័ន្ធនឹងចំណីដីសហគមន៍ហ្នឹង។ គម្រោងអនុវត្តសាលក្រមពីរដងបីដងហើយ តែគម្រោងខកៗ មិនដឹងយ៉ាងម៉េច»។ នៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ ក្រសួងយុត្តិធម៌បានចេញលិខិតអន្តរាគមន៍ជម្រុញឱ្យសាលាដំបូងខេត្តព្រៃវែង បន្តចំណាត់ការលើសំណុំរឿងដីធ្លីនេះឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ជាធរមាន។ តែយ៉ាងណា ប្រជាសហគមន៍ថា ពួកគាត់មិនទាន់ទទួលបានដំណឹងថានឹងមានចំណាត់ការឱ្យជនជាប់ចោទទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់នោះឡើយ។ បន្ថែមពីលើនេះ ភាគីចុងចោទបានបដិសេធសាលក្រមរបស់សាលាដំបូងខេត្តព្រៃវែង ដោយសំអាងហេតុផលថា ពួកគេកាន់កាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៦ និងស្ម័គ្រចិត្តប្រគល់ជូនរដ្ឋវិញ ប្រសិនបើរដ្ឋត្រូវការ ដោយមិនទាមទារសំណងអ្វីទាំងអស់។ នេះបើតាមសាលដីកាតុលាការកំពូល។ អ្នកនាំពាក្យសាលាដំបូងខេត្តព្រៃវែង អ្នកស្រី អាត សុខន ប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានថា អ្នកស្រីនឹងពិនិត្យមើលលើករណីនេះ។ ចំពោះការអនុវត្តសាលដីការបស់តុលាការកំពូលយ៉ាងណា គឺអ្នកស្រីមិនទាន់អាចឆ្លើយតបបាននៅឡើយទេ គិតត្រឹមថ្ងៃទី ៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០26។ ពាក់ព័ន្ធនឹងទំនាស់ដីធ្លីនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (LICADHO) លោក អំ សំអាត លើកឡើងថា អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធត្រូវធានាថាសហគមន៍ទទួលបានកម្មសិទ្ធិគ្រប់គ្រង ដើម្បីឱ្យសហគមន៍អាចប្រើប្រាស់ជាប្រយោជន៍រួម។ លោកថា កាលណាមានសាលដីកាពីតុលាការកំពូលហើយ សាលាដំបូងខេត្តសមីត្រូវអនុវត្តតាមសាលដីកានោះឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព…

  ៨ កក្កដា ២០២៦

  

• អត់ចម្លើយពីស្ថាប័នរដ្ឋ៖ ពលរដ្ឋសហគមន៍កោះមាស សុំអន្តរាគមន៍ពីលោក ហ៊ុន សែនជិតដល់របងផ្ទះនៅតាខ្មៅ

  ប្រជាសហគមន៍កោះមាស ជិត ១០០នាក់ តំណាងឱ្យ ១៦៨គ្រួសារ នៅស្រុកកៀនស្វាយ ខេត្តកណ្ដាល បានដាក់ញត្តិទៅប្រធានព្រឹទ្ធសភា លោក ហ៊ុន សែន នៅគេហដ្ឋានរបស់លោកផ្ទាល់ ដើម្បីស្នើសុំអន្តរាគមន៍ដោះស្រាយវិវាទដីធ្លីដែលអូសបន្លាយច្រើនឆ្នាំ ជាមួយក្រុមហ៊ុន ឃុន សៀ អ៊ីមផត អិចផត បន្ទាប់ពីពួកគេអះអាងថាបានដាក់សំណើទៅស្ថាប័នជាច្រើនរួចមកហើយ ប៉ុន្តែមិនទាន់ទទួលបានដំណោះស្រាយ។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅសហគមន៍កោះមាស លោក ឈឹម រី អាយុ ៧៨ឆ្នាំ បាននិយាយថា លោកមិនអាចទទួលយកគោលនយោបាយសំណងក្នុងតម្លៃ ៨ដុល្លារក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េបានទេ ហើយលោកចង់ជួបលោក ហ៊ុន សែន ដោយផ្ទាល់ ព្រោះលោកយល់ថា ការស្នើសុំអន្តរាគមន៍តាមអាជ្ញាធរនានាកន្លងមក នៅតែមិនអាចរកដំណោះស្រាយជូនសហគមន៍កោះមាសបាន។ លោកប្រាប់ថា៖ «ខ្ញុំនិយាយជាមួយបងប្អូនយើង ខ្ញុំមិនឯកភាពនឹងអា៨ [ដុល្លា] ហ្នឹងទេ។ ហើយខ្ញុំសុំជួបសម្ដេចផ្ទាល់ព្រោះអាជ្ញាធរតាំងពីក្រោមរហូតដល់លើអត់មានអ្នកណាដោះស្រាយជាមួយខ្ញុំទេ ទើបខ្ញុំមកដល់កន្លែងសម្ដេច។ បានជួបដែរប៉ុន្តែវាស្មុគស្មាញ តែគេមិនចង់ឱ្យយើង វាស្មុគស្មាញ។ គេដាក់បន្ទុកថាសម្ដេចរវល់ ទាល់តែហៅខាងស្រុកអីទៅ បានគេទទួលឯកសារ»។ លោកបន្តថា លោកបានព្យាយាមស្នើសុំជួបដោយផ្ទាល់ ប៉ុន្តែត្រូវបានជូនដំណឹងវិញថា លោក ហ៊ុន សែន កំពុងជាប់រវល់បំពេញកាតព្វកិច្ចផ្ទាល់ខ្លួន ហើយញិត្តនេះត្រូវបានអង្សរក្ស លោក ហ៊ុន សែន ទទួលជំនួសទៅវិញ។ លោកនិយាយថា៖ «យើងនឹងសួរគេទៀតធ្វើយ៉ាងម៉េចទៀតព្រោះដល់សម្ដេចហើយកំពូលហើយ។ អង្គរក្សអ្នកធ្វើការជាមួយសម្ដេច បើគេមិនឱ្យដំណឹង មិនដឹងធ្វើម៉េចមានតែទៅទៀតសួរទៀត»។ លោក ឈឹម រី និយាយថា កន្លងប្រជាពលរដ្ឋធ្លាប់បានដាក់លិខិតសុំអន្តរាគមន៍ទៅស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលមានរដ្ឋបាលខេត្ត ក្រសួងមហាផ្ទៃ ក្រសួងរៀបចំដែនដីន ព្រឹទ្ធសភា និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែលោកថា មិនទាន់មានការដោះស្រាយណាមួយជាក់លាក់ដដែល។ ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ទៀត លោក ជុំ សំអឿន មានវ័យ៧២ឆ្នាំ បាននិយាយថា គោលបំណងរបស់ពលរដ្ឋគឺចង់បានប្លង់កម្មសិទ្ធិដីធ្លី និងការវាស់វែង និងការវិនិច្ឆ័យដីត្រូវបានធ្វើរួចតាំងពីឆ្នាំ២០២០។ លោកបន្តថា៖ «យើងមានសង្ឃឹមថាមានតែសម្តេចទេជួយពួកយើងបាន បើក្រៅពីសម្តេចមិនមានទេចឹងយើងសង្ឃឹមថាធ្វើម៉េចឲ្យសម្តេចជួយកូនចៅឲ្យបានប្លង់កម្មសិទ្ធដីធ្លី ព្រោះកូនចៅអត់ចេះរកស៊ីអីទេ មានដីនឹងដើម្បីយកដីនឹងដាំដំណាំ។ ចុះប្រសិនជាអត់ដី ដីនឹងត្រូវរឹបអូសមានតែយើងអត់ជីវិតហើយខ្ញុំអត់ចេះរកអីក្រៅពីនឹងទេ»។ ជុំវិញករណីនេះ អ្នកនាំពាក្យព្រឹទ្ធសភា និងជាអ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាលោក ជា ធារិទ្ធ បានប្រាប់ប្រជាកាសែតថា រាល់សំណើសុំអន្តរាគមន៍ដែលដាក់ជូនប្រធានព្រឹទ្ធសភា ត្រូវឆ្លងកាត់ឧទ្ធកាល័យជាមុនសិន ដើម្បីពិនិត្យខ្លឹមសារ និងសម្របសម្រួលជាមួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។ លោក មានប្រសាសន៍ថា៖ «ការដាក់ទាំងឡាយវាត្រូវឆ្លងកាត់តាមឧទ្ទកាល័យរបស់សម្ដេចប្រធានដែលបម្រើឱ្យលោក។ ដូច្នេះហើយនៅពេលទទួលលិខិតហើយ យើងត្រូវសិក្សាមើលសិនថាតើករណីនេះដោះស្រាយដោយរបៀបម៉េច មានស្ថានការណ៍យ៉ាងដូចម្ដេចក្នុងការដោះស្រាយជាមួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។» ជុំវិញករណីខាងលើ ប្រជាកាសែតបានទាក់ទងសុំការបញ្ជាក់ពីលោក ឃុន ទី ដែលជាកូនប្រុសរបស់អ្នកឧកញ៉ា ឃុន សៀ។ លោកមានមានតួនាទីជាប្រធានក្រុមហ៊ុន KHUN SEA IMPORT EXPORT CO., LTD ម្នាក់ដែរ។ នេះបើយោងតាមទិន្នន័យចុះបញ្ជីរបស់ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម។ ទោះជាយ៉ាងណា លោកបានអះអាងថា លោកមិនបានដឹងអំពីករណីនេះឡើយ។ អ្នកស៊ើបអង្កេតជាន់ខ្ពស់ផ្អែកសិទ្ធិមនុស្សនៃសមាគមអាដហុក លោក យី សុខសាន្ត យល់ឃើញថា រដ្ឋាភិបាលគួរតែទទួលស្គាល់សិទ្ធិដីធ្លីរបស់ពលរដ្ឋនៅកោះមាសនេះ និងប្ដេជ្ញាផ្ដល់សំណងឱ្យបានសមរម្យ ព្រោះពលរដ្ឋភាគច្រើន បានរស់នៅតំបន់នោះជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ លោកថាប្រជាពលរដ្ឋមិនជំទាស់ទៅនឹងការអភិវឌ្ឍរបស់រដ្ឋាភិបាលទេ បើរដ្ឋាភិបាលដោះស្រាយបញ្ហានេះបាន ព្រោះប្រជាពលរដ្ឋក៏ចង់បានប្រាក់សំណងសមរម្យ ដើម្បីចាប់ផ្ដើមតាំងលំនៅ និងប្រកបរបរកន្លែងផ្សេង។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពេលរដ្ឋាភិបាលចង់យកដី ហើយការផ្ដល់សំណងដូចមានលិខិតជូនដំណឹងដូចឱ្យ៥ ដុល្លា ៨ដុល្លាអីហ្នឹងវាដូចអត់មាន។ ពួកគាត់ចង់បានតម្លៃសមរម្យពីការកាន់ការរបស់គាត់។ តាមការកត់សម្គាល់ ការផ្ដល់សំណងនេះហាក់ដូចមានការលាក់លៀមតាមមធ្យោបាយហឹង្សា និងការចោទប្រកាន់»។ លោកបន្ថែមថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំការដោះស្រាយ គឺស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធហ្នឹងហើយ តែដោយសារប្រព័ន្ធច្បាប់មិនទាន់មានឯករាជ្យច្បាស់លាស់ទេ អីចឹងប្រជាពលរដ្ឋរងនូវអយុត្តិធម៌គាត់តែងតែព្យាយាមទៅរកអ្នកដែលមានអំណាចដែលអាចដោះស្រាយបាន»។ យោងតាមញត្តិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ វិវាទដីធ្លីនៅតំបន់កោះមាសបានអូសបន្លាយជាច្រើនឆ្នាំ រវាងប្រជាពលរដ្ឋចំនួន ១៦៨គ្រួសារ និងក្រុមហ៊ុន ឃុន សៀ អ៊ីមផត អិចផត។ ពលរដ្ឋអះអាងថា ពួកគេបានរស់នៅ និងអាស្រ័យផលលើដីនេះជាយូរមកហើយ ខណៈពួកគេមិនអាចទទួលយកគោលនយោបាយសំណងក្នុងតម្លៃ ៥ ដល់ ៨ដុល្លារក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ និងស្នើឱ្យមានការដោះស្រាយតាមតម្លៃទីផ្សារ។ បើតាមអនុក្រឹត្យលេខ ២១០ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ រាជរដ្ឋាភិបាលបានធ្វើអនុបយោគដីកោះមាសទំហំជាង ៣៤០ហិកតា ជាដីឯកជនរបស់រដ្ឋ និងអនុញ្ញាតឱ្យក្រុមហ៊ុន ឃុន សៀ អ៊ីមផត អិចផត ជួលវិនិយោគអភិវឌ្ឍន៍រយៈពេល ៥០ឆ្នាំ។ កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៣ អង្គការសមាគមធាងត្នោត (STT) បានចេញផ្សាយរបាយការណ៍មួយ ដែលមានចំណងជើងថា «សុវត្ថិភាពដីធ្លីនៃសហគមន៍ក្រីក្រនៅទីក្រុង»។ របាយការណ៍នេះរៀបរាប់លម្អិតអំពីបញ្ហាសុវត្ថិភាពដីធ្លី ដែលកំពុងញាំញីសហគមន៍ក្រីក្រនៅរាជធានីភ្នំពេញ ដោយសហគមន៍ទាំងនេះបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការបណ្តេញចេញ និងសំណងមិនគ្រប់គ្រាន់។…

  ៣០ មិថុនា ២០២៦

  

• សហគមន៍កាចក់នៅរតនគិរី ពីដើមចោទក្លាយជាចុងចោទក្នុងសំណុំរឿងជម្លោះដីធ្លី 

  សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់នៅភូមិកាណាត ឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្ដូងមាស ខេត្តរតនគិរិពីដើមចោទក្លាយជាចុងចោទក្នុងសំណុំរឿងជម្លោះដីធ្លី ។ ប្រជាសហគមន៍ រងការ​ចោទប្រកាន់ពីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌក្រោយសហគមន៍បានតវ៉ារឿងបុគ្គលខាងក្រៅដែលចូលឈូសឆាយដីព្រៃអារក្សរបស់សហគមន៍។ នៅក្នុងដីកាស៊ើបសួររបស់សាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី ជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់ លោក សល់ ហ្លាន ត្រូវដាក់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការពិនិត្យពីបទ «ផ្តើមគំនិតក្នុងអំពើធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនាមានស្ថានទម្ងន់ទោស» ប្រព្រឹត្តនៅភូមិកាណាត តាមបញ្ញត្តិមាត្រា ២៨ មាត្រា ៤១១ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ ចំណែកប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនទៀតរងការចោទប្រកាន់ពីបទ «ធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនាមានស្ថានទម្ងន់ទោស» ប្រព្រឹត្តនៅភូមិកាណា កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ តាមបញ្ញត្តិមាត្រា ៤១០ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ។ បើតាមដីកាស៊ើបសួរដដែល កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ មុនពេលកើតហេតុ ឈ្មោះ សល់ ហ្លាន ជាប្រធានសហគមន៍ភូមិកាណាត បានប្រជុំគ្នាជាមួយសមាជិកក្រុមសហគមន៍ជាង ៦០នាក់ ក្នុងគោលបំណងការពារព្រៃអារក្ស ដោយបានផ្តួចផ្តើមគំនិតទៅបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិ និងអុកឡុកនៅក្រុមហ៊ុន ដោយជឿជាក់ថាក្រុមហ៊ុនបានរំលោភបំពានតំបន់សហគមន៍របស់ខ្លួន។  តាមដីកាដដែល ក្រោយកើតហេតុដើមបណ្តឹងដែលជាមេការតំណាងឱ្យក្រុមហ៊ុនឈ្មោះ សឿត សីហា បានដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់សមត្ថកិច្ច ឱ្យចុះមកអន្តរាគមន៍ស្រាវជ្រាវ ហើយជាលទ្ធផលបង្ហាញថាឈ្មោះ សល់ ឃ្លាន ពិតជាបានបញ្ជាឱ្យបក្ខពួកធ្វើសកម្មភាពកាប់ នឹងវាយបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ជនរងគ្រោះប្រាកដមែន ។ បន្ទាប់ពីស្រាវជ្រាវរួច សមត្ថកិច្ចក៏បានកសាងសំណុំរឿង បញ្ជូនមកកាន់អយ្យការអមសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី ដើម្បីចាត់ការតាមនីតិវិធី។  គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ តំណាងប្រជាពលរដ្ឋជាជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់ចំនួន ៣០ នាក់ នៅភូមិកាណាត ឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្ដូងមាស ខេត្តរតនគិរី ត្រូវបានសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរីសាកសួរឱ្យបំភ្លឺពីរឿងសហគមន៍ប្តឹងបុគ្គលឈ្មោះ សៀត សីហា ដែលជាមេការតំណាងក្រុមហ៊ុន ពាក់ព័ន្ធនឹងបទកាប់គាស់ រុករានព្រៃ ឆ្ការដុតព្រៃ ដើម្បីយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ និងឃុបឃិតលក់ទិញដីព្រៃអារក្សចំនួន ១៣៦,៧៩ ហិកតា។ តែយ៉ាងណា តុលាការមិនទាន់មានចំណាត់ការស៊ើបអង្កេតណាមួយលើបណ្ដឹងរបស់សហគមន៍នៅឡើយ ប៉ុន្តែតុលាការបានចេញដីកាចោទប្រកាន់ទៅលើសហគមន៍តាមបណ្តឹងរបស់បុគ្គល សៀត សីហា មកលើសហគមន៍។ ជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់ លោក សល់ ហ្លាន អះអាងប្រាប់ប្រជាកាសែតថា បុគ្គលឈ្មោះ សៀត សីហា បានទិញដីពីប្រជាពលរដ្ឋដោយមិនមានឯកសារត្រឹមត្រូវ។ លោកថា ក្រោយទិញរួច លោក សៀត សីហា បានចូលកាប់គាស់ទន្ទ្រានដីព្រៃ ដុតព្រៃ និងឈូសឆាយដីព្រៃ និងឃុបឃិតគ្នាទិញលក់ដីព្រៃដែលជាដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋលើសពីដីដែលខ្លួនបានទិញ ទើបប្រជាពលរដ្ឋមិនពេញចិត្ត។ ការណ៍នេះទើបប្រជាពលរដ្ឋតវ៉ានៅទីតាំងដីនេះ កាលពីខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦។ លោកថា៖ «អ្នកឈូសឆាយដីហ្នឹងមកយកដីគេទុក។ ដីគេទុកហ្នឹងប្រជាពលរដ្ឋប្រតិកម្មមកឃាត់មកប្រាប់។ ដោយសារប្រជាពលរដ្ឋខឹងសម្បារវាយកាមេរ៉ាវាយអីហ្នឹង ដល់អីចឹងគេចោទថាខ្ញុំជាអ្នកបង្កឱ្យមានការធ្វើសកម្មភាពតវ៉ា។ គេប្ដឹងខ្ញុំថាអ្នកមេខ្លោង ថាខ្ញុំហ្នឹងមេសកម្មភាព»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ដីនេះជាដីសម្បទាន តែប្រជាពលរដ្ឋធ្លាប់តវ៉ាឡើងដល់ភ្នំពេញ ក៏ក្រុមហ៊ុនព្រមកាត់ឱ្យ គ្រាន់តែមិនទាន់មានប្លង់ជាក់លាក់ទេ។ ឯកសារមានគ្រប់អស់ហើយ គ្រាន់តែគេមិនទាន់វាស់ធ្វើប្លង់ឱ្យទេ។ ដីហ្នឹងវាមិនទាន់ជាក់លាក់»។ រដ្ឋបាលឃុំតាឡាវ បញ្ជាក់ក្នុងសេចក្ដីបំភ្លឺមួយថា ដីជម្លោះនេះបានចុះបញ្ជីជាដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចឱ្យទៅក្រុមហ៊ុនហេង ប្រាដឺ នៅឆ្នាំ២០១៥ តែក្រុមហ៊ុនទុកដីឱ្យទំនេរអស់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំមកហើយ។ បើតាមអនុក្រឹត្យរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅឆ្នាំ២០១៣ ផ្ទៃដីទំហំជាង១ពាន់៤រយហិកតា ត្រូវបានរដ្ឋកាត់ចេញពីដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចរបស់ក្រុមហ៊ុនចំនួន៣ គឺក្រុមហ៊ុន ហេង ប្រាឌ័រ ក្រុមហ៊ុនក្រុងបុកអភិវឌ្ឍន៍ និងក្រុមហ៊ុន វាសនាអិនវេសមេន សម្រាប់ធ្វើប្រទានកម្មសរុបទំហំ ១០០៣ ហិកតា ជាកម្មសិទ្ធិជូនប្រជាពលរដ្ឋ និងទំហំ ៤២២ ហិកតា ដើម្បីរក្សាទុកសម្រាប់កំណើនប្រជាពលរដ្ឋ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវ័ន្ត នៅភូមិកាណាត ឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្តូងមាស ខេត្តរតនគិរី។ មេការក្រុមហ៊ុន ហេង ប្រាដឺ ដែលរងការចោទប្រកាន់របស់ពលរដ្ឋគឺលោក សៀត សីហា អះអាងថា លោកបានទិញដីនៅភូមិកាណាតពីប្រជាពលរដ្ឋ ដោយមានអាជ្ញាធរឃុំជាអ្នកទទួលស្គាល់ ដោយដំបូងឡើយលោកមិនដឹងថាដីនោះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហ៊ុនឡើយ ព្រោះប្រជាពលរដ្ឋអះអាងពីកម្មសិទ្ធកាន់កាប់។ តែយ៉ាងណា លោកបកស្រាយថា លោកមិនបានឈូសឆាយដីព្រៃអារក្សរបស់សហគមន៍ឡើយ និងថាលោកឈូសឆាយតែដីលោកបានទិញប៉ុណ្ណោះ។ លោកថា៖ «តាមជាក់ស្ដែងដីនេះមិនមែនជាដីសហកមន៍ទេ។ ដីនេះជាដីក្រុមហ៊ុន ហេង ប្រាដឺ ដែលគេបង់ពន្ធចូលរដ្ឋរាល់ថ្ងៃហ្នឹង។ ខ្ញុំក៏បានស្នើសុំថ្នាក់លើដោះស្រាយឆ្វៀលកាត់ ខ្ញុំក៏សុខចិត្តបង់ពន្ធជូនរដ្ឋដែរ។ ខ្ញុំនៅរង់ចាំឆ្វៀលកាត់ តែអ្នកភូមិគេរង់ចាំមិនបាន»។ លោកបន្ថែមថា៖ «គាត់ [មេឃុំដែលជួយសម្របសម្រួលក្នុងការទិញដី] អត់មានដំណោះស្រាយឱ្យខ្ញុំ។ បើគាត់ថាមានដំណោះស្រាយបែបនេះឬអីចេះមក អាហ្នឹងមានអី តែនេះអត់មានដំណោះស្រាយ។ គាត់គេចតែមុខរហូត»។មេឃុំតាឡាវ លោក ថា ប៊ុនឡត ប្រជាកាសែតមិនទាន់អាចទាក់ទងសុំការបំភ្លឺបានទេ នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។  ព្រះរាជអាជ្ញារង និងជាអ្នកនាំពាក្យអយ្យការអមសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី លោក ជួន សុបញ្ញា មិនទាន់ឆ្លើយតបនៅឡើយ។ តែយ៉ាងណា…

  

• លោក ហ៊ុន សែន ណែនាំអាជ្ញាធរដោះស្រាយជម្លោះដីធ្លីជូនពលរដ្ឋឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព និងមិនលំអៀង

  ប្រធានគណបក្សកាន់អំណាចលោក ហ៊ុន សែន ណែនាំឱ្យអាជ្ញាធរដោះស្រាយជម្លោះដីធ្លីជូនប្រជាពលរដ្ឋឱ្យបានឆាប់រហ័ស មានប្រសិទ្ធភាព និងមិនលំអៀង ជាពិសេសគឺត្រូវព្យាយាមរកដំណោះស្រាយតាមក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ។ ក្នុងជំនួបជាមួយក្រុមប្រឹក្សាខេត្ត ក្រុង ស្រុក ឃុំ សង្កាត់ និងថ្នាក់ដឹកនាំមន្ទីរអង្គភាពនានាជុំវិញខេត្តបាត់ដំបង និងប៉ៃលិន ប្រមាណជាង១ពាន់នាក់ ក្នុងក្រុងបាត់ដំបង នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ប្រធានព្រឹទ្ធសភាលោក ហ៊ុន សែន ថ្លែងថា ការដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីរបស់ពលរដ្ឋត្រូវមានប្រសិទ្ធភាព រហ័ស ដោយមិនត្រូវលំអៀងខាងភាគីណានោះឡើយ។ ក្រោពីនេះ លោក ហ៊ុន សែន ក៏អំពាវនាវដល់អាជ្ញាធរគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ឱ្យពង្រឹងកិច្ចការពារ អភិរក្ស និងទប់ស្កាត់បទល្មើសធនធានធម្មជាតិ និងរំលឹកមន្ត្រីទាំងនោះ ឱ្យយកចិត្តទុកដាក់រក្សាសន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់ រួមមាន ការបង្ក្រាបនូវបទល្មើសផ្សេងៗ ដូចជា ចោរឆក់ ចោរប្លន់ ការជួញដូរគ្រឿងញៀន និងបទល្មើសបច្ចេកវិទ្យា រួមទាំងគ្រប់គ្រង និងយកចិត្តទុកដាក់មើលថែកម្មករ ពលករ ទាំងនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច និងទាំងបម្រើការងារនៅសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ។ ជុំវិញវិវាទដីធ្លីនេះ កាលពីថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ ប្រជាសហគមន៍នៅខេត្តកោះកុង ជាង៨០នាក់ បានឡើងមកដាក់ញត្តិនៅក្រសួងរៀបចំដែនដី នៅរាជធានីភ្នំពេញ ដោយស្នើឱ្យដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីពួកគាត់ដែលមានរយៈពេលជិត២០ឆ្នាំមកហើយជាមួយបុគ្គលមានទ្រព្យ។ ពលរដ្ឋរងគ្រោះដីធ្លីជាមួយក្រុមហ៊ុន នៅភូមិអូរពោធិ៍ ឃុំរមណីយ ស្រុករវៀង ខេត្តព្រះវិហារ អ្នកស្រី ខា វ៉េត អាយុ៣៥ ឆ្នាំ ទទូចឱ្យអាជ្ញាធរដោះស្រាយវិវាទដីធ្លីឱ្យបានលឿន ដើម្បីអ្នកស្រីអាចចាប់ផ្ដើមធ្វើស្រែចំការឡើងវិញ ខណៈសហគមន៍អ្នកស្រី បានដើរដាក់ញត្តិសុំអន្តរាគមន៍ពី​ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធអស់រយៈពេលជាង១ឆ្នាំហើយ នៅតែមិនទាន់មានដំណោះស្រាយ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកស្រីថា អាជ្ញាធរបែរជាបង្ខំឱ្យពលរដ្ឋចុះកិច្ចសន្យាក្នុងការបញ្ឈប់ការអាស្រ័យ​ផលលើដីចំការរបស់ខ្លួនបន្តទៀត ដោយទុកដីនោះជូនក្រុមហ៊ុន។  អ្នកស្រីនិយាយថា «អាជ្ញាធរអត់មានរក [ដំណោះស្រាយ] ស្អីឱ្យយើងផង អត់ចេញមុខអត់អីទេ ឱ្យតែយើងត្រួសត្រាយអីដឹងតែសន្តិសុខប្ដឹងទៅមេគេ ទៅគេហៅថ្នាក់លើគេចុះមកគំរាមយើងចាប់ដាក់ខ្នោះទៅ»។ ប្រជាកាសែតមិនទាន់អាចសុំការឆ្លើយតបពីអភិបាលរងខេត្តព្រះវិហារលោក គឹម ចាន់បញ្ញា បានទេនៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ដោយលោកប្រាប់ថា កំពុងជាប់រវល់។ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូលោក អំ សំអាត គាំទ្រចំពោះការណែនាំរបស់ប្រធានព្រឹទ្ធសភា ដោយលោកថា មកដល់ពេលនេះ មានបញ្ហាដីធ្លីមួយចំនួនបន្តរ៉ាំរ៉ៃជាច្រើនឆ្នាំ មិនទាន់ដោះស្រាយបាននៅឡើយ។ លោក សំអាត បន្ថែមថា បញ្ហាដីធ្លីដែលអូសបន្លាយពេលយូរឆ្នាំ បណ្តាលឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពពលរដ្ឋ ឬប្រជាសហគមន៍។ ជាងនេះទៅទៀត លោកថា ករណីខ្លះពលរដ្ឋ ឬតំណាង​សហគមន៍​ដីធ្លីត្រូវរងបណ្តឹងនៅតុលាការលើបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ និងពលរដ្ឋមួយចំនួនត្រូវជាប់ពន្ធនាគារ ដោយសារការការពារ និងស្វែងរកដំណោះស្រាយលើដីធ្លីរបស់ខ្លួន។ លោកនិយាយថា «ការដោះស្រាយក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការករណីដីធ្លីគឺឈរលើគោលការណ៍មិនលំអៀង និងតម្លាភាព ទើបអាចរកដំណោះស្រាយមួយបានល្អដោយការយោគយល់ អធ្យាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមក និងអាចទទួលយកបានគ្រប់ភាគី ប៉ុន្តែបើមានការលំអៀងលើភាគីណាមួយ គឺពិបាកនឹងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយការព្រមព្រៀងពីភាគីម្ខាងទៀត»។  កាលពីដើមខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ សមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក បានចេញរបាយការណ៍មួយ ដោយរកឃើញថា ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ មានពលរដ្ឋជាង៥ពាន់គ្រួសារបន្ថែមទៀតរងការរំលោភបំពានដីធ្លី ខណៈមានករណីជាច្រើននៅឆ្នាំមុនៗនៅមិនទាន់មានដំណោះស្រាយសមរម្យនៅឡើយ ដែលបណ្ដាលឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពរស់នៅ ជាពិសេសការកើនឡើងនូវភាពក្រីក្រ និងបំណុល៕

  

• ជនជាតិដើមភាគតិចរតនគិរីចូលតុលាការខេត្ត បំភ្លឺចំពោះបណ្ដឹងដែលពលរដ្ឋប្ដឹងអ្នកឈូសឆាយដីព្រៃសហគមន៍

  តំណាងប្រជាពលរដ្ឋជាជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់ចំនួន ៣០ នាក់ នៅភភូមិកាណាត ឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្ដូងមាស ខេត្តរតនគិរី ស្នើសុំសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី អន្តរាគមន៍រឿងបុគ្គលខាងក្រៅចូលទន្ទ្រានដីព្រៃអារក្សសហគមន៍ ដោយមិនមានការចាត់វិធានការពីអាជ្ញាធរ។ការស្នើសុំអន្តរាគមន៍នេះធ្វើឡើងក្រោយសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរីកោះហៅឱ្យចូលបំភ្លឺតាមបណ្ដឹងរបស់ប្រជាសហគមន៍ ដែលប្ដឹងទៅបុគ្គលចំនួន ១០ នាក់ ពីបទកាប់គាស់ រុករានព្រៃ ឆ្ការដុតព្រៃ ដើម្បីយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ និងឃុបឃិតលក់ទិញដីព្រៃអារក្សចំនួន ១៣៦,៧៩ ហិកតា។នៅក្នុងពាក្យបណ្ដឹងដែលសហគមន៍ភភូមិកាណាតប្ដឹងទៅសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី ប្រជាសហគមន៍ចោទប្រកាន់បុគ្គលឈ្មោះ ថា ប៊ុនឡត, រម៉ាម យ៉ែក, ហង្ស សាវីន, សៀត សីហា, សល់ ហយ, រម៉ាម គ្រឿង, សល់ ឆេង, ឈ្នាង ស្រេង, ងេង សោភ័ណ្ឌ, និងសួន ចាន់ ថាបានកាប់គាស់ រុករានព្រៃ ឆ្ការដុតព្រៃ និងឈូសឆាយព្រៃ ដើម្បីយកមកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ និងឃុបឃិតលក់-ទិញដី និងព្រៃសាធារណៈរបស់រដ្ឋ ដែលប្រព្រឹត្តនៅភភូមិកាណាត ឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្តូងមាស ខេត្តរតនគិរី។ យោងតាមពាក្យបណ្ដឹង ព្រៃអារក្សនៅសហគមន៍កាណាតត្រូវបានប្រជាសហគមន៍កាន់កាប់ជាព្រៃសម្រាប់សហគមន៍ធ្វើការគោរពដល់បុព្វបុរស និងប្រពៃណីជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់តាំងពីមុនឆ្នាំ ១៩៧៩ និងបន្តមកដល់សព្វថ្ងៃ។ តែចាប់តាំងពីខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤ ព្រៃអារក្សនេះត្រូវបានឈ្មោះ តាអំពៅ ដែលជាមេការឱ្យលោក ហង្ស សាវីន ដឹកនាំកម្លាំង និងគ្រឿងចក្រចូលឈូសឆាយអស់ជាច្រើនហិកតា។ តាមពាក្យបណ្ដឹងនេះដែរ ក្រោយមកមានមេការម្នាក់ទៀតឈ្មោះ សៀត សីហា បន្តនាំកម្លាំងចូលទន្ទ្រានយ៉ាងអនាធិបតេយ្យ ដោយគ្មានការទប់ស្កាត់ពីអាជ្ញាធរ ឬមន្ត្រីជំនាញណាម្នាក់ឡើយ។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅភភូមិកាណាត លោក សល់ ផែន ថ្លែងប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានថា ករណីទន្ទ្រានដីព្រៃសហគមន៍នេះ ប្រជាសហគមន៍ធ្លាប់រាយការណ៍ទៅអាជ្ញាធរភូមិ ឃុំ ស្រុក ប៉ុន្តែគ្មានចំណាត់ការណាមួយឡើយ ដោយជនប្រព្រឹត្តនៅតែកាប់ទន្ទ្រានកាន់តែច្រើនឡើង។ លោកថា សាលាដំបូងខេត្តរតនគិរីមិនបានផ្ដល់ចំណាត់ការណាមួយសម្រាប់សហគមន៍ទេ តែផ្ទុយទៅវិញ សាលាដំបូងស្នើឱ្យពលរដ្ឋដកពាក្យបណ្ដឹង និងស្នើសុំអន្តរាគមន៍ពីរដ្ឋបាលខេត្តវិញ ដើម្បីស្វែងរកការដោះស្រាយរឿងដីធ្លីសហគមន៍នេះ។ លោកថា៖ «តុលាការអត់ធ្វើឱ្យទេ។ គេឱ្យដកពាក្យបណ្ដឹងវិញ ដល់អ៊ីចឹងខ្ញុំអត់យល់ដែរដឹងម៉េច។ [...] គេថាឱ្យធ្វើលិខិតស្នើសុំអន្តរាគមន៍ពីឃុំ ពីស្រុក មកអាជ្ញាធរដែនដីខេត្ត និងរដ្ឋបាលឱ្យគេដោះស្រាយដីធ្លីហ្នឹងសិន។ រឿងព្រហ្មទណ្ឌគេនឹងដោះស្រាយតាមហ្នឹង»។ លោកបន្ថែមថា៖ «មានអ្នកទិញមកពីណាមកទន្ទ្រានដីព្រៃអារក្សរបស់សហគមន៍។ ប្រជាពលរដ្ឋអត់ទុកចិត្តទេ។ អ្នកទិញថាទិញ តែប្រជាពលរដ្ឋអត់ដឹងឮទេ។ ហើយយ៉ាងម៉េចបានកាប់ទន្ទ្រានដីសហគមន៍អ៊ីចឹង។ អាហ្នឹងបានប្រជាពលរដ្ឋគេខឹង»។ លោក សល់ ផែន លើកឡើងបន្ថែមថា ខាងសាលាដំបូងតម្រូវឱ្យសហគមន៍ធ្វើលិខិតស្នើសុំមកកាន់រដ្ឋបាលខេត្ត រួមទាំងទៅមន្ទីរដែនដីខេត្តជាមុនសិន។ លោកថា ក្នុងករណីនេះ បើមិនទទួលបានដំណោះស្រាយណាមួយសមស្របពីអាជ្ញាធរខេត្តទេ ប្រជាសហគមន៍កាណាតនឹងឡើងទៅដាក់ពាក្យនៅក្រសួងមហាផ្ទៃ នៅរាជធានីភភ្នំពេញបន្តទៀត។ លោកនិយាយថា៖ «ខាងសហគមន៍យើងមកវិញធ្វើលិខិតសុំអន្តរាគមន៍ពីឃុំ ស្រុក ដាក់មកខេត្តទៀត។ ខ្ញុំធ្វើសាកមើលម្ដងនេះទៀត។ បើអត់សម្រេចបានអីទេ មានតែប្រជាពលរដ្ឋឡើងមកដាក់ពាក្យនៅភ្នំពេញវិញ»។ ចំណែកប្រជាសហគមន៍ម្នាក់ទៀត លោក រម៉ាម ម៉ាត និយាយថា ដីព្រៃអារក្សមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សហគមន៍ភភូមិកាណាត សម្រាប់ការអាស្រ័យផលព្រៃឈើ ការគោរពប្រពៃណី និងជំនឿរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់នៅសហគមន៍នេះ។ លោកបន្តថា ដីព្រៃអារក្សនេះរងការទន្ទ្រានពីបុគ្គលខាងក្រៅ និងការឃុបឃិតគ្នាលក់ដីសហគមន៍អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ តែយ៉ាងណា លោកថា ការស្វែងរកដំណោះស្រាយពីអាជ្ញាធរមិនទាន់អាចទទួលបានលទ្ធផល ឬមានចំណាត់ការជាក់លាក់ឡើយ។ លោកថា៖ «ដីនេះមានទំនាស់តាំងពីឆ្នាំ ២០២២ មកម្ល៉េះ។ ដីនេះជាដីចុះបញ្ជីសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចកាណាតតើ។ បើនិយាយឱ្យចំ ស្ថាប័នរដ្ឋ អង្គការរដ្ឋអី គេមិនឱ្យមានការលក់ ទន្ទ្រានអីទេ គឺទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋ សម្រាប់ជនជាតិដើមភាគតិចគាត់អាស្រ័យផល ដូចជាជំនឿ ការសែនព្រែន ឬផលប្រយោជន៍ច្រើនទៀត»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ធ្លាប់ស្វែងរកដំណោះស្រាយពីអាជ្ញាធរស្រុក តែឃើញទៅមើលតែម្ដងទេ រួចដូចអត់មានវិធានការអីទៀតទេ។ ឮតែថាឱ្យអ្នកទន្ទ្រានផ្អាកសកម្មភាពសិន តែក្រោយមកមានអ្នកមេការឈ្មោះ សៀត សីហា (ក្នុងអត្ថបទដើមសរសេរ ទៀត សីហា) ចេះតែមកទន្ទ្រានៗទៀត»។ មេឃុំតាឡាវ នៃស្រុកអណ្តូងមាស ខេត្តរតនគិរី លោក ថា ប៊ុនឡត មិនអាចទាក់ទងសុំការបំភ្លឺបានទេ ដោយទូរស័ព្ទចូលគ្មានអ្នកលើក។ ព្រះរាជអាជ្ញារង និងជាអ្នកនាំពាក្យអយ្យការអមសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី លោក ជួន សុបញ្ញា បញ្ជាក់ប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានឱ្យដឹងថា អយ្យការអមសាលាដំបូងកោះហៅប្រជាពលរដ្ឋជាដើមបណ្ដឹង ដើម្បីបំភ្លឺពីការដាក់ពាក្យបណ្ដឹងពិត។ តែយ៉ាងណា ចំពោះការស្នើសុំអន្តរាគមន៍រកដំណោះស្រាយបែបណា លោកថា សាលាដំបូងនឹងធ្វើតាមនីតិវិធីច្បាប់។ លោកថា៖ «មានការកោះហៅឱ្យចូលមកបំភ្លឺ ដោយសារមានពាក្យបណ្ដឹងពួកគាត់ប្ដឹង។ ហៅមកបំភ្លឺតាមនីតិវិធីច្បាប់។ រឿងដំណោះស្រាយបន្ទាប់នឹងធ្វើតាមនីតិវិធី»។ ពាក់ព័ន្ធនឹងទំនាស់ដីធ្លីនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត លើកឡើងថា…

  

• ពលរដ្ឋខ្លះសង្ឃឹមនិងខ្លះអស់សង្ឃឹមថាមានដំណោះស្រាយក្នុងរឿងទំនាស់ដីធ្លីជាមួយក្រុមហ៊ុនឯកជននៅព្រះវិហារ

  ពលរដ្ឋមួយចំនួននៅស្រុករវៀង និងស្រុកសង្គមថ្មី ខេត្តព្រះវិហារបដែលមានទំនាស់ដីធ្លីជា​មួយក្រុមហ៊ុន ឆាយណាហ្គ្រេតខស ខេមបូឌា អ៊ិនវេសមេន សង្ឃឹមថានឹងទទួលបានដំណោះស្រាយ ក្រោយពួកគាត់បានជួបប្រជុំជាមួយអាជ្ញាធរខេត្ត ខណៈពលរដ្ឋមួយចំនួនទៀតនៅស្រុករវៀង ដែលមានទំនាស់ជាមួយក្រុមហ៊ុន គ្លូបលហ្គ្រីន ខេមបូឌា អេនើជី ឌីវេឡុបមេន អះអាងថាពួកគាត់មិនទាន់ទទួលបានដំណោះស្រាយនោះឡើយ។ ការលើកឡើងនេះគឺក្រោយពីមានកិច្ចប្រជុំរវាងអាជ្ញាធរខេត្តព្រះវិហារ តំណាងក្រសួងកសិកម្ម និងក្រសួងរៀបចំដែនដី ព្រមទាំងពលរដ្ឋដែលមានបញ្ហាដីធ្លី និងភាគីក្រុមហ៊ុនទាំង២ កាលពីរសៀលថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ ពលរដ្ឋនៅភូមិទួលរវៀង ឃុំរមទម ស្រុករវៀង ខេត្តព្រះវិហារ លោក មុត ឈាត ប្រាប់ប្រជាកាសែថា លោកបានកាន់កាប់ដីទំហំ ៩ហិកតា២៧អា ពីឆ្នាំ២០០៨ មក ដោយដាំដំឡូង ចេក និងស្វាយចន្ទី ជាដើម។  លោកឱ្យដឹងថា លោកនិងពលរដ្ឋ៣៩៦គ្រួសារផ្សេងទៀតផ្ដើមមានបញ្ហាដីធ្លីជាមួយក្រុមហ៊ុន ឆាយណាហ្គ្រេតខស ខេមបូឌា អ៊ិនវេសមេន តាំងពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ដោយសារភាគីក្រុមហ៊ុនមិនឱ្យពលរដ្ឋចូលដាំដំណាំលើដីខ្លួន។ តែយ៉ាងណាបុរសវ័យ៣៨ឆ្នាំរូបនេះថា ក្រោយកិច្ចប្រជុំជាមួយអាជ្ញាធរខេត្តព្រះវិហារកាលពីរសៀលថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ខាងតំណាងក្រសួងកសិកម្មដែលចូលរួមកិច្ចប្រជុំដែរនោះ បានឱ្យពលរដ្ឋអាស្រ័យផលលើដីខ្លួន និងសន្យាស្រង់ស្ថិតិពលរដ្ឋតាមក្រោយ ដើម្បីយកព័ត៌មានទាំងនោះជូនថ្នាក់ដឹកនាំដើម្បីរកដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លី។ លោកថា៖ «ខាងក្រសសួងកសិកម្មគាត់ចុះមក គាត់អនុញ្ញាតឱ្យដាំដុះបន្តទៀត តែគាត់ចុះធ្វើអត្តសញ្ញាណកម្មប្រជាពលរដ្ឋតាមក្រោយ[…]ខ្ញុំសង្ឃឹមខ្ពស់ដែរបើគាត់បានចុះពិតប្រាកដ​មែន យកព័ត៌មានពិត មកមើលភាពជាក់ស្ដែង ចង់និយាយថា គាត់មកគឺអាចដោះស្រាយបាន»។ខុសពី លោក មុត ឈាត ពលរដ្ឋនៅភូមិសុច ឃុំស្ដៅ ស្រុកសង្គមថ្មី ខេត្តព្រះវិហារដែលមានបញ្ហាដីធ្លីជាមួយក្រុមហ៊ុន ឆាយណាហ្គ្រេតខស ខេមបូឌា អ៊ិនវេសមេនដែរនោះ គឺលោក សុខ បានប្រាប់ថា លោកអស់ជំនឿចិត្តលើអាជ្ញាធរហើយ ព្រោះកន្លងមកអាជ្ញាធរធ្លាប់វាស់វែងដីពលរដ្ឋ និងស្រង់ស្ថិតិម្ដងជាពីរដងមកហើយ តែមិនបានដំណោះស្រាយដែលគាត់ចង់បានឡើយ ពោលគឺក្រោយវាស់វែងអាជ្ញាធរឱ្យលោកទទួលសំណងវិញ ខណៈអ្វីដែលលោកចង់បានគឺដីលោកប៉ុណ្ណោះ។ លោកថា៖ «ដោយសារវាស់ម្ដងហើយ សង្គមថ្មីវាស់ម្ដងហើយអត់ វាស់ហើយអត់ប្រាប់ទំហំដីប៉ុន្មានទេ ទៅបំភ័យប្រជាពលរដ្ឋរឿងគុក រឿងច្រវ៉ាក់ឱ្យទៅទទួលសំណង សុទ្ធតែប្រជាពលរដ្ឋទន្រ្ទានដីរដ្ឋខុសច្បាប់ ត្រូវមានទោសទណ្ឌ។ ដល់ពេលវាស់មួយសាទៀត វាស់ស្រុករវៀងមួយសាទៀត អ៊ីចឹងដូចគ្នា សុទ្ធថ្នាក់ខេត្តស្រុក សុទ្ធតែសុរិយោដីមកវាស់ ហើយនិងមេព្រៃមកវាស់ដល់ពេលហើយ ខ្ញុំអស់ជំនឿដល់ឥឡូវមកវាស់ទៀត។ វាស់ក៏វាស់ទៅប៉ុន្តែខ្ញុំដូចគ្មានជំនឿថាគេដោះស្រាយទេ។ វាស់ហើយប្រហែលជាបំភ័យប្រជាពលរដ្ឋទៀត សំឡុតប្រជាពលរដ្ឋទៀត»។ ជាមួយគ្នានេះ លោកស្នើសុំអន្តរាគមន៍ពីអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក ហ៊ុន សែន និងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ឱ្យជួយដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីជូនពលរដ្ឋ។ ចំណែកឯពលរដ្ឋនៅភូមិទម្លាប់ ឃុំរួសរាន់ ស្រុករវៀង ខេត្តព្រះវិហារ អ្នកស្រី ចិន យ៉ន បានប្រាប់ថា អ្នកស្រីមានទំនាស់ជាមួយក្រុមហ៊ុន គ្លូបលហ្គ្រីន ខេមបូឌា អេនើជី ឌីវេឡុបមេន តាំងពីឆ្នាំ២០២៥ ដោយពេលនោះ ភាគីក្រុមហ៊ុនបានយកដីគាត់អស់ប្រមាណ៥ហិកតា។ អ្នកស្រីឱ្យដឹងថាដីដែលគាត់បាត់បង់នោះជាដីរបស់ដូនតាអ្នកស្រីបន្សល់ទុកឱ្យ។ បច្ចុប្បន្នដីដែលសេសស់សម្រាប់គាត់បង្កបង្កើនផលចិញ្ជឹមជីវិតគឺជាដីប្ដីគាត់ទំហំប្រមាណ​៥ហិកតាដូចគ្នា។ អ្នកស្រី ចិន យ៉ន ថាដីនេះក៏កំពុងមានទំនាស់ជាមួយក្រុមហ៊ុន គ្លូបលហ្គ្រីន។  ស្ត្រីវ័យ៤៨ឆ្នាំរូបនេះឱ្យដឹងថា នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំជាមួយរដ្ឋបាលខេត្តព្រះវិហារកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា អ្នកស្រីមានឱកាសនិយាយពីបញ្ហានានាដែលគាត់និងពលរដ្ឋជួបប្រទះ។ គាត់ថាក្នុងកិច្ចប្រជុំ មន្ត្រីក្រសួងកសិកម្មបានសន្យានឹងពលរដ្ឋថានឹងពិនិត្យដីដែលមានទំនាស់។  អ្នកស្រីថា៖ «អត់មានន័យអីអត់មានផលអីសម្រាប់មកប្រជាពលរដ្ឋខ្ញុំទេប៉ុន្តែខ្ញុំនិយាយខាងអាជ្ញាធរភូមិឃុំខ្ញុំទេណា៎។ តែបើខាងឯកឧត្តម[ពីក្រសួងកសិកម្ម]គាត់ថាសន្យាគាត់នឹងចុះ​មកមើលផ្ទៃដីរបស់ខ្ញុំដែលប៉ះពាល់នេះមែន។ បើសិនថាបុគ្គលគ្រួសារណា ដែលគាត់ខ្វះ​ខាត​អត់មានដីអាស្រ័យផលមែន អាចថាកាត់ឆ្វៀលដីម្ដុំណាជូនប្រជាពលរដ្ឋខ្ញុំដែរ»។ អ្នកស្រីអះអាងថា ភាគីក្រុមហ៊ុននៅតែបន្តបញ្ចុះបញ្ចូល និងបង្ខិតបង្ខំឱ្យពលរដ្ឋផ្ដិតមេដៃប្រគល់ដី ទោះមានកិច្ចប្រជុំរកដំណោះស្រាយកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ក៏ដោយ។ ជាមួយគ្នានេះ អ្នកស្រី ចិន យ៉ន ស្នើសុំអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធចេញប្លង់កម្មសិទ្ធិកាន់កាប់ដីជូនពលរដ្ឋ ដោយកាត់ឆ្វៀលដីក្រុមហ៊ុន គ្លូបលហ្គ្រីន ដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋអាចបង្កបង្កើនផលចិញ្ចឹមជីវិត។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ក្នុងនាមខ្ញុំជាប្រជាពលរដ្ឋ តំណាងឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ១៤៦គ្រួសារ ខ្ញុំសូមសំណូមពរថា ដីដែលខ្ញុំនៅសល់នោះ សូមឱ្យកាត់ឆ្វៀលចេញប្លង់រឹងឱ្យជូនប្រជាពលរដ្ឋខ្ញុំឱ្យបានអាស្រ័យផល។ តែដីដែលខាងក្រុមហ៊ុនទទួលកាន់កាប់ពីប្រជាពលរដ្ឋហើយថាខ្ញុំបានផ្ដិតក្រយៅដៃប្រគល់ជូនក្រុមហ៊ុនជាមិនមែនការពិតទេ។ ខ្ញុំសុំឱ្យក្រុមហ៊ុនប្រគល់ដីជូនប្រជាពលរដ្ឋខ្ញុំវិញ»។ ប្រជាកាសែតមិនអាចសុំការអធិប្បាយពី ក្រុមហ៊ុន ឆាយណាហ្គ្រេតខស ខេមបូឌា អ៊ិនវេសមេន(China Great Cause (Cambodia) Investment Ltd.) និងក្រុមហ៊ុនគ្លូបលហ្គ្រីន ខេមបូឌា អេនើជី ឌីវេឡុបមេន(Global Green (Cambodia) Energy Development) បានឡើយត្រឹមថ្ងៃទី៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ អភិបាលរងខេត្តព្រះវិហារ លោក មិន ស៊ីថា បានប្រាប់ប្រជាកាសែតថា មិនមានឡើយករណី​ឈូសឆាយដំណាំរបស់ពលរដ្ឋដែលមានជម្លោះដីធ្លីជាមួយភាគីក្រុមហ៊ុនទាំងពីរ ហើយក៏គ្មានការហាមឃាត់ពលរដ្ឋមិនឱ្យបង្កបង្កើនផលចិញ្ជឹមជីវិត។ ជាមួយគ្នានេះ លោក មិន ស៊ីថា ឱ្យដឹងថា នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនៅរដ្ឋបាលខេត្តព្រះវិហារកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦…

  

• រដ្ឋបាលស្រុកលំផាត់ចេញបកស្រាយ ប៉ុន្តែពលរដ្ឋនៅតែថាក្រុមហ៊ុនសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចអ្នករំលោភយកដីធ្លីគាត់

  រដ្ឋបាលស្រុកលំផាត់ ចេញមកបញ្ជាក់ថា ទំនាស់ដីធ្លីមួយកន្លែងរបស់ពលរដ្ឋនៅភូមិកាចាញ ឃុំល្បាំងពីរ ស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតនគិរី ជាមួយក្រុមហ៊ុនទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច ឈ្មោះស្វីស រ៉ាប់បឺរ លីមីតធីត (Swiss Rubber Limited) ត្រូវបានដោះស្រាយរួចរាស់ដោយម្ចាស់ដីព្រមប្រគល់ដីចំនួន២ហិកតាទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនវិញ។ សេចក្ដីបំភ្លឺព័ត៌មាន របស់រដ្ឋបាលស្រុកលំផាត់បកស្រាយថា ក្រុមហ៊ុនស្វីស រ៉ាប់បឺរ លីមីតធីត បានយកគ្រឿងចក្រត្រៀមចូលឈូសឆាយនៅទីតាំងដីចម្ការនោះព្រោះក្រុមហ៊ុននេះទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចស្របច្បាប់ពីរដ្ឋាភិបាលបន្តពីក្រុមហ៊ុនកាន់កាប់មុនឈ្មោះក្រុមហ៊ុនតាយសេង។ លិខិតដដែលបន្តថា ម្ចាស់ដីដែលអាស្រ័យផលលើដីនោះបានព្រមព្រៀងប្រគល់ដីជូនក្រុមហ៊ុនវិញដោយមិនធ្វើការជំទាស់ ឬទាមទារសំណងអ្វីឡើយ ហើយបានទុកពេលឱ្យម្ចាស់ដីឈ្មោះអ្នកស្រី គឹម ង៉ា ដកដំណាំចេញចាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀង ជៀសវាងរងផលប៉ះពាល់ឬខូចខាត។ តែក្រោយមក នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ម្ចាស់ដីឈ្មោះអ្នកស្រី គឹម ង៉ា និងគ្រួសារបែរជាជំទាស់ តវ៉ាមិនឱ្យក្រុមហ៊ុនធ្វើការឈូសឆាយទៅវិញ ថែមទាំងថតវីដេអូបង្ហោះលើបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុក ដែលផ្ទុយពីកិច្ចព្រមព្រៀង។ នេះបើយោងតាមសេចក្ដីបំភ្លឺរបស់រដ្ឋបាលស្រុកលំផាត់ខាងលើ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់បានបង្ហោះខ្លឹមសារនៅក្នុងវីដេអូថា ក្រុមហ៊ុនជ័រកៅស៊ូមួយយកត្រាក់ទ័រឈូសឆាយដីជនជាតិដើមភាគតិចព្រៅម្នាក់អស់ចំនួនជិត២ហិកតា។ នៅក្នុងវីដេអូដែលប្រជាពលរដ្ឋបង្ហោះលើបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុក ប្រជាពលរដ្ឋមានការខឹងសម្បារ លើកម្មករក្រុមហ៊ុន ដែលយកគ្រឿងចក្រគាស់រំលើងដើមស្វាយចន្ទីដែលប្រជាពលរដ្ឋដាំ។ នៅក្នុងវីដេអូនេះគេសង្កេតឃើញមាន អាជ្ញាធរមូលដ្ឋានចុះត្រួតពិនិត្រនៅកន្លែងទៀតផង។ ម្ចាស់ដីជាជនជាតិដើមភាគតិច អ្នកស្រី គឹម ង៉ា ប្រាប់ប្រជាកាសែតថាទំនាស់ដីធ្លីជាមួយក្រុមហ៊ុនដាំកៅស៊ូនេះកើតឡើងលើពីរទីតាំង។ អ្នកស្រីបានយល់ព្រមប្រគល់ដីមួយទីតាំងដែលគ្រួសារអ្នកស្រីដាំដំឡូងអស់រយៈពេល១០ឆ្នាំមកហើយទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនកាលពីខែឧសភា ព្រោះអ្នកស្រីថា អ្នកស្រីមិនចង់មានជម្លោះអូសបន្លាយ ដោយស្នើសុំតែថ្លៃខូចខាតប៉ុណ្ណោះ តែនៅមិនទាន់ទទួលបានសំណងនៅឡើយ។ ក្នុងជម្លោះកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦ អ្នកស្រីអះអាងថាក្រុមហ៊ុនបែរជាមកឈូសឆាយនៅទីតាំងដីចម្ការគ្រួសារអ្នកស្រីមួយកន្លែងទៀត ដោយអះអាងថាជាដីក្រុមហ៊ុនដែរទៅវិញ។  អ្នកស្រីថា៖ «ខ្ញុំអត់ព្រមទទួលស្គាល់ទេ។ ដីដែលខ្ញុំព្រមប្រគល់ឱ្យនោះ ជាដីផ្សេងទេ មានសិទ្ធិ​អីមកបញ្ចូលដីនេះ។ ដីនេះដីម្ដាយខ្ញុំទេ។ ខ្ញុំមានទំនាស់ពីរកន្លែងជាមួយក្រុមហ៊ុន។ មួយកន្លែងនោះក៏ខ្ញុំធ្វើជាង១០ឆ្នាំហើយដែរ តែខ្ញុំអត់ចង់មានរឿង ក៏ព្រមឱ្យទៅ។ គាត់ [ក្រុមហ៊ុន]ថាជារបស់គាត់»។ អ្នកស្រីបន្តថា៖ «ដីមួយកន្លែងដែលខ្ញុំព្រមប្រគល់ឱ្យនោះក៏មិនទាន់បានសំណង។ ខ្ញុំសុំ២លាន​រៀលសម្រាប់ការខូចខាត យកមកទិញដំឡូង ចន្ទីវិញចឹង។ គេអត់ឃើញឱ្យ។ គេថាគេចាំគិតមើលសិន»។ ពាក់ព័ន្ធនឹងដំណោះស្រាយ អ្នកស្រីបានជួបពិភាក្សាជាមួយអាជ្ញាធរឃុំ ស្រុក និងតំណាងក្រុមហ៊ុនកាលពីថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ អ្នកស្រីលើកឡើងថាអ្នកស្រីមិនព្រមផ្ដិតមេដៃយល់ព្រមផ្ដល់ដីលើទីតាំងថ្មីទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនឡើយ ព្រោះជាដីអាស្រ័យផលតជំនាន់មកហើយ។ អ្នកស្រីអះអាងថា៖ «ខ្ញុំសូមសំណូមពរឱ្យរដ្ឋាភិបាលជួយ។ ខ្ញុំប្រជាជនជាជនជាតិដើមភាគតិចអត់សូវចេះនិយាយ។ កុំប្រកាន់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំសូមឱ្យរកយុត្តិធម៌ឱ្យខ្ញុំផង។ ដីនេះអត់មានពាក់ព័ន្ធជាមួយដីមួយកន្លែងទៀតនោះទេ»។  ក្រុមហ៊ុនស្វីស រ៉ាប់បឺរ លីមីតធីត ជាក្រុមហ៊ុនដាំដំណាំកសិឧស្សាហកម្ម កៅស៊ូមួយនៅខេត្តរតនគិរី។ យោងតាមទិន្នន័យពីអង្គការទិន្នន័យអំពីការអភិវឌ្ឍ ក្រុមហ៊ុននេះបានទទួលដីសម្បទានពីរដ្ឋតាមរយៈក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ដែលមានទំហំជាង ៣,៥០០ ហិកតា សម្រាប់ការដាំដុះដំណាំកៅស៊ូ នៅឆ្នាំ២០១០។ មេឃុំល្បាំង២ លោក ផន ចាន់ថន លើកឡើងថាអាជ្ញាធរឃុំកំពុងធ្វើការជាមួយអាជ្ញាធរស្រុក រួមជាមួយនឹងតំណាងក្រុមហ៊ុនដើម្បីសម្របសម្រួល និងរកដំណោះស្រាយ តែលទ្ធភាពយ៉ាងណា លោកមិនទាន់អាចបកស្រាយបាននៅឡើយ។ លោកថា ក្រុមហ៊ុនមិនទាន់អាចឆ្លើយតបទៅនឹងការផ្ដល់សំណងទាក់ទងនឹងដីធ្លីរបស់អ្នកអ្នកស្រី គឹម ង៉ា នៅឡើយ។ ចំណែកដីមួយកន្លែងទៀត លោកថា រង់ចាំចំណាត់ការរបស់មន្ទីរកសិកម្មខេត្តត្រួតពិនិត្យសិន ព្រោះជាដីស្ថិតក្នុងបន្ទាត់ក្រហម។ លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ដំណោះស្រាយអត់ទាន់រួចរាល់ទេដោយសារខាងតំណាងក្រុមហ៊ុនគេថាគេនឹងពិភាក្សារឿងហ្នឹងសិន។ ម្ចាស់ដីហ្នឹង គាត់ទារសំណងខូចខាត៥០០ដុល្លារ។ […] ដីមួយកន្លែង​នោះគាត់ព្រមប្រគល់ឱ្យហើយ តែនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនៅឡើយទេ។ ចំណែកដីមួយកន្លែងទៀត [ដីទើបមានជម្លោះថ្មីៗ]ដីស្ថិតក្រោមមន្ទីរកសិកម្មទេ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «រឿងគាត់សូមធ្វើប្លង់ កាលនិស្សិតមកវាស់វាស់មិនមែនដីរបស់គាត់ទេ ដីរបស់គាត់ ស្ថិតក្រោមបន្ទាត់ក្រហម»។ តំណាងក្រុមហ៊ុន លោក ខេន ឈុនឡេង មិនទាន់អាចទាក់ទងសុំការបំភ្លឺបាននៅឡើយត្រឹមថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ ពាក់ព័ន្ធនឹងទំនាស់ដីធ្លីនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត យល់ឃើញថា ជនជាតិដើមភាគតិចនៅកកម្ពុជាមិនសូវមានចំណេះដឹងផ្នែកច្បាប់នោះទេ ជាពិសេសទៅលើរឿងដីធ្លីរបស់ពួកគាត់។ ដូច្នេះលោកថា ការយល់ព្រមទទួលយកដំណោះស្រាយណាមួយត្រូវតែគោរពតាមឆន្ទៈរបស់គាត់ និងតម្លាភាព។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជនជាតិដើមភាគតិចគាត់មិនសូវមានចំណេះដឹងផ្នែកច្បាប់ ឬ​មួយក៏មិនសូវយល់ដឹងផ្នែកច្បាប់ណាមួយនោះទេ ជាពិសេសគឺពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាដីធ្លីនេះតែម្ដង។ ដូច្នេះការយល់ព្រមណាមួយ លុះត្រាតែកិច្ចព្រមព្រៀងនោះធ្វើឡើងដោយដោយតម្លាភាព និងយុត្តិធម៌ ដើម្បីឱ្យជនជាតិដើមភាគតិចអាចយល់ច្បាស់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងហ្នឹង»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ករណីទាំងអស់នេះអាជ្ញាធរត្រូវធ្វើការពិនិត្យ និងស្រាវជ្រាវឡើងវិញទៅលើបញ្ហាទាំងអស់នេះថាតើពលរដ្ឋដែលជាជនជាតិដើមភាគតិចគាត់មានការយល់ស្របដែរឬទេ ដំណោះស្រាយនេះវាសមរម្យឬទេ។ បើមិនសមរម្យ យុត្តិធម៌ទេយើងត្រូវធ្វើការដោះស្រាយ សម្របសម្រួល យ៉ាងម៉េចឱ្យមានតម្លាភាព និងយុត្តិធម៌។ កុំឱ្យមានការប៉ះពាល់ដល់គាត់»។ ជនជាតិដើមភាគតិចនៅកម្ពុជា រងការរំលោភយកដីធ្លីជាចម្បង ដោយសារតែដីសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច (ELC) ដល់ក្រុមហ៊ុនឯកជននៅលើដីដូនតារបស់ពួកគេ ទោះបីជាមានការការពារផ្នែកច្បាប់លើសិទ្ធិដីធ្លីសហគមន៍របស់ពួកគេក៏ដោយ។ នេះបើតាមរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវលើសិទ្ធដីធ្លីរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចរបស់អង្គការ Heinrich Böll Stiftung ប្រចាំប្រទេស​កម្ពុជា។ យោងតាមទិន្នន័យពីអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ សព្វថ្ងៃនេះ ក្រុមហ៊ុនទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់គ្រងលើផ្ទៃដីប្រហែល ២,២៥ លានហិកតានៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលស្មើនឹងប្រហែល…

  

• ពលរដ្ឋ៥គ្រួសារនៅក្រចេះអះអាងថា ដីធ្លីរបស់ខ្លួនត្រូវក្រុមហ៊ុនឯកជនមួយ​ឈូសឆាយរំលោភយក

  ប្រជាសហគមន៍សំពុង នៅស្រុកសំបូរ ខេត្តក្រចេះអះអាងថាមានក្រុមហ៊ុនឯកជនមួយឈ្មោះ ក្រុមហ៊ុនកសិកម្មយុវជនស្វាយរៀង បានឈូសឆាយដីរបស់ពួកគាត់ ជាបន្តបន្ទាប់តាំងពីចុងខែឧសភា។ការឈូសឆាយនោះដីពលរដ្ឋចំនួន៥គ្រួសារ រស់នៅភូមិកោះច្បារ ឃុំកោះខ្ញែរ ស្រុកសំបូរ ខេត្តក្រចេះ។ ប្រធានសហគមន៍សំពុងនៅភូមិកោះច្បារ ឃុំកោះខ្ញែរ ស្រុកសំបូរ ខេត្តក្រចេះ លោក យ៉ប ចាន់សុខុម វ័យ៦០ឆ្នាំឱ្យដឹងថា ក្រុមហ៊ុនកសិកម្មយុវជនស្វាយរៀងបានឈូសឆាយដីព្រៃរបស់ខ្លួន និងឈូសចូលប៉ះដីសហគមន៍ចំនួន ៥គ្រួសារ ក្នុងដើមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ ករណីនេះលោកស្នើសុំអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធជួយដោះស្រាយបញ្ហានេះជូនពលរដ្ឋ។ លោកថា៖ «សំណូមពរឱ្យអាជ្ញាធរជួយដោះស្រាយដល់ប្រជាសហគមន៍ខ្ញុំបាទផងនៅក្នុងភូមិកោះច្បារ ឃុំកោះខ្ញែរ ស្រុកសំបូរនេះ តំបន់ព្រៃសំពុងយើងខ្ញុំនេះ ឱ្យដោះស្រាយប្រជាពលរដ្ឋដែលមានប៉ះពាល់គាត់»។ ចំណែកឯសមាជិកសហគមន៍សំពុង លោក ហុង វាសនា បានប្រាប់ថា ចាប់ថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភាមកក្រុមហ៊ុនកសិកម្មយុវជនស្វាយរៀង បានឈូសឆាយដីស្រែរបស់លោកចំនួន ៥ហិកតានៅភូមិកោះច្បារ ឃុំកោះខ្ញែរ ព្រមទាំងដីប្រជាសហគមន៍៤គ្រសារទៀតនៅទីនោះ។លោកថា៖ «ក្រុមហ៊ុនយកដីហ្នឹងអស់ទៅអត់មានដីសម្រាប់បង្កបង្កើនផលទេ ព្រោះថ្ងៃខ្ញុំទៅជួបមេការគេអ្នកម្ចាស់អាត្រាក់ហ្នឹងគេថា ម៉េចម៉ាយកសំណងពីគេទៅ។ ថាខ្ញុំមិនចង់បានសំណងទេ យកមកចាយអស់ហើយលុយនោះ។ បើនៅដីហ្នឹងគ្រាន់បានបាចស្រូវបាចអីអ៊ីចឹង»។ សមាជិកសហគមន៍សំពុងវ័យ៤៧ឆ្នាំដែលមានកូន៣នាក់ក្នុងបន្ទុករូបនេះថាលោកទូរសព្ទទៅ​សួរមេភូមិ និងមេឃុំពីករណីនេះ តែពួកគេឱ្យលោកទៅសួរនាំខាងស្រុកវិញ។ លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំសូមសំណូមពរដល់អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ទាំងអស់ជួយៗសម្របសម្រួល ជួយធ្វើអន្តរាគមន៍ឱ្យបានដីទាំងអស់មកសហគមន៍និងមកប្រជាពលរដ្ឋវិញ បើប្រជាពលរដ្ឋបាត់បង់ដីទៅអត់មានអីរំពឹងទេលោកគ្រូអ៊ើយ មានតែប៉ុណ្ណឹងទេសម្រាប់រស់ទៅមុខទៀតតកូនតចៅទៅ។ បើបណ្ដោយឱ្យក្រុមហ៊ុននៅតែឈូសឆាយអ៊ីចឹងបាត់បង់ដីធ្លីបាត់បង់ព្រៃឈើអស់ហើយ ព្រៃឈើដែលពួកខ្ញុំខំអភិរក្សកន្លងមកបាត់បង់អ៊ីចឹង»។ រីឯសមាជិកសហគមន៍សំពុងមួយរូបទៀតលោក ស្រឹម ណាប់ ប្រាប់ប្រជាការសែតនៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនាថា ដីប្រមាណ៣ហិកតាដែលលោកបានពីម្ដាយ ត្រូវក្រុមហ៊ុនឈូសជិតអស់ហើយតាំងពីថ្ងៃទី៣១ ខែឧសភាមក។ លោកថា៖ «គេឈូសកន្ទុយដីខ្ញុំតែឈូសពីក្រោយមកវិញ រាល់ដងគេឈូសពីមុខទៅ[...]ខ្លាចតែគេឈូសអស់អត់ទុកអាបន្តិចហ្នឹង»។ ជាការឆ្លើយតប មេភូមិកោះច្បារលោក ជិន សែម បានប្រាប់ថា លោកមិនហ៊ានបញ្ចេញមតិយ៉ាងណាទេចំពោះបញ្ហាដីធ្លីរវាងប្រជាសហគមន៍សំពុង និងក្រុមហ៊ុនកសិកម្មយុវជនស្វាយរៀងនេះ ព្រោះពេលលោកលើកពីបញ្ហានេះប្រាប់មន្ត្រីថាក់ឃុំនិងស្រុក ពួកគេថាដីនេះជារបស់ភាគីក្រុមហ៊ុន។  លោកថា៖ «ពេលប្រជុំខ្ញុំក៏បានសំណើទៅថ្នាក់ដឹកនាំដូចជាឃុំដូចជាស្រុកអី ពេលអង្គប្រជុំហ្នឹងខ្ញុំលើកដែរបញ្ហាហ្នឹង ប៉ុន្តែនិយាយថាគាត់បកមកថាត្រឡប់មកវិញថាដីហ្នឹងជារឿងរបស់ក្រុមហ៊ុនទេ គាត់មានអាជ្ញាប័ណ្ណ គាត់មានប្លង់អីកម្មសិទ្ធិរបស់គាត់[...]ដីហ្នឹងយើងដឹងថារបស់ក្រុមហ៊ុនហើយ ខ្ញុំក៏អត់ហ៊ានមានយោបល់អីដែរ»។ តែយ៉ាងណាលោកមេភូមិថា លោកបានឱ្យលេខទំនាក់ទំនងខាងឃុំនិងស្រុកដល់ប្រជាសហ​គមន៍ដែលមានបញ្ហាដីធ្លី ដើម្បីឱ្យពួកគេរាយការណ៍ប្រាប់អាជ្ញាធរទាំងនោះដោយផ្ទាល់។ ជុំវិញករណីនេះ អនុប្រធានផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស និងដីធ្លី នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស អាដហុក (ADHOC) លោក យិន ម៉េងលី ប្រាប់ថាភាគីក្រុមហ៊ុនជាក្រុមហ៊ុនសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច ដែលទទួលបានអាជ្ញាប័ណ្ណពីរដ្ឋាភិបាល។ លោកថា៖ «ក្រុមហ៊ុនដែលចូលទៅធ្វើការអភិវឌ្ឍន៍ហ្នឹងយើងមើលទៅលើគោលការណ៍ច្បាប់ គឺក្រុមហ៊ុនត្រូវតែប្រាប់ដល់អាជ្ញាធរនៅមូលដ្ឋានហ្នឹង ឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានបានដឹងពីក្រុមហ៊ុនហ្នឹង ហើយពលរដ្ឋក៏ត្រូវតែបានដឹងដែរ[...]នៅពេលដែលអត់ប្រាប់ពលរដ្ឋឱ្យបានដឹង យើងឃើញថាការអភិវឌ្ឍន៍វាធ្វើវាឱ្យប៉ះពាល់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋទៅវិញទេ»។ លោក យិន ម៉េងលី ផ្ដល់យោបល់ថា ដើម្បីបញ្ចប់វិវាទដីធ្លីនេះ គឺគួរតែមានការពិនិត្យឡើងវិញនូវការសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច ថាប៉ះពាល់ដីសហគមន៍ឬទេ ហើយបោះព្រំដីកំណត់កម្មសិទ្ធិឱ្យច្បាស់លាស់រវាងដីសហគមន៍ និងក្រុមហ៊ុន។ សហគមន៍សំពុង ជាសហគមន៍ការពារព្រៃឈើ ស្ថិតនៅភូមិចំនួន៥ រួមមានភូមិកំពង់ព្នៅ ភូមិជើងពាត ភូមិបាយសំណុំ ភូមិស្វាយចេក និងភូមិកោះច្បារ នៅឃុំកោះខ្ញែរ ស្រុកសំបូរ ខេត្តក្រចេះ ដែលមានពលរដ្ឋសរុបប្រមាណជាង២០០គ្រួសារ និងទំហំផ្ទៃដីសរុបចំនួន៤៦១ហិកតា។  អង្គការសិទ្ធិមនុស្សឱ្យដឹងថា កន្លងមកប្រជាសហគមន៍សំពុងមានវិវាទជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយ ក្រុមហ៊ុនកសិកម្មយុវជនស្វាយរៀង និងក្រុមហ៊ុនកាម៉ាដេនូ វេនឈ័រ និងឈានដល់ការប្ដឹងផ្ដល់តំណាងប្រជាសហគមន៍ដល់តុលាការ៕

  

• មន្ត្រីក្រសួងកសិកម្មនឹងទៅពិនិត្យជម្លោះដីធ្លីស្រុករវៀងបន្ទាប់ពីទទួលបានញត្តិរបស់ពលរដ្ឋ

  ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទចេញទៅពិនិត្យករណីវិវាទដីធ្លីនៅស្រុករវៀង ខេត្តព្រះវិហារ នៅថ្ងៃទី៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បន្ទាប់ពីប្រជាពលរដ្ឋជាង ៤០នាក់ តំណាងឱ្យប្រមាណ ១៧០គ្រួសារ បានដាក់ញត្តិស្នើសុំអន្តរាគមន៍ ។ ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនរំពឹងថា ការទៅដល់របស់មន្ត្រីក្រសួងកសិកម្ម នឹងនាំទៅរកដំណោះស្រាយណាមួយសមស្រប ជូនប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចទទួលបានដីអាស្រ័យផលមកវិញ ។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ លោក យឹម ហ្វីណង់ បានបញ្ជាក់ថា ក្រ​សួងបានទទួលញត្តិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា២០២៦។លោកបន្តថា ថ្នាក់ដឹក​នាំក្រសួងបានសម្រេចទៅពិនិត្យករណីនេះដោយផ្ទាល់នៅមូលដ្ឋាននាថ្ងៃទី ០៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។លោកមានប្រសាសន៍ថា៖«ថ្នាក់ដឹកនាំក្រសួងនឹងចុះទៅពិនិត្យករណីនេះនៅមូលដ្ឋានដោយផ្ទាល់នៅក្នុងថ្ងៃនេះ(ថ្ងៃទី០៣ ខែមិថុនា២០២៦»។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅឃុំរុសរាន់ អ្នកស្រី ជី វេន អាយុ ៦០ឆ្នាំ និយាយថា អ្នកស្រីមិនទាន់ដឹងដំណឹងអំពីការបេសកម្មរបស់មន្ត្រីក្រសួងបរិស្ថានឡើយទេ ក៏ប៉ុន្តែអ្នកស្រីក៏កំពុងរង់ចាំមើលលទ្ធផលនៃការពិនិត្យរបស់មន្ត្រីក្រសួង ហើយសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានដីត្រឡប់មកវិញ។ អ្នកស្រីថ្លែងថា៖ «ខ្ញុំគិតរំពឹងថា ចង់បានដីមកវិញ ខ្ញុំអត់ចង់បានអីក្រៅពីដីទេ ពីព្រោះដីសម្រាប់ចិញ្ចឹមទៅមុខទៀត បើលុយសូម្បីលុយយកមកនឹង មិនដឹងថាប៉ុន្មានឆ្នាំ ប៉ុន្មានខែ។ [កន្លងមកដី]ធ្វើតាមរដូវ បាន១០ លាន [រៀល] ឬមួយ ៥ លានក៏ដោយខ្ញុំបានលុយធ្វើរាល់ឆ្នាំ»។ អ្នកស្រីបន្តថា ការបាត់បង់ដីបានធ្វើឱ្យជីវភាពគ្រួសាររបស់អ្នកស្រីជួបការលំបាក រីឯដីដែលធ្លាប់អាស្រ័យផលមួយផ្នែកត្រូវបានឈូសឆាយ។ ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់មកពីឃុំរួសរាន់ នៃស្រុករវៀង លោក សោម យូវី និយាយថា គ្រួសាររបស់លោកមានដីជាង ១០ហិកតាដែលកំពុងតែអាស្រ័យផល និងពឹងផ្នែកជីវភាពទៅលើដីមួយនេះ ។ លោកនិយាយថា៖«ទី១ ថាក្រុមហ៊ុនបានជាយកហើយ ក៏ត្រូវចាំដោះស្រាយប្រជាពលរដ្ឋ កន្លែងដែលណាដែលមិនទាន់យកលុយមិនទាន់វ៉ៃអីឲ្យក្រុមហ៊ុនផ្អាក។ បើក្រុមហ៊ុននៅតែយកទាំងអស់ ប្រជាពលរដ្ឋតាំងឃុំមានអីហូបទេ បើអត់មានដីណាដីបានជីដូងជីតា គ្មានទៅណា មានតែដេកផ្ទះ»។ លោកសំណូមពរចង់បានដីធ្វើវិញ បើទោះបីសំណងដែលក្រុមហ៊ុនឲ្យក្នុង១ហិកតា ឱ្យ៥ ឬ៦លានរៀលក៏ដោយ ក៏ស្រុកភូមិនេះដែលពឹងផ្នែកធ្វើស្រែចម្ការ បើទទួលលុយសំណងមិនអាចចិញ្ចឹមជីវភាពបានយូរអង្វែងនោះទេ។ ចំណែកពលរដ្ឋម្នាក់នៅឃុំរីករាយ ដែលអះអាងថារងផលប៉ះពាល់លើដីជាង ៣ហិកតា ក៏បានរំពឹងថា ក្រសួងនឹងអាចជួយរកដំណោះស្រាយឱ្យពួកគាត់បន្តកាន់កាប់ និងអាស្រ័យផលលើដីដែលធ្លាប់ប្រើប្រាស់។ ប្រជាពលរដ្ឋនិយាយថា៖«រំពឹងទុកអាចដោះស្រាយឲ្យខ្ញុំបាន កាត់ដីពួកខ្ញុំបានអាស្រ័យផល បន្តដល់កូនដល់ចៅទៅមុខទៀត»។ ប្រជាពលរដ្ឋថា កន្លងមកធ្លាប់មានការសម្របសម្រួលឱ្យពលរដ្ឋទទួលសំណងពីក្រុមហ៊ុន ប៉ុន្តែសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ ពួកគេចង់បានដីធ្វើកសិកម្មវិញជាងទទួលសំណងជាប្រាក់។ ប្រជាពលរដ្ឋនិយាយថា៖«សម្រាប់ខ្ញុំខាងក្រសួងកសិកម្មដែលគាត់ចុះមកដោះស្រាយ ជូនពួកខ្ញុំ ខ្ញុំសំណូមពរឲ្យគាត់ដោះស្រាយជូន ដែលជាជនរងគ្រោះដែលប៉ះពាល់វវាទដីធ្លី ជាមួយនឹងក្រុមហ៊ុនគឺដោះស្រាយជូនខ្ញុំឲ្យបាន »។ ជុំវិញករណីនេះ មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃ សមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក (ADHOC) លោក យី សុខសាន្ត បានលើកឡើងថា អង្គការសង្គមស៊ីវិលបានតាមដានករណីនេះជាបន្តបន្ទាប់ និងបានជួបប្រជាពលរដ្ឋដែលកំពុងស្វែងរកអន្តរាគមន៍ពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធពាក់ព័ន្ធ។ លោកបានអំពាវនាវឱ្យអាជ្ញាធរ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ពន្លឿនដំណោះស្រាយជូនប្រជាពលរដ្ឋ ដោយសារដីធ្លីជាប្រភពចម្បងធ្វើចម្ការ ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវភាពរស់នៅរបស់ពួកគេ។ លោកលើកឡើងថា៖«ដោយសារតែគាត់ មានបញ្ហាដីធ្លីបន្ទាន់គឺ គួ ដោះស្រាយជូនពួកគាត់ទៅព្រោះគាត់អាស្រ័យផលដោយសារដីធ្លី បើសិនជាគាត់អត់មានដីធ្លី គាត់អត់ដឹងបានអ្វីដោះស្រាយជីវភាពទេ ។ ចឹងរាជរដ្ឋាភិបាលក៏ដូចជាស្ថាប័នដែលពាក់ព័ន្ធ គួរតែចុះទៅដោះស្រាយឲ្យពួកគាត់ ដើម្បីឲ្យគាត់មានការស្ងប់អារម្មណ៍ដោយសារមានកម្មសិទ្ធិដីរបស់គាត់ ដោយមិនមានការព្រួយបារម្ភក្នុងការដេញពួកគាត់ដើម្បីយកដីឲ្យទៅឯកជន»។ យោងតាម លីកាដូបានកត់ត្រាថា ជម្លោះដីធ្លីនេះចាប់ផ្តើមឡើងក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយក្រុមហ៊ុន គ្លូប៊ល ហ្គ្រីន (ខេមបូឌា) អេនើជី ឌីវេឡុបមេន។ប្រភពដដែលបន្តថា ក្រុមហ៊ុនទទួលបានអាជ្ញាប័ណ្ណរុករករ៉ែមួយចំនួនក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ហើយ ក្រុមហ៊ុននេះបានចាប់ផ្តើមឈូសឆាយដី និងដំណាំរបស់ពលរដ្ឋសមាជិកសហគមន៍ការពារដីធ្លីឫស្សីស្រុក ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ពលរដ្ឋ ១៤៦ គ្រួសារ ក្នុងឃុំចំនួនពីរ ក្នុងស្រុករវៀង ៕

  

• ពលរដ្ឋនៅស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតគិរី បារម្ភខ្លាចបាត់បង់ដីធ្លីស្រែចម្ការដោយសារក្រុមហ៊ុនទន្ទ្រានយកដី

  ពលរដ្ឋមួយគ្រួសារ នៅស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតគិរី បារម្ភខ្លាចបាត់បង់ដីធ្លីស្រែចម្ការដោយសារក្រុមហ៊ុនចម្ការកៅស៊ូមួយឈ្មោះឈ្មោះស្វីស រ៉ាប់បឺរ លីមីតធីត ។ ពលរដ្ឋទាំងនោះរស់នៅភូមិ កាចាញ ឃុំល្បាំងពីរ ស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតនគិរី ឱ្យដឹងថា មានក្រុមហ៊ុនឯកជនមួយបានទទួលដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចនៅក្បែរៗដីរបស់អ្នកភូមិដែល អាស្រ័យផលលើដីធ្លីជាលក្ខណៈប្រពៃណីជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។  ពួកគេស្នើរសុំទៅអាជ្ញាធរឲ្យពន្លឿនការដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីរបស់ពួកគេពាក់ព័ន្ធនឹងការចុះលេខបញ្ជីក្បាលដី ជៀសវាងការរំលោភបំពានដីធ្លីនាពេលអនាគត។ ការលើកឡើងនេះ ក្រោយក្រុមហ៊ុនជ័រកៅស៊ូយកត្រាក់ទ័រឈូសឆាយដីជនជាតិដើមភាគតិចព្រៅម្នាក់អស់ចំនួនជិត២ហិកតា។ នៅក្នុងវីដេអូដែលប្រជាពលរដ្ឋបង្ហោះលើបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុក ប្រជាពលរដ្ឋមានការខឹងសម្បា លើកម្មករក្រុមហ៊ុន ដែលយកគ្រឿងចក្រគាស់រំលើកដើមស្វាយចន្ទីរដែលប្រជាពលរដ្ឋដាំ។ នៅក្នុងវីដេអូនេះគេសង្កេតឃើញមាន អាជ្ញាធរមូលដ្ឋានចុះត្រួតពិនិត្រនៅកន្លែងទៀតផង។ ពលរដ្ឋរស់នៅភូមិ កាចាញ អ្នកស្រីគឹម ង៉ា លើកឡើងថាម្ដាយអ្នកស្រីជាជនជាតិដើមភាគតិចព្រៅធ្វើចម្ការលើដីចំនួន២ ហិកតាអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ អ្នកស្រីថាគ្រួសារអ្នកស្រីដាំចន្ទីររយៈពេលប្រាំឆ្នាំមកហើយ តែត្រូវបុគ្គលិកក្រុមហ៊ុនអមដោយអាជ្ញាធរនាំគ្នា​មកឈូសឆាយដោយលើកឡើងថាជាដីក្រុមហ៊ុន។ អ្នកស្រីអះអាងថាក្រុមហ៊ុនបញ្ជូនគ្រឿងចក្រមកឈូសឆាយដីចម្ការម្ដាយអ្នកស្រីចំនួន២ដងមកហើយ។  អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «គេមកឈូស២ដងមកហើយ ពីខែឧសភាម្ដង។ ឈូសទៅខ្ញុំតវ៉ាទៅវិញម្ដងមកហើយថ្ងៃទី១ ខែនេះមកម្ដងទៀត។ រោងចក្រកៅស៊ូមកឈូសឆាយហ្នឹង។ ក្រុមហ៊ុនហ្នឹងមានដីនៅក្នុងភូមិនេះដែរ តែនៅឆ្ងាយពីគ្នា ហើយដីចម្ការខ្ញុំនេះនៅដាច់ឡែកហ្មង។ ដីនេះម្ដាយខ្ញុំគាត់ធ្វើមកយូរឆ្នាំហើយ តែអត់បានដាំចន្ទីរទេ ទើបបានដាំប៉ុន្មានឆ្នាំទេ ប៉ុន្តែគាត់កាន់កាប់មក៣០ឆ្នាំហើយ»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ដីនេះអត់ទាន់មានប្លង់ទេ មានតែក្រដាស់ស្នាមតិចតូច តែបានបាត់បង់ក្រដាស់ស្នាមអស់ទៅ។ […]មានទាំងអាជ្ញាធរមកជាមួយដែរ តែខ្ញុំអត់ដឹងថាគេមកសម្របសម្រួលឬក៏មកធ្វើអី។ ពេលខ្ញុំសួរគេៗថាដីក្រុមហ៊ុន»។  អ្នកស្រីគឺម ង៉ា ស្នើសុំឱ្យអាជ្ញាធរពន្លឿនការដោះស្រាយទំនាស់ដីធ្លីនេះជាមួយក្រុមហ៊ុន និងបង្ការការឈូសឆាយដោយមិនស្របច្បាប់របស់ក្រុមហ៊ុន។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា ក្នុងនាមជាជន​ជាតិដើមដើមភាគតិច អ្នកស្រីស្នើឱ្យអាជ្ញាធរជួយវាស់វែងធ្វើប្លង់កម្មសិទ្ធ ដើម្បីបង្ការការចង់បានពីក្រុមហ៊ុន ឬបុគ្គលអ្នកមានអំណាចផ្សេងៗទៀត។  អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមសំណូមពរដល់អាជ្ញាធរឃុំដែលដឹងឮរឿងនេះ ជួយរកដំណោះស្រាយ។ ខ្ញុំសុំដីហ្នឹងមកវិញ ព្រោះត្រុវការដើម្បីជីវភាពផ្ទាល់ខ្លួន។ អ្នកធ្វើការពាក់ព័ន្ធទាំងអស់សូម​ជួយផង។ ស្នើដល់សម្ដេចឱ្យជួយផង ខ្ញុំជាជនជាតិដើមភាគតិចអត់ដឹងនិយាយថាម៉េចទេ»។ ពលរដ្ឋម្នាក់ទៀតដែលមានដីក្បែរក្រុមហ៊ុន ជាជនជាតិដើមភាគតិចព្រៅ អ្នកស្រី ប៉ែន លុ លើកឡើងថាអ្នកស្រីមានដីក្បែរក្រុមហ៊ុន ស្ថិតក្នុងភូមិកាចាញ ដែលអ្នកស្រីដាំដំឡូងអស់រយៈពេលច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ ក្រោយឃើញការឈូសឆាយដីរបស់អ្នកស្រី គឺម ង៉ា អ្នកស្រីមានការព្រួយបារម្ភដែរ ព្រោះជនជាតិដើមភាគតិចមិនទាន់បានប្លង់សមូហភាពនៅឡើយ។ អ្នកស្រីថា៖ «អ្នកភូមិខ្លះក៏មានដីជិតក្រុមហ៊ុននេះដែរ អីចឹងចេះតែព្រួយបារម្ភដែរ ព្រោះអា​ស្រ័យផលនៅទីនេះយូរហើយ»។ យោងតាមសមាគមអាដហុកនៅរតនគិរី ក្រុមហ៊ុនដែលទទួលបានដីសម្បទាននៅភូមិ កាចាញ ឃុំល្បាំងពីរ ស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតនគិរី គឺក្រុមហ៊ុនចិន ឈ្មោះស្វីស រ៉ាប់បឺរ លីមីតធីត (Swiss Rubber Limited)។ យោងតាមទិន្នន័យពីអង្គការទិន្នន័យអំពីការអភិវឌ្ឍ ក្រុមហ៊ុននេះបានទទួលដីសម្បទានពីរដ្ឋតាមរយៈក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ដែលមានទំហំជាង ៣,៥០០ ហិកតា សម្រាប់ការដាំដុះដំណាំកៅស៊ូ នៅឆ្នាំ២០១០។ មេឃុំល្បាំង២ ដែលស្ថិតក្នុងស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតនគិរី លោក ផន ចាន់ថន លើកឡើងថា​អាជ្ញាធរ​ឃុំកំពុងធ្វើការជាមួយអាជ្ញាធរស្រុក រួមជាមួយនឹងតំណាងក្រុមហ៊ុនដើម្បីសម្របសម្រួល និងរកដំណោះស្រាយ តែលទ្ធភាពយ៉ាងណា លោកមិនទាន់អាចបកស្រាយបាននៅឡើយ។ បន្ថែមពីលើនេះ លោកឆ្លើយសំនួរពាក់ព័ន្ធនឹងអត្តសញ្ញាណ និងកម្មសិទ្ធភាពរបស់ក្រុមហ៊ុនឡើយ។ លោកថា៖ «អាជ្ញាធរឃុំកំពុងធ្វើការសម្របសម្រួលហើយ តែមិនទាន់ដឹងលទ្ធផលទេ»។ ពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះដីធ្លីរវាងពលរដ្ឋ និងក្រុមហ៊ុនទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត យល់ឃើញថា អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធត្រូវតែធ្វើការស្រាវជ្រាវឱ្យបានច្បាស់លាស់លើកម្មសិទ្ធរបស់ពលរដ្ឋ ដែលអាស្រ័យផលលើដីច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ លោកបន្តថា ជនជាតិដើមភាគតិចកាន់កាប់ដីធ្លីជាអត្តសញ្ញាណចម្បងរបស់ពួកគេ មានដីអារក្ស ដីព្រៃ និងដីចម្ការវិលជុំ ដែលត្រូវការការទទួលស្គាល់ និងចេញប្លង់កម្មសិទ្ធឱ្យពួកគាត់។ លោកថា៖ « មានតែការស្រាវជ្រាវ និងស៊ើបអង្កេតទៅករណីនេះ ហើយស្វែងរកដំណោះស្រាយមួយតម្លាភាព យុត្តិធម៌ ហើយចំពោះប្រជាពលរដ្ឋរងផលប៉ះពាល់ពិតប្រាកដមែនត្រូវតែមានដំណោះស្រាយ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «បងប្អូនជនជាតិដើមភាគតិចដែលពួកគាត់បន្តអត្តសញ្ញាណជនជាតិដើមភាគតិចប្រពៃណី ទំនៀមទំលាប់ នៅក្នុងវាទាក់ទងព្រៃអារក្ស ព្រៃអ្នកតា ព្រៃសហគមន៍ ព្រៃជំនឿ ព្រៃកប់ខ្មោចហ្នឹងជាដើម ដែលត្រូវមានការសិក្សាឱ្យបានច្បាស់លាស់ ហើយប្រសិន​បើពួកគាត់មិនទាន់ទទួលបានចុះបញ្ជីជាដីសមូហភាពសហគមន៍ អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ ក្រសួងពាក់ព័ន្ធគួរតែពន្លឿន»។ កាលពីឆ្នាំ២០០៩ រដ្ឋាភិបាលបានចេញអនុក្រឹត្យមួយ ស្តីពីនីតិវិធីនៃការចុះបញ្ជីដីសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ដោយអនុក្រឹត្យនេះមានគោលដៅកំណត់គោលការណ៍នីតិវិធី និងយន្តការសម្រាប់ការចុះបញ្ជីដីសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចជាកម្មសិទ្ធិសមូហភាព។អនុក្រឹត្យនេះក៏មានគោលបំណងផ្ដល់សិទ្ធិស្របច្បាប់ក្នុងការកាន់កាប់ដីធ្លីដល់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពនៃការកាន់កាប់ដីធ្លី និងការពារសិទ្ធិសមូហភាព ដោយរក្សានូវអត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ ទំនៀមទម្លាប់ និងប្រពៃណីល្អរបស់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចផងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណា មានសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចចំនួន ៤៣ នៅកម្ពុជា បានទទួលប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីសមូហភាពសហគមន៍ ក្នុងចំណោមសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចសរុប៤៥៨ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤ ព្រោះដំណើរការចុះបញ្ជីមានភាពសាំញ៉ាំ និង ជារឿយៗ វិវាទដីធ្លីនៅទូទាំងប្រទេសច្រើនតែកើតចេញពីកង្វះភាពច្បាស់លាស់អំពីសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច និងសហគមន៍ដែលកាន់កាប់ដីធ្លី៕

  

• ពលរដ្ឋជាង៤០នាក់ពីស្រុករវៀងខេត្តព្រះវិហារ មកក្រសួងកសិកម្មដើម្បីស្នើសុំដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លី

  ប្រជាពលរដ្ឋជាង៤០នាក់ តំណាងឱ្យពលរដ្ឋប្រមាណ ១៧០គ្រួសារ មកពីឃុំរួសរាន់ និងឃុំរីករាយ ស្រុករវៀង ខេត្តព្រះវិហារ មករាជធានីភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីដាក់ញត្តិសុំអន្តរាគមន៍ទៅកាន់ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទឱ្យជួយដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីរបស់ពួកគាត់។ ពលរដ្ឋអះអាងថា ក្រុមហ៊ុន គ្លូប៊ល ហ្គ្រីន (ខេមបូឌា) អេនើជី ឌីវេឡុបមេន បានប្រើគ្រឿងចក្រឈូសឆាយដី និងបំផ្លាញផលដំណាំរបស់ពួកគាត់ ដោយមិនផ្ដល់សំណងសមរម្យ។ យោងតាមញត្តិដែលប្រជាការសែតទទួលបានមានសេចក្ដីថា ពលរដ្ឋទាំងអស់នោះស្នើសុំរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និង នេសាទ លោក ឌិត ទីណា ជួយអន្តរាគមន៍ករណីរំលោភយកចំការនិងស្រែដោយ ក្រុមហ៊ុន គ្លូប៊ល ហ្គ្រីន (ខេមបូឌា) អេនើជី ឌីវេឡុបមេន ។ ញត្តិសរសេរទៀតថា ពលរដ្ឋបានកាន់គាប់ដីធ្លីនិងអាស្រ័យផលជាយូរឆ្នាំមកហើយ ហើយក៏ត្រូវបានមន្ត្រីជំនាញវាស់វែង និងចេញបង្កាន់ដៃវាស់វែងក្បាលដី កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ ផងដែរ។ទោះជាយ៉ាងណា ពួកគាត់អះអាងថា ចាប់តាំងពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ មកក្រុមហ៊ុនបានចូលឈូសឆាយដីចម្ការ និងដីស្រែ ដែលប៉ះពាល់លើផ្ទៃដីចម្ការប្រមាណ ២៣៧,៧០ហិកតា និងដីស្រែប្រមាណ ៦៥,៥០ហិកតា។ ពួកគាត់ក៏បានស្នើសុំឱ្យមានការដោះស្រាយឱ្យបានឆាប់រហ័ស ស្របពេលដែលរដូវបង្កបង្កើនផលកំពុងឈានចូលមកដល់។ ញាតិនេះសំណូមពរថា៖ «១ ឆ្កៀលដីចំការនិងស្រែដែលប៉ះពាល់ឱ្យបងប្អូនយើងខ្ញុំទាំងអស់គ្នាឡើងវិញុ។២ សុំប្តូរដីដែលអាចធ្វើចំការនិងស្រែបាន មានទីតាំងនៅក្នុងភូមិសាស្ត្រក្បែរៗទីតាំងចាស់។ ៣ ករណីមានការទូទាត់ជាថវិកាសូមឱ្យបានតម្លៃសមរម្យអាចទៅទិញដីដែលមានតម្លៃ ប្រហាក់​ប្រហែលបាន ៤សូមដោះស្រាយឱ្យមានភាពឆាប់រហ័សពីព្រោះដល់រដូវបង្កបង្កើនផល»។ ពលរដ្ឋមកពីឃុំរួសរាន់ អ្នកស្រី ជី វេន អាយុ ៦០ឆ្នាំ បានអះអាងថា គ្រួសាររបស់អ្នកស្រីបានអាស្រ័យផលលើដីចម្ការនេះតាំងពីឆ្នាំ១៩៨១មកម្ល៉េះ ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ មក ពួកគាត់មិនអាចចូលដាំដុះ ឬប្រមូលផលបានទៀតទេ។អ្នកស្រីបន្តថា ក្រុមហ៊ុនបានផ្តល់សំណងមួយចំនួន ប៉ុន្តែអ្នកស្រីមិនទាន់ទទួលយកទេ ព្រោះចង់បានដីអាស្រ័យផលវិញជាជាងទទួលប្រាក់។ អ្នកស្រីថា ៖«ខ្ញុំសំណូមថា ក្រសួងណាក៏ដោយឲ្យតែខ្ញុំដាក់ញាត្តិហើយ ឲ្យរកដំណោះស្រាយ ដោះស្រាយជូនប្រជាពលរដ្ឋផង ប្រជាពលរដ្ឋអស់ដីធ្វើហើយ និងលោក សម្តេចហ៊ុនម៉ាណែត សម្តេច ហ៊ុន សែន ជួយរកដំណោះស្រាយឲ្យចម្ការខ្ញុំ »។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ មកពីឃុំរួសរាន់ អ្នកស្រី នុត ងីម អាយុ ៤៦ឆ្នាំ បាននិយាយថា ដីរបស់អ្នកស្រីជាកេរដំណែលពីដូនតា និងត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន។  អ្នកស្រីមានប្រសាសន៍ថា៖ «លំបាក គ្មានអីចិញ្ចឹមកូនទៀតទេ បានចន្ទីតិចតួចសព្វថ្ងៃ មកដល់គេវ៉ៃអស់ខ្ញុំគ្មានអីទេរាល់ថ្ងៃ ហើយរាល់ថ្ងៃទៅស៊ីឈ្មួលគេ ១ថ្ងៃបាន ១ម៉ឺន ២ ម៉ឺន។ បើមានចន្ទីអាចបាន១ ថ្ងៃ ១០ម៉ឺនដល់រាល់ថ្ងៃគេវ៉ៃចន្ទីអស់គ្មានទេ»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា បច្ចុប្បន្នគ្រួសាររបស់អ្នកស្រីកំពុងជំពាក់ធនាគារប្រមាណ ១៤លានរៀល និងត្រូវបង់សងជារៀងរាល់ខែក្នុងជាង១លានរៀល។ អ្នកស្រីមានតែដីនិងស្រែចម្ការដើម្បីចិញ្ចឹមជីវភាពនិងដោះបំណុលគ្រួសារនេះ។ ចំណែកអ្នកស្រី ហេង សាខន មកពីឃុំរីករាយ បានឱ្យដឹងថា ដីរបស់អ្នកស្រីមិនទាន់ត្រូវបានឈូសឆាយនៅឡើយ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដែលគ្រោងអភិវឌ្ឍរបស់ក្រុមហ៊ុន។ អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «ខ្ញុំមកដាក់ញត្តិ ដើម្បីសុំឱ្យបានដីខ្ញុំវិញ ព្រោះខ្ញុំអាស្រ័យផលលើដីនេះ ដាំចេក ដាំពោត និងដំឡូង»។ ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ទៀតបានប្រាប់ប្រជាការសែតថា ដំបូងពួកគាត់មានគម្រោងដាក់ញត្តិទៅកាន់ខុទ្ទកាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ព្រមទាំងក្រសួងមហាផ្ទៃ។ ប៉ុន្តែ ខុទ្ទកាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានណែនាំឱ្យដាក់ញត្តិត្រឹមក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ដោយសារករណីនេះស្ថិតក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រសួង។ ប្រភពដដែលបញ្ជាក់ថា ក្រសួងកសិកម្មបានទទួលញត្តិ និងសន្យាថានឹងពិនិត្យដោះស្រាយករណីនេះក្នុងសប្តាហ៍នេះ។ ប្រជាការសែតមិនអាចសុំការបញ្ជាក់បន្ថែមពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ លោក យឹម ហ្វីណង់ ជុំវិញរឿងនេះ។ ជុំវិញករណីនេះ មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក (ADHOC) យី សុខសាន្ត បានមានប្រសាសន៍ថា ការដែលពលរដ្ឋឡើងមកដាក់ញត្តិនៅថ្នាក់ជាតិ គឺដោយសារពួកគាត់មិនទាន់ទទួលបានដំណោះស្រាយនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន និងថ្នាក់ខេត្ត។ លោកបានកត់សម្គាល់ថា ពលរដ្ឋជាច្រើនពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើដីធ្លីសម្រាប់ការរស់នៅ និងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ដូច្នេះអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធគួរតែពន្លឿនការពិនិត្យ និងស្វែងរកដំណោះស្រាយសមស្របសម្រាប់ពួកគាត់។ លោកបានប្រាប់ថា៖«អ្វីដែលយើងស្នើសុំគឺរដ្ឋាភិបាលគួរពិចារណា ណាយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើពួកគាត់ដែលជាអ្នកក្រីក្រជាពិសេសជនជាតិដើមមួយចំនួនដែលពួកគាត់ពឹងផ្អែកទៅលើដីក៏អត់មានដីគឺពួកគាត់អត់ជីវិតទេ។ អ្វីដែលពួកគាត់ពិបាកគឺពេលខ្លះអាចកាត់របបហ្នឹងគាត់ហ្នឹងដូចពិនិត្យចរណ៍ដូចជាគេហៅ តាមចម្ការវិលជុំអ៊ីចឹងគាត់មិនអាចធ្វើដូច ប្រជា​ជន​ធម្មតាដែលភូមិភាគកណ្តាលទេ។ ពលរដ្ឋជាច្រើនមិនមានគោលបំណងអ្វីលើសពីការទាមទារដីសម្រាប់បន្តអាស្រ័យផល និងរក្សាជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ»។ យោងតាម លីកាដូបានកត់ត្រាថា ជម្លោះដីធ្លីនេះចាប់ផ្តើមឡើងក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយ​ក្រុមហ៊ុន គ្លូប៊ល ហ្គ្រីន (ខេមបូឌា) អេនើជី ឌីវេឡុបមេន។ប្រភពដដែលបន្តថា ក្រុមហ៊ុនទទួលបានអាជ្ញាប័ណ្ណរុករករ៉ែមួយចំនួនក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ហើយ ក្រុមហ៊ុននេះបានចាប់ផ្តើមឈូសឆាយដី និងដំណាំរបស់ពលរដ្ឋសមាជិកសហគមន៍ការពារដីធ្លីឫស្សីស្រុក ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ពលរដ្ឋ ១៤៦ គ្រួសារ…

  

• អតិថិជនបុរី ម៉ន ដានីប្រមាណ៣០នាក់ស្នើក្រសួងដែនដីឱ្យដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីឱ្យបានលឿន

  អតិថិជនបុរី ម៉ន ដានី គម្រោងទី២៩ ខេត្តកំពង់ស្ពឺប្រមាណជាង៣០នាក់នៅព្រឹកថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បាននាំគ្នាទៅក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ ស្នើសុំឱក្រសួងដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីជូនពលរដ្ឋរងគ្រោះឱ្យបានលឿនជាងមុន។ពលរដ្ឋប្រាប់ថា ពួកគាត់មកក្រសួងព្រោះតែរង់ចាំដំណោះស្រាយយូរពេក។ អតិថិជនបុរី ម៉ន ដានី គម្រោងទី២៩ លោក ហ៊ីម លីណា ប្រាប់ថា លោកជាអ្នកខេត្តកំពង់​ចាម និងបានចំណាកស្រុកទៅធ្វើការនៅប្រទេសជប៉ុនតាំងពីឆ្នាំ២០១៩ ទើបលោកអាចទិញផ្ទះវីឡាទោល ពីក្រុមហ៊ុន ម៉ន ដានី កាលពីឆ្នាំ២០២១។ លោកឱ្យដឹងថា វីឡាដែលលោកទិញនោះតម្លៃជាង ២ម៉ឺនដុល្លារ តែមកដល់ឆ្នាំ២០២៦ លោកទទួលបានត្រឹមប្លង់ដី ព្រោះភាគីក្រុមហ៊ុនមិនទាន់សង់ផ្ទះជូនលោកឡើយ ។ លោកក៏មិនដឹងដែរថា ទីតាំងផ្ទះ និងដីលោកនៅឯណា នៅប្លង់ណាឡើយ។ លោក លីណា ថាការដែលលោកទៅក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់គឺដើម្បីពន្លឿនដំណោះស្រាយកំណត់ព្រំដី និងសាងសង់ផ្ទះជូនលោក។ លោកថា៖ «គោលបំណងរបស់ខ្ញុំគឺខ្ញុំចង់ស្នើសុំទៅឱ្យថ្នាក់ដឹកនាំក្រសួង ជាពិសេសឯកឧត្តម សាយ សំអាល់ សូមលោកជួយដោះស្រាយពាក់ព័ន្ធសំណង់សាកសង់ឱ្យពួកខ្ញុំដែលបានបង់ផ្ដាច់នេះ បានតែប្លង់ សូមលោកជួយសម្រួល សូមលោកជួយដោះស្រាយឱ្យពួកខ្ញុំដល់កោះដល់ត្រើយ​ឱ្យបានផ្ទះបានប្លង់ផង ព្រោះពួកខ្ញុំរងគ្រោះវា៥-៦ឆ្នាំហើយ នៅមិនទាន់មានផ្ទះនៅ​ទេ»។អតិថិជនបុរី ម៉ន ដានី គម្រោងទី២៩រូបនេះ ឱ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្នលោកជួបការលំបាកផ្នែកជីវភាព ខ្វះថវិកាផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ និងម្ដាយចំណាស់ជាដើម។ លោកបន្តថា៖ «ខ្ញុំសុំស្នើសុំទៅដល់ថ្នាក់ដឹកនាំ ជាពិសេសសម្ដេចបវធិបតី សូមលោកជួយដោះស្រាយគម្រោង KP ម៉ន ដានី គម្រោង២៩នេះផង សូមលោកជួយឱ្យពួកខ្ញុំដែលជាប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅក្រោមដំបូលសន្តិភាពនេះ ឱ្យមានផ្ទះឱ្យមានដីរស់នៅ អ្វីដែលខ្លួនទិញចង់បាន»។ ចំណែកឯអតិថិជនបុរី ម៉ន ដានី គម្រោងទី២៩ មួយរូបទៀត គឺលោក សុខ វណ្ណា ជាអ្នកខេត្តពោធិ៍សាត់ ថាលោកបានទិញផ្ទះល្វែងទំហំទទឹង៥ម៉ែត្រ និងបណ្ដោយ២០ម៉ែត្រពីក្រុមហ៊ុន ម៉ន ដានី ក្នុងតម្លៃជាង២ម៉ឺនដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ លោកឱ្យដឹងថា លុយដែលលោកយកទៅទិញផ្ទះនេះរួមមានលុយលោកផ្ទាល់ខ្លួនផង និងលុយលោកខ្ចីពីប្អូនរបស់លោក ហើយប្អូនលោកបានខ្ចីលុយទាំងនោះពីធនាគារ។ លោក វណ្ណា ប្រាប់ថា លោកទៅក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ដើម្បីស្នើសុំពន្លឿនដំណោះស្រាយ ក្រោយលោកទិញផ្ទះមិនបានផ្ទះប្រមាណ៦ឆ្នាំមកហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែមន្ត្រីក្រសួងប្រាប់លោកឱ្យបន្តរង់ចាំ។ លោកថា៖ «វាយឺតយ៉ាវក្នុងការដោះស្រាយឱ្យយើង[...]តែខ្ញុំចាំយូរ ខ្ញុំលង់ក្នុងបំណុលកាន់តែយូរដែរ ដោយសារខ្ញុំជំពាក់បំណុលគេ ហើយខាងក្រសួងគាត់ថាពន្យារពេលដោះស្រាយអ៊ីចឹង ផលលំបាកខ្ញុំវាទ្វេរឡើង ទ្វេរគុណ អ៊ីចឹងមានតែសុំឱ្យក្រសួងពន្លឿននីតិវិធីដោះស្រាយឱ្យពួកយើងដែលជាអតិថិជនរងគ្រោះ»។ រីឯអតិថិជនម្នាក់ទៀតមកពីស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្ដាល លោក សុវណ្ណ លាង ប្រាប់ថា អ្វីដែលលោក​ចង់បានបំផុតគឺផ្ទះដែលលោកបានទិញពីក្រុមហ៊ុន ម៉ន ដានី ដើម្បីឱ្យលោកអាចចាកចេញពីជីវិតរស់នៅផ្ទះជួល។ លោកថា៖ «ឥឡូវក្រសួងគាត់សន្យាថាដោះស្រាយរឿងប្លង់ឱ្យៗបាន ប៉ុន្តែរឿងសាងសង់អីខាងក្រសួងអត់មានថវិកា។ តែគាត់នឹងថាជួយរិះរកវិធីជួយជនរងគ្រោះ[...]ចង់បានពីក្រុមហ៊ុន ចង់បានឱ្យតែបានសាងសង់ផ្ទះទៅយើងឈប់នៅផ្ទះជួលទៀត បានទៅនៅផ្ទះយើងទិញ​[...]ទិញសង្ឃឹមថានៅ យើងចាស់ៗហើយ»។ ប្រកាសែតមិនអាចសុំការអធិប្បាយពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ លោក សេង ឡូត បានទេត្រឹមរសៀលថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ ជុំវិញករណីនេះ ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា(ADHOC)លោក នី សុខា បង្ហាញក្ដីព្រួយបារម្ភចំពោះការយឺតយ៉ាវក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីរវាងពលរដ្ឋ និងក្រុមហ៊ុន ម៉ន ដានី។ លោកថា ការអូសបន្លាយពេល ឬយឺតយ៉ាវក្នុងការដោះស្រាយនេះ វាអាចនាំមកនូវផលវិបាកមួយចំនួនដូចជាការបន្ថែមនូវបញ្ហាស្មុគស្មាញលើបញ្ហាដីធ្លី ការខាតបង់ពេលវេលានិងថវិកាពលរដ្ឋពេលពួកគេស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមក្រសួងស្ថាប័ននានា ព្រមទាំងប៉ះពាល់ដល់មុខមាត់រដ្ឋាភិបាល។ លោកថា៖ «ក្នុងនាមសង្គមស៊ីវិលមានតែជំរុញធ្វើយ៉ាងណាឱ្យក្រសួងហ្នឹងខិតខំថែមទៀតនៅក្នុងការជំរុញការដោះស្រាយបញ្ចប់នៅក្នុងរឿងដីធ្លីហ្នឹង[...]ជំហានទីមួយយើងគួរតែមានការដោះស្រាយគ្នា គេហៅថារបៀបដោះស្រាយក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ ប៉ុន្តែបើសិនជាការដោះស្រាយក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការហ្នឹងវាមិនបានជោគជ័យ ឬក៏យើងមើលទៅវាអត់លទ្ធភាពទេ ក្រុមហ៊ុនក្ដីអីក្ដី ឬក៏ភាគីណាមួយគ្មានឆន្ទៈទេ អាហ្នឹងមានតែតុលាការ»។ បើតាមពលរដ្ឋឱ្យដឹងថា គម្រោងទី២៩ នៃលំនៅឋាន និងដីឡូត៍របស់ក្រុមហ៊ុន ម៉ន ដានី រៀលអ៊ីស្ទេត ឯ.ក របស់លោកស្រី ម៉ន ដានី ស្ថិតនៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ មានដីទំហំប្រមាណ ១០០​ហិកតា។ ពលរដ្ឋអះអាងថានៅក្នុងគម្រោងនេះ មានពលរដ្ឋដែលបានទិញផ្ទះពីក្រុមហ៊ុន ប្រមាណ៣០០០គ្រួសារនៅ តែពួកគេទិញហើយពុំទទួលបានផ្ទះឡើយ។ កាលពីថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤ សាលាដំបូងខេត្តកំពង់ស្ពឺ បានចេញដីកាសម្រេចចាប់ផ្ដើមការលក់ដោយបង្ខំ ដោយរឹបអូសអចលនវត្ថុរបស់ម្ចាស់បុរី ម៉ន ដានី គឺអ្នកស្រី ម៉ន ដានី ចំនួន ៧៩ទីតាំង នៅស្រុកសំរោងទង និងស្រុកឧដុង្គ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ។សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនអ្នកស្រី ម៉ន ដានី កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ នៅច្រកព្រំដែនអូរស្មាច់ ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ពាក់ព័ន្ធនឹងបទចោទ «មិនបំពេញកាតព្វកិច្ចចំពោះឧបករណ៍អាចជួញដូរបាន» ឬចេញ​សែកគ្មានសាច់ប្រាក់ជាង៦០ម៉ឺនដុល្លារ…