សង្គមស៊ីវិល ៦០ ស្ថាប័ន ស្នើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចាត់វិធានការមានប្រសិទ្ធភាព ប្រឆាំងអំពើរំលោភបំពានលើកុមារនិងស្ត្រី
អង្គការសង្គមស៊ីវិលចំនួន ៦០ ស្ថាប័ន បានចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍រួមមួយ ដោយអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយដៃគូពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីទប់ស្កាត់អំពើបៀតបៀន និងអំពើហិង្សាផ្លូវភេទ ព្រមទាំងធានាថាជនរងគ្រោះ ឬអ្នករស់រានមានជីវិត ទទួលបានយុត្តិធម៌ទាន់ពេលវេលា ដោយគ្មានការរើសអើង។ ការអំពាវនាវនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពី គណៈកម្មាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកអនុសញ្ញាលុបបំបាត់រាល់ទម្រង់នៃការរើសអើងប្រឆាំងនឹងស្ត្រីភេទ (CEDAW) បានផ្សព្វផ្សាយនូវការរកឃើញថា កាលពីឆ្នាំ២០១០ ក្មេងស្រីកម្ពុជាម្នាក់ត្រូវបានមន្ត្រីនគរបាលម្នាក់ រំលោភសេពសន្ថវៈជាច្រើនដង ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធច្បាប់មិនបានផ្តល់យុត្តិធម៌ ការការពារ និងដំណោះស្រាយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពដល់កុមារីរងគ្រោះឡើយ។ សង្គមស៊ីវិលរកឃើញថា ជនល្មើសនៅតែបន្តរស់នៅក្រៅសំណាញ់ច្បាប់ និងមិនដែលត្រូវបានឃាត់ខ្លួនឡើយ ដែលធ្វើឱ្យនារីរងគ្រោះប្រឈមនឹងការយាយី និងការគំរាមកំហែងជាបន្តបន្ទាប់ ព្រមទាំងប៉ះពាល់ដល់ផ្លូវចិត្តរបស់នាងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ប្រភពដដែលបន្តថា ដំណើរការផ្លូវច្បាប់បានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ចំណែកឯការផ្ដន្ទាទោសវិញមិនសមល្មមនឹងបទល្មើស ដែលធ្វើឱ្យក្មេងស្រីរងគ្រោះត្រូវរង់ចាំភាពយុត្តិធម៌អស់រយៈពេល ១៦ ឆ្នាំមកហើយ។ សេចក្ដីថ្លែងការណ៍បានផ្តល់អនុសាសន៍ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាគួរតែអនុវត្តសាលដីការបស់តុលាការកំពូល រួមទាំងការចាប់ខ្លួន ឃុំខ្លួនជនល្មើស និងការសងសំណងរដ្ឋប្បវេណី ព្រមទាំងការគាំពារផ្នែកផ្លូវចិត្តដល់ជនរងគ្រោះ។ សេចក្ដីថ្លែងការណ៍សង្កត់ធ្ងន់ថា រដ្ឋាភិបាលគួរតែកែសម្រួលក្របខណ្ឌច្បាប់ឱ្យស្របតាមស្ដង់ដារអន្តរជាតិ និងហាមឃាត់ការប្រើយន្តការដោះស្រាយក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ ចំពោះករណីអំពើហិង្សាផ្លូវភេទទាំងអស់។ «ធានាឱ្យមានការទទួលបាននូវយុត្តិធម៌ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ការយកចិត្តទុកដាក់ផ្អែកលើយេនឌ័រ ការផ្តោតលើជនរងគ្រោះ ឬអ្នករស់រានមានជីវិត ការយល់ដឹងពីរបួសផ្លូវចិត្ត នីតិវិធីដែលសមស្របសម្រាប់កុមារ និងការមិនរើសអើង ក្នុងករណីអំពើហិង្សាផ្លូវភេទគ្រប់ទម្រង់»។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍បញ្ជាក់។ គិតត្រឹមថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ លោក ប៉ែន បូណា ប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល និងលោក ទូច សុខៈ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងមហាផ្ទៃ មិនទាន់ឆ្លើយតបនៅឡើយទេ ទាក់ទិននឹងការរកឃើញរបស់គណៈកម្មាធិការ UN និងការស្នើសុំរបស់ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល។ អ្នកស្រី ជូ ចន្ធី ប្រធានសមាគមគាំពារស្រ្តីងាយរងគ្រោះ (ASVW) មានប្រសាសន៍ថា សមាគមរបស់អ្នកស្រីបានចូលរួមអំពាវនាវជាមួយអង្គការសង្គមស៊ីវិលដទៃទៀត ព្រោះចង់ឃើញស្ត្រី ឬកុមារដែលងាយរងគ្រោះដោយអំពើបៀតបៀនផ្លូវភេទ ទទួលបានយុត្តិធម៌ស្របច្បាប់ និងអាចនាំខ្លួនជនល្មើសមកផ្ដន្ទាទោសបាន។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា ស្ត្រីនិងកុមាររងគ្រោះងាយនឹងធ្លាក់ក្នុងវិបត្តិផ្លូវចិត្តធ្ងន់ធ្ងរ ដែលត្រូវការការគាំពារពីរដ្ឋាភិបាល និងភាគីពាក់ព័ន្ធ។ អ្នកស្រីថ្លែងថា៖ «មូលហេតុដែលខាងយើងចូលរួមគាំទ្រទៅលើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍នេះ ទី១ ក្នុងគោលបំណងធ្វើម៉េចឱ្យជនរងគ្រោះទទួលបានយុត្តិធម៌ទៅតាមផ្លូវច្បាប់ដែលមានចែង។ ទី២ ជាព័ត៌មានមួយ ឬជាការពង្រឹងការយល់ដឹងដល់ប្រជាពលរដ្ឋផ្សេងទៀត ក្នុងករណីដែលត្រូវបានគេរំលោភ និងបំពាន»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «[ចង់ផ្ញើសារ] ឱ្យបានដល់រដ្ឋាភិបាលឱ្យគាត់គិតអំពីការដោះស្រាយ ឬធ្វើម៉េចឱ្យទទួលបានភាពយុត្តិធម៌ដ៏ត្រឹមត្រូវ។ [...] យើងត្រូវចូលរួមធ្វើ។ បើយើងមិនធ្វើ ថ្ងៃក្រោយអ្នកប្រព្រឹត្តគាត់សប្បាយចិត្ត ហើយនៅតែបន្តប្រព្រឹត្តទៅថ្ងៃមុខ។ មួយទៀត បើយើងមានស្ថាប័នមួយធ្វើ ហើយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗអត់រួមគ្នាសហការទេ យើងនឹងមិនទទួលបានជោគជ័យឡើយ»។ ចំណែកឯ លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (LICADHO) លើកឡើងថា ការខកខានមិនបានរកយុត្តិធម៌ជូនកុមារីរងគ្រោះ បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ផ្លូវចិត្តរបស់នាងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលមិនអាចស្តារឡើងវិញបាន។ លោកថា ករណីនេះបង្ហាញថា ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជាមិនទាន់មានតម្លាភាពពេញលេញ ដែលមិនអាចចាប់ខ្លួនជនបង្កមកផ្ដន្ទាទោសតាមច្បាប់។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើករណីនេះមិនបានអនុវត្តត្រឹមត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់ទេ វាជះឥទ្ធិពល និងប៉ះពាល់មិនល្អសម្រាប់វិស័យយុត្តិធម៌ផងដែរ។ ការទទួលបានយុត្តិធម៌សម្រាប់កុមារីរងគ្រោះ ទោះបីយើងឃើញថតុលាការកំពូលបានចេញសាលដីការផ្ដន្ទាទោសរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែការខកខានរបស់អ្នកអនុវត្តច្បាប់ មិនបានស្វែងរកជនដៃដល់ ឬជនបង្កទៅអនុវត្តទៅតាមតុលាការកំពូល នឹងនាំឱ្យមានការរិះគន់លើប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌»។ ដោយឡែក លោក អ៊ូ ច័ន្ទរ័ត្ន ស្ថាបនិកគណបក្សកែទម្រង់កម្ពុជា យល់ឃើញថា ការរកយុត្តិធម៌ជូនជនរងគ្រោះតាមអំណាចតុលាការ មិនសូវទទួលបានតម្លាភាពឡើយ នៅពេលដែលករណីនោះពាក់ព័ន្ធជាមួយអាជ្ញាធរមានតួនាទីខ្ពស់ ឬអ្នកមានអំណាច។ លោកថា ការស្វែងរកយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដ អាចធ្វើទៅបានលុះត្រាតែរដ្ឋាភិបាលមានឆន្ទៈនយោបាយក្នុងការការពង្រឹងវិស័យយុត្តិធម៌តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ។ លោកថ្លែងថា៖ «ជាទូទៅ បើអ្នកការពារច្បាប់ ការពារយុត្តិធម៌ មានន័យថាអ្នកបកស្រាយច្បាប់ហ្នឹង ដូចជាវិស័យតុលាការ ត្រូវគ្នាជាមួយអ្នកអនុវត្តច្បាប់ (មានន័យថាឃុបឃិតគ្នា) អាហ្នឹងមិនអាចរកយុត្តិធម៌ជូនសង្គមបានទេ។ ដូច្នេះហើយបានជាប្រទេសផ្សេងៗពេលនិយាយរឿងយុត្តិធម៌ គេកាត់ផ្ដាច់ពាក្យបក្សពួកនិយម»។ លោកបន្ថែមថា៖ «យើងស្វាគមន៍ក្រុមសង្គមស៊ីវិលដែលប្រឹងប្រែងជំរុញតស៊ូមតិក្នុងការរកយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គម វាជារឿងមួយល្អហើយ ប៉ុន្តែប្រសិទ្ធភាពអាស្រ័យនៅលើមេដឹកនាំនយោបាយធំៗ។ ការប្ដេជ្ញាចិត្តនយោបាយមានសារសំខាន់ណាស់»។ យោងតាមរបាយការណ៍ពិនិត្យតាមដានការអនុវត្តអនុសញ្ញា CEDAW ដែលបានផ្សព្វផ្សាយកាលពីឆ្នាំ២០២២ បានបង្ហាញថា អំពើហិង្សាគ្រប់ទម្រង់នៅតែបន្តកើតមានឡើង រួមមាន អំពើហិង្សាផ្អែកលើទម្រង់យេនឌ័រ ការរំលោភបំពានផ្លូវភេទទាំងផ្ទាល់ និងតាមប្រព័ន្ធអនឡាញមកលើស្ត្រីនិងកុមារ ព្រមទាំងការបៀតបៀនលើស្ត្រីជាកម្មករនិយោជិត និងស្ត្រីក្នុងវិស័យផ្សេងទៀត ដែលនៅតែជាក្តីព្រួយបារម្ភ។ បើយោងតាមកំណត់ត្រារបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិល ក្នុងឆ្នាំ២០២២ មានអំពើហិង្សាចំនួន ៤៤២ ករណី ដែលក្នុងនោះ អង្គការបានផ្តល់ជំនួយផ្នែកច្បាប់ដល់ស្ត្រីរងគ្រោះពីអំពើហិង្សានៅតាមបណ្តាខេត្តគោលដៅ។ របាយការណ៍ដដែលបញ្ជាក់ថា ស្ត្រីនិងកុមារភាគច្រើនដែលរងគ្រោះដោយអំពើហិង្សាទាក់ទងនឹងយេនឌ័រ ពុំសូវស្វែងរកជំនួយផ្លូវច្បាប់ឡើយ ជាពិសេសនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល។ កត្តាទាំងនោះរួមមាន៖ ការមិនយល់ដឹងផ្នែកច្បាប់ ការអៀនខ្មាស និងការភ័យខ្លាចចំពោះការគំរាមកំហែង ដែលជាឧបសគ្គរារាំងស្ត្រីមិនឱ្យស្វែងរកជំនួយពីអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន ឬសាច់ញាតិឡើយ៕
១៧ មិថុនា ២០២៦
តំណាងស្ត្រីធ្វើការតាមផ្ទះ ដាក់ញត្តិនៅក្រសួងការងារស្នើសុំលក្ខខណ្ឌការងារសមរម្យ
ក្រុមស្រ្តីតំណាងឱ្យអ្នកធ្វើការងារតាមផ្ទះជាង ១០ នាក់ បានដាក់ញត្តិនៅក្រសួងការងារ និងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ ដើម្បីស្នើឱ្យក្រសួងជួយផ្តល់សច្ចាប័ណ្ណលើអនុសញ្ញាលេខ ១៨៩ របស់អង្គការអន្តរជាតិខាងការងារ (ILO) ស្ដីពីលក្ខខណ្ឌការងារសមរម្យស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ ប្រធានសមាគមអ្នកធ្វើការតាមផ្ទះ អ្នកស្រី យ៉ុង ស្រីមុំ លើកឡើងថា អនុសញ្ញាលេខ ១៨៩ ស្តីពីកម្មករការងារតាមផ្ទះ មានសារៈសំខាន់ ព្រោះច្បាប់នេះទទួលស្គាល់សិទ្ធិកម្មករការងារតាមផ្ទះដូចជាកម្មករដទៃទៀតដែរ។ អ្នកស្រីបន្តថា សិទ្ធិការងាររួមមាន ការឈប់សម្រាក ម៉ោងធ្វើការ ការទូទាត់សំណងពេលធ្វើការលើសម៉ោង ការធានាការការពារសុខភាព និងការការពារពីការគំរាមកំហែងផ្សេងៗទៀត។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា និយោជក ឬអ្នកជួលស្ត្រីធ្វើការតាមផ្ទះ គប្បីធ្វើបណ្ណបេឡាជាតិរបបសន្តិសុខសង្គម (ប.ស.ស.) ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចទទួលបានសេវាសុខភាពពេលមានជំងឺដំកាត់។ អ្នកស្រីថា៖ «សូមក្រសួង និងរាជរដ្ឋាភិបាល ផ្ដល់សច្ចាប័ណ្ណលើអនុសញ្ញាលេខ ១៨៩ ដើម្បីឱ្យអ្នកធ្វើការតាមផ្ទះមានប្រាក់ខែសមរម្យ ហើយមាន ប.ស.ស. ប្រើប្រាស់ដូចគេដែរ ព្រោះពួកខ្ញុំធ្វើការតាមផ្ទះពិបាកណាស់ ដល់ពេលឈឺថ្កាត់អីគឺរឹតតែពិបាក»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ការរំលោភបំពាន និងការបៀតបៀន ភាគច្រើនគឺការគំរាមកំហែង។ ពេលយើងទាមទារប្រាក់ខែសមរម្យ គាត់ [ថៅកែ] ថា បើយើងមិនធ្វើទេគឺអត់ទៅ។ នេះក៏ជាទម្រង់នៃការបៀតបៀន និងគំរាមកំហែងដែរ»។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ តំណាងស្ត្រីអ្នកធ្វើការតាមផ្ទះ អ្នកស្រី វុន គឹមស្រ៊ី លើកឡើងថា កម្មករការងារតាមផ្ទះនៅតែជាក្រុមដែលស្ថិតក្នុងភាពងាយរងគ្រោះជាងគេ ក្នុងចំណោមកម្មករដទៃទៀត។ អ្នកស្រីបន្តថា ពួកគេប្រឈមនឹងការកម្រិតសេរីភាពក្នុងការធ្វើសកម្មភាពនានា ប្រាក់ឈ្នួលទាប គ្មានកិច្ចសន្យាការងារច្បាស់លាស់ សម្រាកមិនគ្រប់គ្រាន់ ហើយងាយប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃអំពើហិង្សា។ អ្នកស្រីថា៖ «សព្វថ្ងៃកម្មករធ្វើការតាមផ្ទះគឺពិបាកខ្លាំងណាស់ ប្រាក់ខែមិនសមរម្យ ការរស់នៅក៏មិនសូវសមរម្យ ហើយមួយទៀតគឺការបំបាត់សេរីភាព។ ដូចជាពេលមានពិធីបុណ្យទាន ឬចូលឆ្នាំអី គឺមិនឱ្យពួកគាត់បានទៅស្រុកទេ ហើយថែមទាំងគំរាមថា បើសិនជាទៅស្រុក គឺត្រូវតែឈប់ធ្វើការ»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ពេលដែលយើងជាប់ជំពាក់លុយជាមួយថៅកែ ទោះបីមានសម្ពាធយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែទ្រាំធ្វើការដើម្បីសងបំណុលគេដែរ។ បើយើងឈប់មុន ថៅកែនឹងរករឿង និងគំរាមកំហែង។ ទី២ ពួកគាត់មិនយល់ដឹងពីច្បាប់ការងារ ទើបតែងតែមានសេចក្តីភ័យខ្លាច»។ អគ្គលេខាធិការរងនៃគណៈកម្មការសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាកូដកម្ម បាតុកម្មនៅតាមគ្រប់មុខសញ្ញា (គ.ក.ប) លោក និន វណ្ណៈ ថ្លែងថា លោកនឹងបញ្ជូនញត្តិនេះទៅថ្នាក់លើដើម្បីពិនិត្យ និងដោះស្រាយបន្ត។ ប្រធានសមាគមប្រជាធិបតេយ្យឯករាជ្យនៃសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ ហៅកាត់ថា IDEA លោក វ៉ន ពៅ លើកឡើងថា កម្មករធ្វើការតាមផ្ទះជាង ២០ ម៉ឺននាក់ មិនទាន់មានស្តង់ដាទម្រង់កិច្ចសន្យាការងារត្រឹមត្រូវនៅឡើយទេ ដោយលោកបញ្ជាក់ថា ពួកគេមិនទាន់ទទួលបានការចុះឈ្មោះពេញលេញ ដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីប្រព័ន្ធ និងរបបគាំពារសង្គមឡើយ។ លោកអំពាវនាវឱ្យក្រសួងការងារបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយស្ថាប័នជាតិ និងអន្តរជាតិ ព្រមទាំងធ្វើការជាមួយក្រសួង-ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ទាំងថ្នាក់ជាតិ និងថ្នាក់ក្រោមជាតិ ពាក់ព័ន្ធនឹងសិទ្ធិកម្មករការងារតាមផ្ទះ។ លោកថា៖ «ការរំលោភបំពានទាំងផ្លូវកាយ និងផ្លូវចិត្តជាដើម នេះហើយជាបញ្ហាសំខាន់ជាងគេ។ បញ្ហាសំខាន់មួយទៀតនោះគឺ យើងចង់ឱ្យអ្នកធ្វើការតាមផ្ទះ ទាំងអ្នកទទួលបានប្រាក់ខែ និងអ្នកធ្វើការឱ្យគ្រួសារក្តី ទទួលបានតម្លៃស្មើនឹងកម្មករដទៃទៀតដែរ។ អាហ្នឹងសំខាន់ ព្រោះកម្មករតាមផ្ទះមិនមែនជាទាសករទេ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «នៅបរទេសដូចជានៅហ្វីលីពីន និងម៉ាឡេស៊ីជាដើម រដ្ឋាភិបាលគេយកចិត្តទុកដាក់ណាស់។ គេមានលក្ខខណ្ឌបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈកន្លះខែម្ដង ឬមួយខែម្ដង ដើម្បីឱ្យមានជំនាញច្បាស់លាស់ និងមានទុន ប៉ុន្តែនៅស្រុកយើង មិនទាន់មានការយកចិត្តទុកដាក់ និងការប្ដេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ពីរដ្ឋាភិបាលនៅឡើយទេ។ ធាតុពិត យើងមិនទាន់ទទួលបានលទ្ធផលទាំងនោះទេ»។ នៅទូទាំងពិភពលោក វិស័យការងារតាមផ្ទះដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ ដែលមានចំនួនសរុបប្រមាណ ៧៥.៦ លាននាក់ ក្នុងនោះស្ត្រីមានចំនួន ៧៦.២ ភាគរយ ដែលត្រូវបានជួលដោយម្ចាស់ផ្ទះផ្ទាល់ និងជួលតាមរយៈភ្នាក់ងារផ្ដល់សេវា។ សម្រាប់កម្ពុជា កម្មករធ្វើការតាមផ្ទះដែលធ្វើការតាមរយៈភ្នាក់ងារផ្ដើមសេវាកម្ម មានប្រមាណ ៤៣ ភាគរយ។ គួរបញ្ជាក់ថា នៅឆ្នាំ ២០១១ អង្គការអន្តរជាតិខាងការងារ (ILO) បានអនុម័តនូវអនុសញ្ញាលេខ ១៨៩ ស្តីពីសិទ្ធិកម្មករការងារតាមផ្ទះ ដោយទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់ពួកគេដូចជាកម្មករដទៃទៀតដែរ ។ ក្នុងនោះរួមមាន ការឈប់សម្រាកប្រចាំសប្តាហ៍ ឬប្រចាំខែ ម៉ោងធ្វើការ ការទូទាត់សំណងពេលធ្វើការលើសម៉ោង ប្រាក់ឈ្នួលសម្រាប់ការឈប់សម្រាកប្រចាំឆ្នាំ និងកិច្ចការពារសមស្របនានាប្រឆាំងនឹងអំពើហិង្សា និងការបៀតបៀនគ្រប់ទម្រង់៕
១៦ មិថុនា ២០២៦
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាឱ្យលើកកម្ពស់ការបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈជូនយុវជននិងពលករមកពីថៃ
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាឱ្យក្រសួងការងារ និងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ យកចិត្តទុកដាក់ពង្រឹងការបណ្ដុះជំនាញបច្ចេកទេស ដល់យុវជននៅតាមសហគមន៍មូលដ្ឋាន ឆ្ពោះទៅបង្កើនការយល់ដឹងកាន់តែទូលំទូលាយផ្នែកជំនាញពិតប្រាកដ ដើម្បីជីវភាពពលរដ្ឋ។ ក្នុងឱកាសចូលរួមអបអរទិវាជាតិអប់រំបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងវិជ្ជាជីវៈ លើកទី៩ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏បានជំរុញឱ្យក្រសួងការងារស្វះស្វែងបង្កើនកម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលបច្ចេកទេស និងវិជ្ជាជីវៈ ដល់ពលករខ្មែរដែលវិលត្រឡប់មកពីប្រទេសថៃវិញ អំឡុងពេលមានជម្លោះព្រំដែន ដើម្បីឱ្យពួកគេមានជំនាញ ចំណេះដឹង និងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការស្វែងរកការងារធ្វើ។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ថ្លែងថា ក្រោយពេលដែលលោកបានចុះទៅពិនិត្យមើលការបង្រៀននៅសាលាបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ លោកស្នើឱ្យការបណ្តុះបណ្តាលទាំងអស់មិនត្រូវផ្ដោតតែលើបរិមាណនោះទេ គឺត្រូវយកចិត្តទុកដាក់លើគុណភាពជាចម្បង ព្រោះលោកអះអាងថា គុណភាពនេះហើយដែលធ្វើឱ្យមានការទាក់ទាញការរៀនសូត្របន្ថែម និងពង្រឹងជំនាញ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «គុណភាពគឺជាកត្តាកំណត់ភាពជោគជ័យក្នុងការអប់រំធនធានមនុស្ស និងបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្ស ហើយជាពិសេស TVET នេះតែម្ដង។ ព្រោះ TVET មានជម្រើស និងជំនាញថ្មីៗច្រើន ត្រូវការបណ្ដុះបណ្ដាល មិនមែនត្រូវការពេល ៤ឆ្នាំ ឬ ១២ឆ្នាំ ដូចក្រសួងអប់រំនោះទេ។ អ៊ីចឹងការគិតគូរ ការវាយតម្លៃ សូមឱ្យធ្វើជាប្រចាំ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ត្រូវបន្តរៀបចំការបណ្ដុះបណ្ដាលជំនាញបច្ចេកទេស និងវិជ្ជាជីវៈជូនដល់ពលករត្រឡប់មកពីថៃ ដើម្បីជំរុញការផ្លាស់ប្ដូរជំនាញឱ្យស្របតាមជំនាញក្នុងស្រុក ព្រមទាំងអនុវត្តការវាយតម្លៃផ្អែកលើសមត្ថភាពទទួលស្គាល់ជំនាញ»។ ក្នុងកម្មវិធីនេះ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានគូសបញ្ជាក់ពីផែនការយុទ្ធសាស្ត្ររបស់រដ្ឋាភិបាល ក្នុងការផ្ដល់ការបណ្ដុះបណ្ដាលដល់យុវជនចំនួន ១លាន ៥សែននាក់ ដែលបោះបង់ការសិក្សា និងយុវជនដែលពុំមានលទ្ធភាពចូលរៀនវគ្គជំនាញវិជ្ជាជីវៈបច្ចេកទេស។ យោងតាមទិន្នន័យរបស់ក្រសួងការងារ ក្នុងចំណោមពលករខ្មែរចំនួន ៩០ម៉ឺននាក់ ពលករខ្មែរដែលវិលត្រឡប់មកពីប្រទេសថៃប្រមាណជាង ៦០ម៉ឺននាក់ ទទួលបានការងារធ្វើតាមរយៈការផ្គូផ្គងការងារទ្រង់ទ្រាយធំ ដែលមានវេទិកាការងារ ពិព័រណ៍ការងារចល័ត និងការពង្រីកកម្មវិធីអប់រំបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងវិជ្ជាជីវៈ (TVET)។ រដ្ឋមន្ដ្រីក្រសួងការងារ និងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ លោក ហេង សួរ លើកឡើងថា ការអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាលបច្ចេកទេស និងវិជ្ជាជីវៈ (TVET) មានតួនាទីសំខាន់មិនអាចខ្វះបាន ក្នុងការអភិវឌ្ឍមូលធនមនុស្ស ដោយជួយផ្ដល់ឱ្យអ្នកសិក្សានូវចំណេះដឹង ជំនាញបច្ចេកទេស សមត្ថភាព និងឥរិយាបថការងារ ដើម្បីក្លាយខ្លួនជាកម្លាំងពលកម្មជំនាញ អ្នកបច្ចេកទេស និងចូលរួមកាត់បន្ថយគម្លាតជំនាញនៅក្នុងទីផ្សារការងារ។ លោកថា៖ «ការបណ្ដុះបណ្ដាលរបស់ TVET មានភាពបត់បែនប្រែប្រួលទៅតាមទីផ្សារការងារ រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ការវិវត្តនៃបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ និងស្ថានភាពជាក់ស្ដែងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងរយៈពេលខ្លី មធ្យម និងវែង ទាំងក្នុងប្រព័ន្ធ និងក្រៅប្រព័ន្ធ»។ ពាក់ព័ន្ធនឹងការបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ ប្រធានគណបក្សជំនាន់ថ្មី លោក មាជ សុវណ្ណរ៉ា ថ្លែងថា ទីផ្សារកម្ពុជាមានលក្ខណៈចង្អៀត ជាពិសេសចំពោះសិស្សនិស្សិតដែលទើបបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ ដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវធានាថានិស្សិតអាចមានចំណេះដឹង និងជំនាញគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បម្រើដល់វិស័យការងារ។ លោកអំពាវនាវថា ចំពោះពលករខ្មែរមកពីថៃ និងយុវជនទូទៅ រដ្ឋាភិបាលត្រូវបង្កើតសាលាបណ្ដុះបណ្ដាល និងជំរុញឱ្យពួកគេអាចឆក់យកឱកាសនេះរៀនជំនាញបច្ចេកទេស ក៏ដូចជាជួយស្វែងរកទីផ្សារការងារនៅពេលពួកគេរៀនចប់។ លោកថ្លែងថា៖ «ខ្ញុំថាទី១ ឆន្ទៈ ស្មារតីជាតិនិយម ផែនការយុទ្ធសាស្ត្រ និងចំណាត់ការតាមចក្ខុវិស័យរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការប្ដេជ្ញា និងសន្យាចំពោះពលករមកពីស្រុកថៃ ក៏ដូចជាមិនថាមកពីស្រុកថៃ ឬនៅក្នុងស្រុកខ្មែរទេ គឺត្រូវការអ្វីដែលគាត់រៀនចប់ ពោលគឺបើគាត់រៀនចប់ជំនាញបច្ចេកទេស ឯកទេសអីហ្នឹង ត្រូវរកទីផ្សារការងារឱ្យគាត់»។ លោកបន្ថែមថា៖ «សម្រាប់អ្នករៀនបានតិច ត្រូវមានសាលាជំនាញបច្ចេកទេស ឯកទេសណាដែលគាត់រៀនអាចឆាប់ចាំចេះបាន ហើយការរៀនសូត្ររបស់គាត់យកទៅធ្វើកិច្ចការងារនៅតាមសិប្បកម្មខ្នាតតូច ខ្នាតធំ រោងចក្រឧស្សាហកម្មអីជាដើម។ អ៊ីចឹងហើយជាការប្ដេជ្ញាចិត្ត»។ ប្រធានសមាគមប្រជាធិបតេយ្យឯករាជ្យនៃសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ ហៅកាត់ថា IDEA លោក វ៉ន ពៅ យល់ឃើញថា យុវជន និងអ្នកសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធគួរតែត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់ពីរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការស្វែងរកទីផ្សារការងារដែលមានស្ថេរភាព និងតម្លាភាព។ លោកថា អំពើពុករលួយក៏ជាកត្តាមួយដែលរារាំងដល់ទីផ្សារការងាររបស់យុវជនដែលមានសមត្ថភាពពិតប្រាកដ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «សម័យបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ទាល់តែបណ្ដុះធនធានមនុស្សឱ្យខ្លាំង ទើបយុវជន និងអ្នកសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធមានការងារធ្វើ មានប្រាក់ចំណួលគ្រប់គ្រាន់។ រដ្ឋត្រូវបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ ហើយពេលបណ្ដុះបណ្ដាលចប់ ត្រូវរកទីផ្សារប្រកបរបរអាជីវកម្មឱ្យបានច្បាស់លាស់ ពិតប្រាកដ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «បច្ចុប្បន្ន និស្សិតរាប់ម៉ឺននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗបញ្ចប់ការសិក្សាចេញពីមហាវិទ្យាល័យ អត់ការងារធ្វើ ក៏មកប្រកបមុខរបរសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ។ ជាទូទៅ មកពីស្រុកយើងទីផ្សារការងារចង្អៀត ហើយមុខរបរទៀតសោត អត់ទាន់ឆ្លើយតបទៅលើតុល្យភាពទំនិញទីផ្សារ និងឆ្លើយតបនឹងអតិផរណាដែលឡើងចុះនោះទេ។ នេះហើយជាកត្តាលំបាក និងជាភាពចង្អៀតនៃមុខរបរ និងអាជីវកម្ម»៕
អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិថា អាជ្ញាធរកម្ពុជាមិនបានកំចាត់ឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញជោគជ័យដូចការអះអាងឡើយ
អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិលើកឡើងនៅក្នុងរបាយការណ៍ថ្មីមួយដែលចេញផ្សាយក្នុងខែមិថុនានេះ ដោយជំទាស់នឹងការអះអាងអំពីភាពជោគជ័យនៃការបង្រ្កាបការបោកប្រាស់តាមប្រព័ន្ធអនឡាញរបស់អាជ្ញាធរកម្ពុជា។អង្គការនោះថា អាជ្ញាធរកម្ពុជាបានបរាជ័យក្នុងការកំចាត់ឧស្សាហកម្មងងឹតនេះ និងបរាជ័យក្នុងការវែកមុខមេក្លោងនៅពីក្រោយបទល្មើសនេះ។ទោះជាយ៉ាងណាក្ដីមន្ត្រីអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលអះអាងថា អាជ្ញាធរកម្ពុជាប្ដេជ្ញាចិត្តមុតមាំក្នុងកិច្ចការបោសសម្អាតឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញឱ្យខាងតែបាន។ របាយការណ៍ដែលចេញផ្សាយ ក្រោមចំណងជើងថា «កម្ពុជាបរាជ័យក្នុងការដោះស្រាយ៖ ការបង្រ្កាប របស់កម្ពុជាលើបទល្មើសឆបោក និងកំណត់អត្តសញ្ញាណជនរងគ្រោះ មិនទទួលបានជោគជ័យឡើយ» ដោយផ្អែកលើការសម្ភាសន៍ជាមួយជនរងគ្រោះចំនួន ៧៣ នាក់ មកពី១៦ប្រទេសដែលត្រូវបានជួញដូរចូលទៅក្នុងក្រុមឆបោកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ការកំណត់អត្តសញ្ញាណទីតាំងដោយអ្នកស្រាវជ្រាវ និងចុះពិនិត្យនៅទីតាំងផ្ទាល់។ របាយការណ៍ដដែលនេះថា គិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិកំណត់អត្តសញ្ញាណបានថាមានទីតាំងប្រព្រឹត្តបទល្មើសបច្ចេកវិទ្យាចំនួន ៨៦ ដែលខ្លួនបានរកឃើញថាមានទំនាក់ទំនងជាមួយការជួញដូរមនុស្ស ការងារដោយបង្ខំ ទាសភាព និងការធ្វើទារុណកម្មដោយក្រុមឧក្រិដ្ឋជនដែលមានក្រុមចាត់តាំង។ក្នុងនោះក្នុងចំណោមទីតាំងទាំង៨៦ អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិបញ្ជាក់តាមរយៈភស្តុតាងនានាថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបង្រ្កាបបានតែ២៤ ទីតាំងប៉ុណ្ណោះ ដោយអាគារខ្លះនៅតែដំណើរការដដែល។ ការលើកឡើងនេះផ្ទុយពីការអះអាងរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកន្លងទៅដែរថា ក្នុងរយៈពេលប្រមាណ៩ខែ សមត្ថកិច្ចក្រសួងមហាផ្ទៃបានបង្ក្រាបបទល្មើស Online Scam ជាង ២៥០ករណី បោសសម្អាតទីតាំងកាស៊ីណូជិត ១០០កន្លែង និងចាប់ខ្លួនជនសង្ស័យជាង ១,០០០នាក់។ របាយការណ៍ដដែលបញ្ជាក់ថា ជនបរទេសជាង ១០,០០០នាក់ ត្រូវបានបណ្ដេញចេញ ខណៈជាង ២៤,០០០នាក់ទៀត ស្ម័គ្រចិត្តចាកចេញកម្ពុជា។ របាយការណ៍នេះរកឃើញថា ជំនួសឲ្យការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងគាំទ្រជនរងគ្រោះដោយការជួញដូរឆ្លងដែនមកប្រព្រឹត្តបទល្មើសនៅកម្ពុជា អាជ្ញាធរកម្ពុជាតែងតែចាត់ទុកអ្នកដែលរត់គេចខ្លួន ឬត្រូវបានរំដោះពីកន្លែងឆបោកថាជាជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់។ របាយការណ៍បន្តថាអាជ្ញាធរឃុំខ្លួនពួកគេនៅក្នុងមណ្ឌលឃុំឃាំងអន្តោប្រវេសន៍ដែលមិនមានស្តង់ដារ ដោយគ្មានមេធាវី ឬការគាំពាពីស្ថានទូត ហើយគិតថ្លៃស្នាក់នៅលើទិដ្ឋាការដែលជនរងគ្រោះមួយចំនួនត្រូវខ្ចីប្រាក់ដើម្បីបង់។ របាយការណ៍ផ្ដល់អនុសាសន៍ថា៖ «រដ្ឋាភិបាលគួរតែផ្តល់អាទិភាពដល់ការការពារជនរងគ្រោះនៃការជួញដូរមនុស្ស ដោយធានាថាមណ្ឌលស្នាក់នៅអាចដំណើរការបាន ផ្តល់ថវិកាដល់មណ្ឌលស្នាក់នៅ និងជួយជនរងគ្រោះឱ្យស្នាក់នៅក្នុងសណ្ឋាគារ ឬទីតាំងសុវត្ថិភាពផ្សេងទៀតរហូតដល់ដំណើរការអន្តោប្រវេសន៍អាចកើតឡើង»។ របាយការណ៍បន្ថែមថា៖ «ជំរុញអង្គការសហប្រជាជាតិឱ្យចាប់ផ្តើមការឆ្លើយតបវិបត្តិ និងផ្តល់ធនធានដែលជួយសម្រួលដល់ការកំណត់អត្តសញ្ញាណជនរងគ្រោះដោយការជួញដូរ ប្រតិបត្តិការជួយសង្គ្រោះ និងការផ្តល់ជម្រក ការគាំទ្រផ្នែករាងកាយ និងផ្លូវចិត្ត និងជំនួយផ្នែកច្បាប់សម្រាប់ជនរងគ្រោះនៃការជួញដូរមនុស្ស»។ ប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា អះអាងថាការបង្ក្រាបបណ្តាញឆបោកតាមអនឡាញគឺជាឆន្ទៈពិតប្រាកដ និងប្រកបដោយការប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់បំផុតរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ដោយឆន្ទៈ និងការប្តេជ្ញាចិត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ លោកបន្តថាយុទ្ធនាការបង្ក្រាបបទល្មើសអនឡាញធ្វើឡើងដោយគោរពតាមច្បាប់អន្តោប្រវេសន៍ និងមានកិច្ចសហការណ៍ពីបណ្តាប្រទេសសាមី។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ « ឆន្ទៈនិងការប្តេជ្ញាចិត្តនេះឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈ បទបញ្ជា និងវិធានការយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់របស់សម្តេចធិបតីនាយករដ្ឋមន្ត្រី និង ការបង្កើតក្របខណ្ឌគតិយុត្តជាច្រើនដើម្បីធានាការអនុវត្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងប្រសិទ្ធភាព ដោយគ្មានខ្វះចន្លោះ»។- លោក ប៉ែន បូណា បង្ហាញលទ្ធផលថា គិតពីខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៥ ដល់ចុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ អាជ្ញាធរបង្ក្រាបបានជាង ៤០០ ករណី, ដកហូតអាជ្ញាបណ្ណកាស៊ីណូ ២៥ ទីតាំង, បញ្ជូនអ្នកពាក់ព័ន្ធត្រឡប់ទៅប្រទេសកំណើតវិញជាង ១៨ ០០០ នាក់, និងបញ្ជូនសំណុំរឿងទៅតុលាការចំនួន ១៤៣ ករណី ដែលពាក់ព័ន្ធជនសង្ស័យជាង ១៤០០ នាក់។ ជុំវិញករណីនេះ ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ លោក រ៉ុង ឈុន លើកឡើងថាបទល្មើសអនឡាញបានបំផ្លាញមុខមាត់កម្ពុជាជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ លោកបន្តការបង្រ្កាបបទល្មើសទាំងអស់នេះត្រូវតែធ្វើដោយហ្មត់ចត់ ដោយយកចិត្តទុកដាក់ និងមិនលើកលែងចំពោះបក្សពួកនិយម ឬអ្នកមានអំណាចណាដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធឡើយ។ លោកថ្លែងថា៖ «បើយើងមើលទៅលើរឿងពាក់ព័ន្ធរឿងឆបោកនេះ វាពាក់ព័ន្ធនឹងខ្មែរយើងអ្នកមានឥទ្ធិពលជាមួយគ្នាផងដែរ ដូចជាម្ចាស់អាគារមិនទាន់ឃើញវែកមុខមកផ្ដន្ទាទោសតាមផ្លូវច្បាប់»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ដើម្បីអនុវត្តមានប្រសិទ្ធភាព យើងត្រូវអនុវត្តពីលើចុះមកក្រោម មានន័យថាមិនត្រឹមតែបោសសម្អាតអ្នកធ្វើសកម្មភាពទេ តែត្រូវវែកមុខមេខ្លោង។ប្រសិនបើគ្រាន់តែបោស ចាប់បានតែបុគ្គលិក ឬមួយអ្នកជំនាញមួយចំនួន វាមិនអាចបោសសម្អាតអស់ទេ»។ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត យល់ឃើញថាការបង្ក្រាបបទល្មើសបច្ចេកវិទ្យា ដែលមានទាំងការស្វែងរកឬសគុលនៃមន្ត្រី ឬបុគ្គលពាក់ព័ន្ធចូលរួមប្រព្រឹត្តគឺជាវិធានការមួយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបន្ថែមទៀតសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការបោសសម្អាតបទល្មើសនេះ។ លោកថា អ្នកអនុវត្តច្បាប់ ដែលបណ្ដោយឱ្យមានជនប្រព្រឹត្តបទល្មើសលួចធ្វើសកម្មភាព គួតែទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់ដូចគ្នា។ លោកថា៖ «ដើម្បីឱ្យការបង្រ្កាប និងទប់ស្កាត់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពគឺត្រូវតែ ទី១គឺអនុវត្តច្បាប់ឱ្យតឹងរឹង បានន័យថាជនណាក៏ដោយឱ្យតែពាក់ព័ន្ធនឹងការឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញត្រូវតែអនុវត្តតាមផ្លូវច្បាប់ទោះបីជាអ្នកដែលពាក់ព័ន្ធ អ្នកនៅពីក្រោយខ្នង ឬមួយក៏អ្នកដែលជាប់ជាមេខ្លោង ឬការផ្ដល់ទីតាំងដែលនាំឱ្យមានការប្រព្រឹត្តបទល្មើស»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ទី២ជនបរទេសទាំងឡាយដែលឃាត់ឬយកចេញពីកន្លែងអាគារឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញនេះត្រូវតែមានយន្តការនៃការស្រាវជ្រាវ ការស៊ើបអង្កេតដោយកិច្ចសហការជាមួយបណ្តាទូតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៃបណ្ដាប្រទេសនីមួយៗហ្នឹង ដើម្បីអនុវត្តតាមនីតិវិធី»៕
សហគមន៍កាចក់នៅរតនគិរី ពីដើមចោទក្លាយជាចុងចោទក្នុងសំណុំរឿងជម្លោះដីធ្លី
សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់នៅភូមិកាណាត ឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្ដូងមាស ខេត្តរតនគិរិពីដើមចោទក្លាយជាចុងចោទក្នុងសំណុំរឿងជម្លោះដីធ្លី ។ ប្រជាសហគមន៍ រងការចោទប្រកាន់ពីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌក្រោយសហគមន៍បានតវ៉ារឿងបុគ្គលខាងក្រៅដែលចូលឈូសឆាយដីព្រៃអារក្សរបស់សហគមន៍។ នៅក្នុងដីកាស៊ើបសួររបស់សាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី ជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់ លោក សល់ ហ្លាន ត្រូវដាក់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការពិនិត្យពីបទ «ផ្តើមគំនិតក្នុងអំពើធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនាមានស្ថានទម្ងន់ទោស» ប្រព្រឹត្តនៅភូមិកាណាត តាមបញ្ញត្តិមាត្រា ២៨ មាត្រា ៤១១ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ ចំណែកប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនទៀតរងការចោទប្រកាន់ពីបទ «ធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនាមានស្ថានទម្ងន់ទោស» ប្រព្រឹត្តនៅភូមិកាណា កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ តាមបញ្ញត្តិមាត្រា ៤១០ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ។ បើតាមដីកាស៊ើបសួរដដែល កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ មុនពេលកើតហេតុ ឈ្មោះ សល់ ហ្លាន ជាប្រធានសហគមន៍ភូមិកាណាត បានប្រជុំគ្នាជាមួយសមាជិកក្រុមសហគមន៍ជាង ៦០នាក់ ក្នុងគោលបំណងការពារព្រៃអារក្ស ដោយបានផ្តួចផ្តើមគំនិតទៅបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិ និងអុកឡុកនៅក្រុមហ៊ុន ដោយជឿជាក់ថាក្រុមហ៊ុនបានរំលោភបំពានតំបន់សហគមន៍របស់ខ្លួន។ តាមដីកាដដែល ក្រោយកើតហេតុដើមបណ្តឹងដែលជាមេការតំណាងឱ្យក្រុមហ៊ុនឈ្មោះ សឿត សីហា បានដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់សមត្ថកិច្ច ឱ្យចុះមកអន្តរាគមន៍ស្រាវជ្រាវ ហើយជាលទ្ធផលបង្ហាញថាឈ្មោះ សល់ ឃ្លាន ពិតជាបានបញ្ជាឱ្យបក្ខពួកធ្វើសកម្មភាពកាប់ នឹងវាយបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ជនរងគ្រោះប្រាកដមែន ។ បន្ទាប់ពីស្រាវជ្រាវរួច សមត្ថកិច្ចក៏បានកសាងសំណុំរឿង បញ្ជូនមកកាន់អយ្យការអមសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី ដើម្បីចាត់ការតាមនីតិវិធី។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ តំណាងប្រជាពលរដ្ឋជាជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់ចំនួន ៣០ នាក់ នៅភូមិកាណាត ឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្ដូងមាស ខេត្តរតនគិរី ត្រូវបានសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរីសាកសួរឱ្យបំភ្លឺពីរឿងសហគមន៍ប្តឹងបុគ្គលឈ្មោះ សៀត សីហា ដែលជាមេការតំណាងក្រុមហ៊ុន ពាក់ព័ន្ធនឹងបទកាប់គាស់ រុករានព្រៃ ឆ្ការដុតព្រៃ ដើម្បីយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ និងឃុបឃិតលក់ទិញដីព្រៃអារក្សចំនួន ១៣៦,៧៩ ហិកតា។ តែយ៉ាងណា តុលាការមិនទាន់មានចំណាត់ការស៊ើបអង្កេតណាមួយលើបណ្ដឹងរបស់សហគមន៍នៅឡើយ ប៉ុន្តែតុលាការបានចេញដីកាចោទប្រកាន់ទៅលើសហគមន៍តាមបណ្តឹងរបស់បុគ្គល សៀត សីហា មកលើសហគមន៍។ ជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់ លោក សល់ ហ្លាន អះអាងប្រាប់ប្រជាកាសែតថា បុគ្គលឈ្មោះ សៀត សីហា បានទិញដីពីប្រជាពលរដ្ឋដោយមិនមានឯកសារត្រឹមត្រូវ។ លោកថា ក្រោយទិញរួច លោក សៀត សីហា បានចូលកាប់គាស់ទន្ទ្រានដីព្រៃ ដុតព្រៃ និងឈូសឆាយដីព្រៃ និងឃុបឃិតគ្នាទិញលក់ដីព្រៃដែលជាដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋលើសពីដីដែលខ្លួនបានទិញ ទើបប្រជាពលរដ្ឋមិនពេញចិត្ត។ ការណ៍នេះទើបប្រជាពលរដ្ឋតវ៉ានៅទីតាំងដីនេះ កាលពីខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦។ លោកថា៖ «អ្នកឈូសឆាយដីហ្នឹងមកយកដីគេទុក។ ដីគេទុកហ្នឹងប្រជាពលរដ្ឋប្រតិកម្មមកឃាត់មកប្រាប់។ ដោយសារប្រជាពលរដ្ឋខឹងសម្បារវាយកាមេរ៉ាវាយអីហ្នឹង ដល់អីចឹងគេចោទថាខ្ញុំជាអ្នកបង្កឱ្យមានការធ្វើសកម្មភាពតវ៉ា។ គេប្ដឹងខ្ញុំថាអ្នកមេខ្លោង ថាខ្ញុំហ្នឹងមេសកម្មភាព»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ដីនេះជាដីសម្បទាន តែប្រជាពលរដ្ឋធ្លាប់តវ៉ាឡើងដល់ភ្នំពេញ ក៏ក្រុមហ៊ុនព្រមកាត់ឱ្យ គ្រាន់តែមិនទាន់មានប្លង់ជាក់លាក់ទេ។ ឯកសារមានគ្រប់អស់ហើយ គ្រាន់តែគេមិនទាន់វាស់ធ្វើប្លង់ឱ្យទេ។ ដីហ្នឹងវាមិនទាន់ជាក់លាក់»។ រដ្ឋបាលឃុំតាឡាវ បញ្ជាក់ក្នុងសេចក្ដីបំភ្លឺមួយថា ដីជម្លោះនេះបានចុះបញ្ជីជាដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចឱ្យទៅក្រុមហ៊ុនហេង ប្រាដឺ នៅឆ្នាំ២០១៥ តែក្រុមហ៊ុនទុកដីឱ្យទំនេរអស់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំមកហើយ។ បើតាមអនុក្រឹត្យរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅឆ្នាំ២០១៣ ផ្ទៃដីទំហំជាង១ពាន់៤រយហិកតា ត្រូវបានរដ្ឋកាត់ចេញពីដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចរបស់ក្រុមហ៊ុនចំនួន៣ គឺក្រុមហ៊ុន ហេង ប្រាឌ័រ ក្រុមហ៊ុនក្រុងបុកអភិវឌ្ឍន៍ និងក្រុមហ៊ុន វាសនាអិនវេសមេន សម្រាប់ធ្វើប្រទានកម្មសរុបទំហំ ១០០៣ ហិកតា ជាកម្មសិទ្ធិជូនប្រជាពលរដ្ឋ និងទំហំ ៤២២ ហិកតា ដើម្បីរក្សាទុកសម្រាប់កំណើនប្រជាពលរដ្ឋ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវ័ន្ត នៅភូមិកាណាត ឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្តូងមាស ខេត្តរតនគិរី។ មេការក្រុមហ៊ុន ហេង ប្រាដឺ ដែលរងការចោទប្រកាន់របស់ពលរដ្ឋគឺលោក សៀត សីហា អះអាងថា លោកបានទិញដីនៅភូមិកាណាតពីប្រជាពលរដ្ឋ ដោយមានអាជ្ញាធរឃុំជាអ្នកទទួលស្គាល់ ដោយដំបូងឡើយលោកមិនដឹងថាដីនោះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហ៊ុនឡើយ ព្រោះប្រជាពលរដ្ឋអះអាងពីកម្មសិទ្ធកាន់កាប់។ តែយ៉ាងណា លោកបកស្រាយថា លោកមិនបានឈូសឆាយដីព្រៃអារក្សរបស់សហគមន៍ឡើយ និងថាលោកឈូសឆាយតែដីលោកបានទិញប៉ុណ្ណោះ។ លោកថា៖ «តាមជាក់ស្ដែងដីនេះមិនមែនជាដីសហកមន៍ទេ។ ដីនេះជាដីក្រុមហ៊ុន ហេង ប្រាដឺ ដែលគេបង់ពន្ធចូលរដ្ឋរាល់ថ្ងៃហ្នឹង។ ខ្ញុំក៏បានស្នើសុំថ្នាក់លើដោះស្រាយឆ្វៀលកាត់ ខ្ញុំក៏សុខចិត្តបង់ពន្ធជូនរដ្ឋដែរ។ ខ្ញុំនៅរង់ចាំឆ្វៀលកាត់ តែអ្នកភូមិគេរង់ចាំមិនបាន»។ លោកបន្ថែមថា៖ «គាត់ [មេឃុំដែលជួយសម្របសម្រួលក្នុងការទិញដី] អត់មានដំណោះស្រាយឱ្យខ្ញុំ។ បើគាត់ថាមានដំណោះស្រាយបែបនេះឬអីចេះមក អាហ្នឹងមានអី តែនេះអត់មានដំណោះស្រាយ។ គាត់គេចតែមុខរហូត»។មេឃុំតាឡាវ លោក ថា ប៊ុនឡត ប្រជាកាសែតមិនទាន់អាចទាក់ទងសុំការបំភ្លឺបានទេ នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ ព្រះរាជអាជ្ញារង និងជាអ្នកនាំពាក្យអយ្យការអមសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី លោក ជួន សុបញ្ញា មិនទាន់ឆ្លើយតបនៅឡើយ។ តែយ៉ាងណា…
សាច់បង្កកនៅតែមានវត្តមាននាំចូលក្នុងទីផ្សារកម្ពុជា ទោះរដ្ឋាភិបាលថាខ្លួនរឹតបន្ដឹងការនាំចូល
សាច់បង្កកជាច្រើនតោនត្រូវបានអាជ្ញាធររកឃើញនៅរាជធានីភ្នំពេញ បើទោះបីរដ្ឋាភិបាលថាខ្លួនកំពុងរឹតបន្តឹងការនាំចូលតាមព្រំដែន និងចាត់វិធានចំពោះអ្នកពាក់ព័ន្ធយ៉ាងណាក៏ដោយ។ កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ សមត្ថកិច្ចតាមបណ្ដាខណ្ឌនៃរាជធានីភ្នំពេញចុះបង្រ្កាបទីតាំងផ្ទុកសាច់បង្កក ដូចជាប្រហិតសាច់ក្ដាម សាច់គោ សាច់បង្កកខូចគុណភាពចំនួនបីទីតាំងផ្សេងៗគ្នា។ កម្លាំងចំរុះនៃគណៈបញ្ជាការឯកភាពរដ្ឋបាលខណ្ឌឫស្សីកែវ បានចុះត្រួតពិនិត្យឃ្លាំងស្តុកសាច់បង្កក នៅសង្កាត់ស្វាយប៉ាក ខណ្ឌឫស្សីកែវ រាជធានីភ្នំពេញ ក្រោយសង្ស័យថា សាច់បង្កកទាំងអស់នោះភាគច្រើន គឺនាំចូលពីមកពីប្រទេសថៃ។ ចំណែកឯ សមត្ថកិច្ចចម្រុះខណ្ឌសែនសុខក៏បានចុះត្រួតពិនិត្យឃ្លាំងស្តុកសាច់បង្កកដ៏ធំមួយស្ថិតនៅខណ្ឌសែនសុខ រាជធានីភ្នំពេញ។ បន្ថែមពីលើនេះ សមត្ថកិច្ចចម្រុះនៃស្នងការដ្ឋាននគរបាលរាជធានីភ្នំពេញ សហការជាមួយមន្ត្រីជំនាញពាក់ព័ន្ធ បានចុះឆែកឆេរឃ្លាំងដ៏ធំមួយនៅសង្កាត់គោករកា ខណ្ឌព្រែកព្នៅ រាជធានីភ្នំពេញ។ រដ្ឋបាលរាជធានីភ្នំពេញបញ្ជាក់ថា ក្រុមការងាររកឃើញទីតាំងឃ្លាំងយីហោ «ភុត ប៊ុន ហម» ថាបាននាំយកសាច់បង្កក និងផលិតផលមួយចំនួនពីប្រទេសថៃ។ រដ្ឋបាលរាជធានីភ្នំពេញបន្តថា ចំពោះម្ចាស់ទីតាំងត្រូវបាននាំខ្លួនទៅសាកសួរបន្ថែមនៅស្នងការដ្ឋាននគរបាលរាជធានីភ្នំពេញជុំវិញការនាំចូលផលិតផលទាំងនេះ និងស្វែងរកអ្នកពាក់ព័ន្ធ រីឯទីតាំងឃ្លាំង ក្រុមការងារសម្រេចបិទបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីបន្តនីតិវិធីច្បាប់។ អគ្គនាយក នៃនាយកដ្ឋានកិច្ចការពារអ្នកប្រើប្រាស់ និងការប្រកួតប្រជែង នៃក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម លោក គឹម មាសសុខសីហា លើកឡើងថាមន្ត្រីនៃអង្គភាពរបស់លោកមានតួនាទីត្រួតពិនិត្យផលិតផល និងទំនិញ ថាមានអាជ្ញាប័ណ្ណត្រឹមត្រូវតាមស្ដង់ដារ និងធ្វើការជាមួយអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ ក៏ដូចជាលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអ្នកប្រើប្រាស់អំពីសុវត្ថិភាពម្ហូបអាហារ និងច្បាប់ពាក់ព័ន្ធ។ ចំណែកការត្រួតពិនិត្យប្រភព ឬបុគ្គលដែលនាំចូល លោកអះអាងថា អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធជាអ្នកត្រូតពិនិត្យ អង្គភាពរបស់លោកមិនមានតួនាទីក្នុងការចាត់វិធានការលើរឿងនេះឡើយ។ លោកថា៖ «យើងទៅតាមការស្នើសុំកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពីអង្គភាពខណ្ឌ យើងចុះត្រួតពិនិត្យជាមួយកម្លាំងចម្រុះ។ […] ហើយតួនាទីរបស់យើងទៅដើម្បីចុះយកសំណាកសាច់បង្កកបញ្ជូនមកមន្ទីរពិសោធធ្វើការត្រួតពិនិត្យ ក្រែងមានឃើញសារធាតុគីមីហាមឃាត់»។ ក្នុងឱកាសជួបសំណេះសំណាលជាមួយជនភៀសសឹកនៅមជ្ឈមណ្ឌលភៀសសឹកបណ្តោះអាសន្ននៅខេត្តបន្ទាយមានជ័យកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ប្រធានព្រឹទ្ធសភា លោក ហ៊ុន សែន បានព្រមានថា អាជ្ញាធរត្រូវចាត់វិធានការតឹងរ៉ឹងចំពោះបុគ្គល ឬមន្ត្រីណាដែលលួចនាំចូលទំនិញខុសច្បាប់ពីប្រទេសថៃចូលមកកម្ពុជា ដោយអាចឈានដល់ការដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ និងអនុវត្តវិធានការផ្លូវច្បាប់យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់។ លោក ហ៊ុន សែន ក៏បានបញ្ជាក់ថា អ្នកពាក់ព័ន្ធដែលប្រព្រឹត្តខុសត្រូវតែទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់ ដោយគ្មានការលើកលែង។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ ««ខ្ញុំក៏សូមប្រដៅ អាអ្នកនាំទំនិញ ខាងនោះគេថា រត់ពន្ធទំនិញពីនោះមក ឯខាងយើងមើលតាមទល់ដែនទាំងឡាយ បិទពួកអាអ្នកនាំចូលទំនិញចូលមកដែលខុសច្បាប់ ដាក់វាមើល រឹបអូសស្អីៗហើយឱ្យវាទៅរែកដី។ ក្រែងរាល់ថ្ងៃនេះ យើងមានទឹកសុទ្ធរបស់យើង យើងមានមីរបស់យើង ហើយមានស្អីរបស់យើងអស់ហើយ ហើយទៅប្រកាច់ស្អី។ ហើយជួនកាលលេងយកមកសុទ្ធតែជង្គង់មាន់ អាគេមិនស៊ីជើងមាន់ ឯងមកយកជើងមាន់មកឱ្យខ្មែរស៊ី»។ លោក ហ៊ុន សែន ថ្លែងថាកម្ពុជាខ្វះទំនិញ តែកម្ពុជាមិនបានខ្វះទំនិញប្រើប្រាស់នោះទេ ក្នុងរយៈមួយឆ្នាំនេះ គឺខ្មែរមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ទំនិញខ្លួនឯង ហើយក្នុងករណីដែលទំនិញក្នុងស្រុកមានការខ្វះខាត អាចនាំទំនិញពីវៀតណាម ម៉ាឡេស៊ី ចិន សិង្ហបុរី យកមកលក់វិញ។ អ្នកឃ្លាំមើលលើបញ្ហាសុខភាព និងសង្គមអំពាវនាវឱ្យសាធារណជន ប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសាច់បង្កក ដែលកំពុងនាំចូលច្រើនទាំងខុសច្បាប់ និងស្របច្បាប់អាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកបរិភោគ និងប្រឈមកើតជំងឺច្រើនមុខ។ អ្នកឯកទេសចិញ្ចឹមសត្វកម្ពុជាលោក រស់ ឆាំងគី មានប្រសាសន៍ថា សាច់បង្កកដែលនាំចូលខុសច្បាប់ដោយឈ្មួញមួយចំនួនអាចប៉ះពាល់សុខភាពធ្ងន់ធ្ងរដោយសារសាច់ទាំងនោះមានទាំងសាច់ជ្រូកឈឺ សាច់ខូចគុណភាព និងមានការប្រើថ្នាំដើម្បីរក្សាសាច់ទុកឱ្យបានយូរជាដើម។ លោកបន្តថា ការនាំចូលសាច់បង្កកធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ទីផ្សារ និងផលិតកម្មក្នុងស្រុក ប្រសិនបើគ្មានវិធានការរឹតបន្តឹង។ លោកលើកឡើងថា៖ «ការនាំចូលសាច់បង្កកវាអាចជះឥទ្ធិពលដល់អ្នកចិញ្ចឹមក្នុងស្រុក។ វាអាចធ្វើឱ្យអ្នកចិញ្ចឹមបាក់ទឹកចិត្តព្រោះតម្លៃចុះថោក។ ពីខ្ញុំអ្នកធ្វើការលើវិស័យចិញ្ចឹមសត្វ ខ្ញុំអត់ចង់ឱ្យនាំចូលសាច់បង្កកទេ ជាពិសេសសាច់បង្កកដែលខូចគុណភាពឬសាច់បង្កកដែលមិនបានត្រួតពិនិត្យឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមស្តង់ដារសុវត្ថិភាព»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ប្រសិនបើសាច់បង្កកនាំចូលមានវិញ្ញាប័នប័ត្រត្រឹមត្រូវ និងស្តង់ដាពិតប្រាកដវាមិនមានផលប៉ះពាល់ដល់អ្នកហូបទេ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលយើងព្រួយបារម្ភគឺសាច់បង្កកដែលមិនបានត្រួតពិនិត្យត្រឹមត្រូវ សម្រាប់ការនាំចូល ឬនាំចូលដោយខុសច្បាប់អីហ្នឹង ហើយការនាំចូលសាច់ដែលគេបញ្ចេញចោលមកយើង វាអាចប៉ះពាល់ដល់សុខុមាលភាពអ្នកហូប»។ ចំណែកឯ ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ និងសន្តិភាព លោក យង់ គឹមអេង យល់ឃើញថា ការទប់ស្កាត់ការនាំចូលសាច់បង្កកខុសច្បាប់ធ្វើទៅបានលុះត្រាតែអាជ្ញាធរត្រួតពិនិត្យតាមច្រកព្រំដែន និងចាត់វិធានឱ្យបានតឹងរ៉ឹងចំពោះអ្នកលួចនាំចូល ទោះបីអ្នកនោះជាអ្នកមានអំណាចក៏ដោយ។ តែយ៉ាងណា លោកមើលឃើញថា ការនាំចូលខុសច្បាប់នៅតែកើតមាន និងមិនទាន់ឃើញការវែកមុខអ្នកនាំចូលសាច់បង្កកខុសច្បាប់មកទទួលខុសត្រូវនៅឡើយ ដែលលោកថាមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធត្រូវយកចិត្តទុកដាក់។ លោកថា៖ «ទាល់តែការដាក់ទោសទណ្ឌ ការចាត់វិធានការហ្នឹងទាល់តែធ្វើចំពោះអ្នកដែលមានខ្នង អ្នកដែលមានអំណាចមួយចំនួនឆ្លៀតរកស៊ី ឬក៏អ្នកដែលនាំចូល ហើយយើងចាត់វិធានការមិនរើសមុខនឹងអាចដោះស្រាយបញ្ហាហ្នឹងបាន ប៉ុន្តែបើសិនធ្វើដោយករណីនឹងមិនមានប្រសិទ្ធភាពទេ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «បើមិនធ្វើដូច្នោះទេ ហើយវិធានការការពារនៅមានកម្រិតហើយមិនត្រូវបានកែលំអឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព យើងនឹងជួបប្រទះបញ្ហាដដែលៗមិនចេះចប់»។ មាត្រា១១៥ នៃច្បាប់ស្តីពីសុខភាពសត្វ និងផលិតកម្មសត្វ ចែងថា ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី២ឆ្នាំទៅ៥ឆ្នាំ និងត្រូវពិន័យជាប្រាប់ចំនួន១០លានរៀលទៅ៥០លានរៀល ចំពោះបុគ្គលណាដែលប្រព្រឹត្តអំពើ នាំចូលដោយចេតនានូវសត្វ ឬផលិតផលសត្វដែលដែលមានជំងឺឆ្លង ឬផ្ទុកមេរោគបង្កជំងឺ ខូចគុណភាព ឬបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពមនុស្ស សត្វ មកក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៕
ពលរដ្ឋជាជនភៀសសឹកព្រួយបារម្ភពីការឆ្លងជំងឺគ្រុនឈាមពេលរដូវវស្សាមកដល់
ប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅតំបន់ភៀសសឹកព្រួយបារម្ភពីហានិភ័យនៃការឆ្លងជំងឺគ្រុនឈាម ស្របពេលរដូវវស្សាមកដល់។ខែនេះមានភ្លៀងធ្លាក់ ដែលអាចដក់ទឹកបង្កើតជាជម្រកមូសខ្លាជាដើម។ ពលរដ្ឋភៀសសឹកមកពីស្រុកស្រអែម ខេត្តព្រះវិហារ អ្នកស្រី ឆើត ស្រីណាំ ប្រាប់ប្រជាកាសែតឱ្យដឹងថា ជំងឺគ្រុនឈាមជាជំងឺឆ្លងដ៏គួរឱ្យព្រួយបារម្ភជាពិសេសចំពោះកុមារ។ អ្នកស្រីថារដូវវស្សាមកដល់បង្កជាថ្លុកទឹកដែលអាចឱ្យមូសកើតនាំចម្លងជំងឺឆ្លងមួយនេះ។ អ្នកស្រីអំពាវនាវឱ្យមានការចុះត្រួតពិនិត្យតំបន់ភៀសសឹក និងត្រៀមបង្ការ និងព្យាបាលជូនជនភៀសសឹកករណីមានអ្នកឆ្លងជំងឺគ្រុនឈាម។ អ្នកស្រីថា៖ «ព្រួយបារម្ភតើបង ជាពិសេសខែវស្សាចឹងក្មេងៗវាងាយឈឺផង។ ខ្ញុំមានតែចងមុងទេបង អត់មានបាញ់ថ្នាំបាញ់អីទេ ដោយសារខ្វះថវិកាផង។ ដោយសារឥឡូវវាអត់ទាន់មានភ្លៀងច្រើន តែពេលភ្លៀងច្រើនឃើញមានមូសច្រើនដែរ។ យើងជាឪពុកម្ដាយព្រួយបារម្ភខ្លាចក្មេងៗកើតដែរ»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «យើងបោសសម្អាត ដូចជាកាកសំណល់ កំប៉ុងអីយើងបោសសម្អាតប្រមូលយកទៅដុតចោល។ ពេលគេងចងមុងចងអីចឹងទៅ។ កុមារអាចប្រឈមច្រើន។ កាលមុនមានក្មេងម្នាក់ពីរនាក់ដែរកើតជំងឺហ្នឹង។ អាជ្ញាធរធ្លាប់ចុះបាញ់ថ្នាំមូសដែរ»។ ពលរដ្ឋភៀសសឹកមកពីស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ អ្នកស្រី ពៅ សំណាង លើកឡើងថា អ្នកស្រីព្រួយបារម្ភចំពោះហានិភ័យនៃការកើតជំងឺគ្រុនឈាម ព្រោះកន្លែងជនភៀសសឹកមានលក្ខខណ្ឌមិនល្អដែលអាចឱ្យកើតមូសខ្លា។ អ្នកស្រីថា អ្នកស្រីតែងតែគេងដោយចងមុង សម្អាតកន្លែងរស់នៅ និងបាញ់ថ្នាំមូសជាប្រចាំ។ អ្នកស្រីបារម្ភជាងគេចំពោះកុមារ ព្រោះកុមារងាយនឹងរងគ្រោះដោយសារជំងឺឆ្លងមួយនេះ។ អ្នកស្រីថា៖ «នៅ [តំបន់ភៀសសឹក] វត្តពោធិ៍៥០០០ មិនទាន់អីទេ។ តែយើងគេងចងមុង បាញ់ថ្នាំបាញ់អីរហូតដែរ។ គេមានពេទ្យក្បែរតើ។ គេបើកថ្នាំបើកអីឱ្យដែរ»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «យើងគេងមានតែចងមុងរហូត។ យើងសម្អាតផ្ទះ។ កុំឱ្យមានទឹកដក់ចឹងទៅ។ កន្លែងមូសវាកើតច្រើន។ ព្រួយបារម្ភក្មេងៗដែរហ្នឹង»។ ប្រធានមន្ទីរសុខាភិបាលខេត្តព្រះវិហារ លោក គួង ឡូ ណែនាំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅតំបន់ភៀសសឹកការពារខ្លួន និងប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះជំងឺគ្រុនឈាម ក្បែរតំបន់ដែលសម្បូរមូសខ្លាច្រើន។ លោកលើកឡើងថា លោកក៏បានផ្សព្វផ្សាយពីវិធីការពារជំងឺឆ្លង និងជំងឺមិនឆ្លង និងសង្កត់ធ្ងន់ផងដែរលើជំងឺគ្រុនឈាមដល់ជនភៀសសឹកដែលពេលនេះកំពុងកើតឡើងនៅក្នុងសហគមន៍មួយចំនួន។ លោកបន្ត លោកក៏បានណែនាំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋជាជនភៀសសឹកយល់ដឹងពីហានិភ័យនៃជំងឺគ្រុនឈាម និងជំងឺមិនឆ្លងដទៃទៀត ក្នុងយុទ្ធនាការចែកមុងជូនប្រជាពលរដ្ឋដែលកំពុងភៀសសឹក និងស្នាក់នៅតាមមណ្ឌលសុវត្ថិភាព វត្តទួលអណ្តែត វត្តពើងអង្កាម និងភូមិតាកឹងបៃតង នៅថ្ងៃទី៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ លោកថ្លែងថា៖ «ខ្ញុំបានបញ្ជ្រាបនូវសារអប់រំមួយចំនួន ព្រោះរដូវនេះជារដូវភ្លៀង ជារដូវមួយដែលមូសអាចបង្កកំណើតបាន ហើយមូសដែលបង្កកំណើតហ្នឹង អាចខាំប្រជាពលរដ្ឋ បង្កជាជំងឺគ្រុនឈាម»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំបានណែនាំគាត់ឱ្យគាត់ធ្វើយ៉ាងណាគឺចូលរួមធ្វើយ៉ាងណាធ្វើឱ្យបរិស្ថាននៅក្នុងមណ្ឌលសុវត្ថិភាពស្អាត មានអនាម័យ គឺកុំឱ្យមានវត្ថុអាចដក់ទឹកបានដែលជាកន្លែងមូសវាអាចពង ទៅជាដង្កូវទឹក ហើយជាមូសដែលអាចបង្កជាជំងឺមួយចំនួនដូចជាគ្រុនឈាមហ្នឹង»។ លោក គួង ឡូ មានប្រសាសន៍ទៀតថា ក្រុមការងារមន្ទីរសុខាភិបាលនៃរដ្ឋបាលរាជធានីខេត្ត និងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់កំពុងតាមដានស្ថានភាពជំងឺបង្កដោយមូស និងស្ថានភាពមូស ធ្វើការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់មូស ផ្សព្វផ្សាយសារអប់រំសុខភាព និងចលនាសហគមន៍ចូលរួមលុបបំបាត់ប្រភពកកើតមូសនៅតំបន់ភៀសសឹក រួមទាំងវិធានការជួយសង្គ្រោះក្នុងករណីមានជំងឺឆ្លង។ លោកថា៖ «នៅក្នុងមណ្ឌលសុវត្ថិភាពមានប៉ុស្តិ៍សុខភាពនៅទីនោះតែម្ដង ឧទាហរណ៍ថាគាត់មានគ្រុនក្ដៅគឺធ្វើយ៉ាងម៉េចទៅជួបពេទ្យនៅប៉ុស្តិ៍សុខភាព ដូច្នេះពេទ្យនៅទីនោះគាត់អាចវិនិច្ឆ័យថាក្ដៅខ្លួនជារោគសញ្ញាគ្រុនឈាម ឬរោគអ្វីផ្សេង។ ដូច្នេះបើវិនិច្ឆ័យថាជាសញ្ញានៃជំងឺគ្រុនឈាមគាត់នឹងត្រូវបញ្ជូនមកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យខេត្ត»។ ប្រធានអង្គការសម្ព័ន្ធភាពការពារសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CHRAC) លោក រស់ សុដ្ឋា មើលឃើញថា ពលរដ្ឋភៀសសឹកត្រូវយកចិត្តទុកដាក់លើសុខភាព ជាពិសេសកុមារតូចៗ ដែលចូលចិត្តលេងនៅពេលថ្ងៃ ដោយត្រូវបាញ់ថ្នាំមូសជុំវិញបរិវេណដែលសម្បូរមូសច្រើន និងបាញ់ស្ប្រេយ៍លើខ្លួនកុមារ ដើម្បីការពារ។ លោកបន្តថា បរិស្ថានជុំវិញត្រូវធានាថាមិនមានក្រឡុកទឹក ឬកន្លែងណាដែលអាចឱ្យមូសខ្លាបង្កកំណើតបាន។ ចំពោះវិធានការសង្គ្រោះ និងព្យាបាល លោកសំណូមពរថា នៅតំបន់ជនភៀសសឹកគប្បីមានមជ្ឈមណ្ឌលពេទ្យនៅក្បែរ ដែលអាចឱ្យជនភៀសសឹកស្នើការពិគ្រោះជំងឺ និងព្យាបាលបានទាន់ពេលវេលា។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «កុមារគាត់ចូលចិត្តលេងណាស់ អីចឹងហើយត្រូវមានថ្នាំបាញ់បង្ការមូសខាំ។ ក្រសួងសុខាភិបាលមានថ្នាំបាញ់មូសមានប្រសិទ្ធភាពណាស់។ យើងបាញ់ឱ្យគាត់ ដៃ ជើង ក ព្រោះបើយើងខកខានមិនបានមើលគាត់ អាហ្នឹងអាចជួយគាត់បាន។ មួយទៀតការស្នាក់នៅដោយមានមុងមានអីហ្នឹងគឺចាំបាច់ហើយ ព្រោះតំបន់ទាំងនោះគឺថាមានទឹក មានព្រៃ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំយល់ថាទី១ ការអប់រំហ្នឹងល្អហើយ ពីការបង្ការ និងអប់រំពីរោគសញ្ញានៃជំងឺហ្នឹង។ ជំងឺគ្រុនឈាមវាមានកាលកំណត់របស់វា បើសិនជាយើងសង្គ្រោះមិនទាន់ វាអាចគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតដែរ។ ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវយល់ឱ្យច្បាស់តាមរយៈការអប់រំរបស់សុខាភិបាល។ […] សម្រាប់អាជ្ញាធរគាត់ត្រូវត្រៀមលក្ខណៈម៉េច មានថ្នាំពេទ្យ និងការសង្គ្រោះបែបណាសម្រាប់ការជួយអន្តរាគមន៍ពេលពលរដ្ឋមានបញ្ហា»។ របាយការណ៍បូកសរុបការងារសុខាភិបាលឆ្នាំ២០២៥ បង្ហាញថាកម្ពុជាមានករណីជំងឺគ្រុនឈាមសរុបចំនួន ៥៣ ៣៩៧ករណី ក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់ចំនួន ៦៤នាក់។ អត្រាឆ្លងប៉ះពាល់ខ្លាំងលើកុមារអាយុពី ៥ ទៅ ៩ឆ្នាំ។ យោងតាមរបាយការណ៍សន្និបាតបូកសរុបការងារសុខាភិបាលលើកទី៤៥ ករណីឆ្លងមានការកើនឡើងក្នុងវដ្តរដូវវស្សា ប៉ុន្តែវិធានការទប់ស្កាត់បានជួយកាត់បន្ថយការផ្ទុះឡើងខ្លាំងនៅតាមសហគមន៍៕
ជនជាតិដើមភាគតិចរតនគិរីចូលតុលាការខេត្ត បំភ្លឺចំពោះបណ្ដឹងដែលពលរដ្ឋប្ដឹងអ្នកឈូសឆាយដីព្រៃសហគមន៍
តំណាងប្រជាពលរដ្ឋជាជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់ចំនួន ៣០ នាក់ នៅភភូមិកាណាត ឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្ដូងមាស ខេត្តរតនគិរី ស្នើសុំសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី អន្តរាគមន៍រឿងបុគ្គលខាងក្រៅចូលទន្ទ្រានដីព្រៃអារក្សសហគមន៍ ដោយមិនមានការចាត់វិធានការពីអាជ្ញាធរ។ការស្នើសុំអន្តរាគមន៍នេះធ្វើឡើងក្រោយសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរីកោះហៅឱ្យចូលបំភ្លឺតាមបណ្ដឹងរបស់ប្រជាសហគមន៍ ដែលប្ដឹងទៅបុគ្គលចំនួន ១០ នាក់ ពីបទកាប់គាស់ រុករានព្រៃ ឆ្ការដុតព្រៃ ដើម្បីយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ និងឃុបឃិតលក់ទិញដីព្រៃអារក្សចំនួន ១៣៦,៧៩ ហិកតា។នៅក្នុងពាក្យបណ្ដឹងដែលសហគមន៍ភភូមិកាណាតប្ដឹងទៅសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី ប្រជាសហគមន៍ចោទប្រកាន់បុគ្គលឈ្មោះ ថា ប៊ុនឡត, រម៉ាម យ៉ែក, ហង្ស សាវីន, សៀត សីហា, សល់ ហយ, រម៉ាម គ្រឿង, សល់ ឆេង, ឈ្នាង ស្រេង, ងេង សោភ័ណ្ឌ, និងសួន ចាន់ ថាបានកាប់គាស់ រុករានព្រៃ ឆ្ការដុតព្រៃ និងឈូសឆាយព្រៃ ដើម្បីយកមកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ និងឃុបឃិតលក់-ទិញដី និងព្រៃសាធារណៈរបស់រដ្ឋ ដែលប្រព្រឹត្តនៅភភូមិកាណាត ឃុំតាឡាវ ស្រុកអណ្តូងមាស ខេត្តរតនគិរី។ យោងតាមពាក្យបណ្ដឹង ព្រៃអារក្សនៅសហគមន៍កាណាតត្រូវបានប្រជាសហគមន៍កាន់កាប់ជាព្រៃសម្រាប់សហគមន៍ធ្វើការគោរពដល់បុព្វបុរស និងប្រពៃណីជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់តាំងពីមុនឆ្នាំ ១៩៧៩ និងបន្តមកដល់សព្វថ្ងៃ។ តែចាប់តាំងពីខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤ ព្រៃអារក្សនេះត្រូវបានឈ្មោះ តាអំពៅ ដែលជាមេការឱ្យលោក ហង្ស សាវីន ដឹកនាំកម្លាំង និងគ្រឿងចក្រចូលឈូសឆាយអស់ជាច្រើនហិកតា។ តាមពាក្យបណ្ដឹងនេះដែរ ក្រោយមកមានមេការម្នាក់ទៀតឈ្មោះ សៀត សីហា បន្តនាំកម្លាំងចូលទន្ទ្រានយ៉ាងអនាធិបតេយ្យ ដោយគ្មានការទប់ស្កាត់ពីអាជ្ញាធរ ឬមន្ត្រីជំនាញណាម្នាក់ឡើយ។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅភភូមិកាណាត លោក សល់ ផែន ថ្លែងប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានថា ករណីទន្ទ្រានដីព្រៃសហគមន៍នេះ ប្រជាសហគមន៍ធ្លាប់រាយការណ៍ទៅអាជ្ញាធរភូមិ ឃុំ ស្រុក ប៉ុន្តែគ្មានចំណាត់ការណាមួយឡើយ ដោយជនប្រព្រឹត្តនៅតែកាប់ទន្ទ្រានកាន់តែច្រើនឡើង។ លោកថា សាលាដំបូងខេត្តរតនគិរីមិនបានផ្ដល់ចំណាត់ការណាមួយសម្រាប់សហគមន៍ទេ តែផ្ទុយទៅវិញ សាលាដំបូងស្នើឱ្យពលរដ្ឋដកពាក្យបណ្ដឹង និងស្នើសុំអន្តរាគមន៍ពីរដ្ឋបាលខេត្តវិញ ដើម្បីស្វែងរកការដោះស្រាយរឿងដីធ្លីសហគមន៍នេះ។ លោកថា៖ «តុលាការអត់ធ្វើឱ្យទេ។ គេឱ្យដកពាក្យបណ្ដឹងវិញ ដល់អ៊ីចឹងខ្ញុំអត់យល់ដែរដឹងម៉េច។ [...] គេថាឱ្យធ្វើលិខិតស្នើសុំអន្តរាគមន៍ពីឃុំ ពីស្រុក មកអាជ្ញាធរដែនដីខេត្ត និងរដ្ឋបាលឱ្យគេដោះស្រាយដីធ្លីហ្នឹងសិន។ រឿងព្រហ្មទណ្ឌគេនឹងដោះស្រាយតាមហ្នឹង»។ លោកបន្ថែមថា៖ «មានអ្នកទិញមកពីណាមកទន្ទ្រានដីព្រៃអារក្សរបស់សហគមន៍។ ប្រជាពលរដ្ឋអត់ទុកចិត្តទេ។ អ្នកទិញថាទិញ តែប្រជាពលរដ្ឋអត់ដឹងឮទេ។ ហើយយ៉ាងម៉េចបានកាប់ទន្ទ្រានដីសហគមន៍អ៊ីចឹង។ អាហ្នឹងបានប្រជាពលរដ្ឋគេខឹង»។ លោក សល់ ផែន លើកឡើងបន្ថែមថា ខាងសាលាដំបូងតម្រូវឱ្យសហគមន៍ធ្វើលិខិតស្នើសុំមកកាន់រដ្ឋបាលខេត្ត រួមទាំងទៅមន្ទីរដែនដីខេត្តជាមុនសិន។ លោកថា ក្នុងករណីនេះ បើមិនទទួលបានដំណោះស្រាយណាមួយសមស្របពីអាជ្ញាធរខេត្តទេ ប្រជាសហគមន៍កាណាតនឹងឡើងទៅដាក់ពាក្យនៅក្រសួងមហាផ្ទៃ នៅរាជធានីភភ្នំពេញបន្តទៀត។ លោកនិយាយថា៖ «ខាងសហគមន៍យើងមកវិញធ្វើលិខិតសុំអន្តរាគមន៍ពីឃុំ ស្រុក ដាក់មកខេត្តទៀត។ ខ្ញុំធ្វើសាកមើលម្ដងនេះទៀត។ បើអត់សម្រេចបានអីទេ មានតែប្រជាពលរដ្ឋឡើងមកដាក់ពាក្យនៅភ្នំពេញវិញ»។ ចំណែកប្រជាសហគមន៍ម្នាក់ទៀត លោក រម៉ាម ម៉ាត និយាយថា ដីព្រៃអារក្សមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សហគមន៍ភភូមិកាណាត សម្រាប់ការអាស្រ័យផលព្រៃឈើ ការគោរពប្រពៃណី និងជំនឿរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចកាចក់នៅសហគមន៍នេះ។ លោកបន្តថា ដីព្រៃអារក្សនេះរងការទន្ទ្រានពីបុគ្គលខាងក្រៅ និងការឃុបឃិតគ្នាលក់ដីសហគមន៍អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ តែយ៉ាងណា លោកថា ការស្វែងរកដំណោះស្រាយពីអាជ្ញាធរមិនទាន់អាចទទួលបានលទ្ធផល ឬមានចំណាត់ការជាក់លាក់ឡើយ។ លោកថា៖ «ដីនេះមានទំនាស់តាំងពីឆ្នាំ ២០២២ មកម្ល៉េះ។ ដីនេះជាដីចុះបញ្ជីសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចកាណាតតើ។ បើនិយាយឱ្យចំ ស្ថាប័នរដ្ឋ អង្គការរដ្ឋអី គេមិនឱ្យមានការលក់ ទន្ទ្រានអីទេ គឺទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋ សម្រាប់ជនជាតិដើមភាគតិចគាត់អាស្រ័យផល ដូចជាជំនឿ ការសែនព្រែន ឬផលប្រយោជន៍ច្រើនទៀត»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ធ្លាប់ស្វែងរកដំណោះស្រាយពីអាជ្ញាធរស្រុក តែឃើញទៅមើលតែម្ដងទេ រួចដូចអត់មានវិធានការអីទៀតទេ។ ឮតែថាឱ្យអ្នកទន្ទ្រានផ្អាកសកម្មភាពសិន តែក្រោយមកមានអ្នកមេការឈ្មោះ សៀត សីហា (ក្នុងអត្ថបទដើមសរសេរ ទៀត សីហា) ចេះតែមកទន្ទ្រានៗទៀត»។ មេឃុំតាឡាវ នៃស្រុកអណ្តូងមាស ខេត្តរតនគិរី លោក ថា ប៊ុនឡត មិនអាចទាក់ទងសុំការបំភ្លឺបានទេ ដោយទូរស័ព្ទចូលគ្មានអ្នកលើក។ ព្រះរាជអាជ្ញារង និងជាអ្នកនាំពាក្យអយ្យការអមសាលាដំបូងខេត្តរតនគិរី លោក ជួន សុបញ្ញា បញ្ជាក់ប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានឱ្យដឹងថា អយ្យការអមសាលាដំបូងកោះហៅប្រជាពលរដ្ឋជាដើមបណ្ដឹង ដើម្បីបំភ្លឺពីការដាក់ពាក្យបណ្ដឹងពិត។ តែយ៉ាងណា ចំពោះការស្នើសុំអន្តរាគមន៍រកដំណោះស្រាយបែបណា លោកថា សាលាដំបូងនឹងធ្វើតាមនីតិវិធីច្បាប់។ លោកថា៖ «មានការកោះហៅឱ្យចូលមកបំភ្លឺ ដោយសារមានពាក្យបណ្ដឹងពួកគាត់ប្ដឹង។ ហៅមកបំភ្លឺតាមនីតិវិធីច្បាប់។ រឿងដំណោះស្រាយបន្ទាប់នឹងធ្វើតាមនីតិវិធី»។ ពាក់ព័ន្ធនឹងទំនាស់ដីធ្លីនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត លើកឡើងថា…
គ្រួសាររបស់សកម្មជននយោបាយបក្សឆន្ទៈខ្មែរ លោក ជិន សេងឃាង ទទូចស្វែងរកយុត្តិធម៌
ភរិយាសកម្មជននយោបាយ និងជាបេក្ខជនឈរឈ្មោះមកពីគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ សម្រាប់ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់ ឆ្នាំ២០២៧ លោក ជិន សេងឃាង គឺអ្នកស្រី ប៉ង់ ចន្ធី ស្នើសុំឱ្យអាជ្ញាធរដោះលែងប្ដីអ្នកស្រី ដែលត្រូវអាជ្ញាធរឃុំខ្លួននៅពន្ធនាគារឱ្យមានសេរីភាពឡើងវិញ។ ការស្នើសុំនេះ ក្រោយពីលោក ជិន សេងឃាង ត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនដោយចោទប្រកាន់ពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម តាមបញ្ញត្តិមាត្រា ៤៩៤ និង ៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ»។ អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ ឱ្យដឹងថា លោក ជិន សេងឃាង អាយុ ៤១ ឆ្នាំ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនកាលពីថ្ងៃទី ៣០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ នៅផ្ទះរបស់លោកក្នុងភូមិចចក ឃុំត្រពាំងព្រះ ស្រុកព្រៃឈរ ខេត្តកំពង់ចាម។ អ្នកនាំពាក្យសាលាដំបូងខេត្តកំពង់ចាម លោក ឈន ចាន់ដែត មិនទាន់អាចបញ្ជាក់ពីអង្គហេតុ និងបទចោទនៅឡើយ ត្រឹមថ្ងៃទិ៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ លោក សេងឃាង ជាសកម្មជនដែលតែងតែបញ្ចេញមតិរិះគន់ និងលើកឡើងពីបញ្ហាសង្គម និងបញ្ហាព្រំដែនរវាងកម្ពុជា-ថៃ លើបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុក។ បើតាមអ្នកស្រី ចន្ធី ស្វាមីអ្នកស្រីត្រូវបានអាជ្ញាធរកោះហៅបញ្ជូនទៅសួរនាំនៅសាលាឃុំត្រពាំងព្រះ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីសាកសួរ ហើយបន្ទាប់មកលោកក៏ត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់ស្នងការដ្ឋាននគរបាលខេត្តកំពង់ចាម ដើម្បីសាកសួរបន្ត និងត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់សាលាដំបូងខេត្តកំពង់ចាម។ អ្នកស្រី ប៉ង់ ចន្ធី ប្រាប់ប្រជាកាសែតឱ្យដឹងថា លោក សេងឃាង ត្រូវបានឃុំខ្លួនបណ្តោះអាសន្ននៅពន្ធនាគារខេត្តកំពង់ចាម។ អ្នកស្រីបង្ហាញការខកចិត្ត និងចាត់ទុកជារឿងអយុត្តិធម៌ ក្រោយអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួន និងចោទប្រកាន់ស្វាមីអ្នកស្រីពីបទព្រហ្មទណ្ឌ។ អ្នកស្រី អះអាងថាស្វាមីអ្នកស្រីគ្រាន់តែឈឺឆ្អាលរឿងអយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គម និងចង់ឱ្យសង្គមរីកចម្រើនតែប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកស្រីថា៖ «ខ្ញុំយល់ឃើញថាអយុត្តិធម៌ណាស់បង។ គាត់អត់មានធ្វើអីខុសធំដុំផងយកគាត់ទៅដាក់គុក។ គាត់ចូលចិត្តបញ្ចេញមតិរឿងដីធ្លី រឿងប្រទេសជាតិ»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «គេមកចាប់នេះគេថាយកទៅសួរនាំនៅសាលាឃុំត្រពាំងព្រះនេះទេ តែគាត់មិនបានសួរនាំត្រឹមហ្នឹងទេ។ គាត់ត្រូវបញ្ជួនទៅខេត្តហ្មង។ ខ្ញុំអត់បានសួរនាំ ព្រោះគិតថាគេហៅទៅសួរនាំត្រឹមសាលាឃុំហ្នឹងទេ»។ អ្នកស្រី ចន្ធី ស្នើសុំឱ្យអាជ្ញាធរពិចារណាដោះលែងស្វាមីអ្នកស្រីឱ្យមានសេរីភាពឡើងវិញ និងអាចវិលមកប្រកបរបរចិញ្ចឹមគ្រួសារ ព្រោះអ្នកស្រីមានកូនតូច និងត្រូវពឹងលើស្វាមីអ្នកស្រីស្ទើរតែទាំងស្រុង។អ្នកស្រីថា៖ «ខ្ញុំស្នើសុំឱ្យដោះលែងប្ដីខ្ញុំមកវិញ។ គាត់អត់បានធ្វើអីខុសផង។ គាត់គ្រាន់តែឃើញប្រទេសជាតិអីចឹង ហើយគាត់ឈឺចាប់។ […]វាអយុត្តិធម៌សម្រាប់គ្រួសារខ្ញុំណាស់បង។ ខ្ញុំពិបាកក្នុងជីវភាពណាស់ ព្រោះមានកូនតូចអាយុ៣ឆ្នាំ។ និយាយរួមទៅទាល់អត់មានអ្នកជួយគ្រួសារ។ ខ្ញុំពឹងលើប្ដីខ្ញុំ។ ខ្ញុំរកអីអត់បាន»។ ជុំវិញករណីអាជ្ញាធរខេត្តកំពង់ចាមចាប់ឃុំខ្លួនលោក ជិន សេងឃាង អគ្គលេខាធិការគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ និងជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា លោក គង់ ម៉ូនីកា អំពាវនាវដល់រដ្ឋាភិបាលឱ្យមានការយោគយល់ខ្ពស់ចំពោះពលរដ្ឋខ្មែរដូចគ្នា។ លោកថា អាជ្ញាធរគួរតែចៀសវាងការចាប់ឃុំខ្លួនពលរដ្ឋ ដោយគ្រាន់តែពួកគេសម្តែងមតិពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាសង្គមផ្សេងៗ និងស្នើសុំយ៉ាងទទូចឱ្យតុលាការទម្លាក់ចោលរាល់បទចោទប្រកាន់ទាំងអស់។ លោកបានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងសង្កេតឃើញថាការធ្វើទុកបុកម្នេញ ការរឹតត្បឹតសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងការឃុំខ្លូនជាពិសេសការឃុំខ្លួនសកម្មជននយោបាយមកពីគណបក្សប្រឆាំង ដែលនិយាយអំពីបញ្ហាព្រំដែន អំពីបញ្ហាភាពអយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គមតែងតែទទួលបានការឃុំខ្លួន»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំសូមអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលឱ្យបើកសិទ្ធិទូលាយ ហើយយោគយល់ខ្ពស់បំផុតចំពោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ជាពិសេសសកម្មជននយោបាយ ដើម្បីឱ្យពួកគាត់មានសិទ្ធិបញ្ចេញមតិតាមក្របខ័ណ្ឌច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ សូមឱ្យទម្លាក់ចោលនូវបទចោទប្រកាន់ដែលទៅដល់អ្នកដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួនទាំងអស់នោះ ដើម្បីពួកគាត់អាចមានសិទ្ធិសេរីភាពចូលរួមចំណែកអភិវឌ្ឍប្រទេសរបស់យើង»។ ចំណែក នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត យល់ឃើញថា រដ្ឋាភិបាលគួរពិចារណាដោះលែងសកម្មជននានា រួមមានសកម្មជននយោបាយ និងសកម្មជនបរិស្ថានជាដើម ក្នុងន័យបង្រួបបង្រួម និងផ្សះផ្សាជាតិខ្មែរ។ លោកថា កន្លងមកអង្គការធ្វើការលើការងារសិទ្ធិមនុស្សទាំងជាតិ និងអន្តរជាតិ តែងតែទទូចឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងសិទ្ធិបញ្ចេញមតិជាដើម។ លោកថា៖ «វាជាចំណុចវិជ្ជមានមួយសម្រាប់កម្ពុជា រវាងអ្នកនយោបាយ និងអ្នកនយោបាយឱ្យមានការយោគយល់គ្នា បង្រួបបង្រួមជាតិ សាមគ្គីឯកភាពជាតិ។ អង្គការសង្គមស៊ីវិលធ្វើការផ្នែកសិទ្ធិមនុស្សជាតិ និងអន្តរជាតិ ក៏ដូចជាក្រុមប្រឹក្សាអង្គការសហប្រជាជាតិហ្នឹង គាត់តែងតែព្រួយបាម្ភ លើកឡើងពីមុនមកថា គួរតែពិនិត្យពិចារណាដោះលែងទៅលើសកម្មជនបរិស្ថាន សកម្មជនគណបក្សនយោបាយ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «យើងជាអង្គការសង្គមស៊ីវិលធ្វើការលើសិទ្ធិមនុស្សក៏មានការព្រួយបារម្ភដែរ ទាក់ទងការចាប់ខ្លួនបន្ថែមជាបន្តបន្ទាប់ទៅលើសកម្មជនគណបក្សនយោបាយ សកម្មជនការងារសង្គមផ្សេងៗទៀត ឬក៏អ្នកដែលបញ្ចេញមតិលើបណ្ដាញសង្គម»៕
រដ្ឋបាលស្រុកលំផាត់ចេញបកស្រាយ ប៉ុន្តែពលរដ្ឋនៅតែថាក្រុមហ៊ុនសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចអ្នករំលោភយកដីធ្លីគាត់
រដ្ឋបាលស្រុកលំផាត់ ចេញមកបញ្ជាក់ថា ទំនាស់ដីធ្លីមួយកន្លែងរបស់ពលរដ្ឋនៅភូមិកាចាញ ឃុំល្បាំងពីរ ស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតនគិរី ជាមួយក្រុមហ៊ុនទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច ឈ្មោះស្វីស រ៉ាប់បឺរ លីមីតធីត (Swiss Rubber Limited) ត្រូវបានដោះស្រាយរួចរាស់ដោយម្ចាស់ដីព្រមប្រគល់ដីចំនួន២ហិកតាទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនវិញ។ សេចក្ដីបំភ្លឺព័ត៌មាន របស់រដ្ឋបាលស្រុកលំផាត់បកស្រាយថា ក្រុមហ៊ុនស្វីស រ៉ាប់បឺរ លីមីតធីត បានយកគ្រឿងចក្រត្រៀមចូលឈូសឆាយនៅទីតាំងដីចម្ការនោះព្រោះក្រុមហ៊ុននេះទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចស្របច្បាប់ពីរដ្ឋាភិបាលបន្តពីក្រុមហ៊ុនកាន់កាប់មុនឈ្មោះក្រុមហ៊ុនតាយសេង។ លិខិតដដែលបន្តថា ម្ចាស់ដីដែលអាស្រ័យផលលើដីនោះបានព្រមព្រៀងប្រគល់ដីជូនក្រុមហ៊ុនវិញដោយមិនធ្វើការជំទាស់ ឬទាមទារសំណងអ្វីឡើយ ហើយបានទុកពេលឱ្យម្ចាស់ដីឈ្មោះអ្នកស្រី គឹម ង៉ា ដកដំណាំចេញចាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀង ជៀសវាងរងផលប៉ះពាល់ឬខូចខាត។ តែក្រោយមក នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ម្ចាស់ដីឈ្មោះអ្នកស្រី គឹម ង៉ា និងគ្រួសារបែរជាជំទាស់ តវ៉ាមិនឱ្យក្រុមហ៊ុនធ្វើការឈូសឆាយទៅវិញ ថែមទាំងថតវីដេអូបង្ហោះលើបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុក ដែលផ្ទុយពីកិច្ចព្រមព្រៀង។ នេះបើយោងតាមសេចក្ដីបំភ្លឺរបស់រដ្ឋបាលស្រុកលំផាត់ខាងលើ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់បានបង្ហោះខ្លឹមសារនៅក្នុងវីដេអូថា ក្រុមហ៊ុនជ័រកៅស៊ូមួយយកត្រាក់ទ័រឈូសឆាយដីជនជាតិដើមភាគតិចព្រៅម្នាក់អស់ចំនួនជិត២ហិកតា។ នៅក្នុងវីដេអូដែលប្រជាពលរដ្ឋបង្ហោះលើបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុក ប្រជាពលរដ្ឋមានការខឹងសម្បារ លើកម្មករក្រុមហ៊ុន ដែលយកគ្រឿងចក្រគាស់រំលើងដើមស្វាយចន្ទីដែលប្រជាពលរដ្ឋដាំ។ នៅក្នុងវីដេអូនេះគេសង្កេតឃើញមាន អាជ្ញាធរមូលដ្ឋានចុះត្រួតពិនិត្រនៅកន្លែងទៀតផង។ ម្ចាស់ដីជាជនជាតិដើមភាគតិច អ្នកស្រី គឹម ង៉ា ប្រាប់ប្រជាកាសែតថាទំនាស់ដីធ្លីជាមួយក្រុមហ៊ុនដាំកៅស៊ូនេះកើតឡើងលើពីរទីតាំង។ អ្នកស្រីបានយល់ព្រមប្រគល់ដីមួយទីតាំងដែលគ្រួសារអ្នកស្រីដាំដំឡូងអស់រយៈពេល១០ឆ្នាំមកហើយទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនកាលពីខែឧសភា ព្រោះអ្នកស្រីថា អ្នកស្រីមិនចង់មានជម្លោះអូសបន្លាយ ដោយស្នើសុំតែថ្លៃខូចខាតប៉ុណ្ណោះ តែនៅមិនទាន់ទទួលបានសំណងនៅឡើយ។ ក្នុងជម្លោះកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦ អ្នកស្រីអះអាងថាក្រុមហ៊ុនបែរជាមកឈូសឆាយនៅទីតាំងដីចម្ការគ្រួសារអ្នកស្រីមួយកន្លែងទៀត ដោយអះអាងថាជាដីក្រុមហ៊ុនដែរទៅវិញ។ អ្នកស្រីថា៖ «ខ្ញុំអត់ព្រមទទួលស្គាល់ទេ។ ដីដែលខ្ញុំព្រមប្រគល់ឱ្យនោះ ជាដីផ្សេងទេ មានសិទ្ធិអីមកបញ្ចូលដីនេះ។ ដីនេះដីម្ដាយខ្ញុំទេ។ ខ្ញុំមានទំនាស់ពីរកន្លែងជាមួយក្រុមហ៊ុន។ មួយកន្លែងនោះក៏ខ្ញុំធ្វើជាង១០ឆ្នាំហើយដែរ តែខ្ញុំអត់ចង់មានរឿង ក៏ព្រមឱ្យទៅ។ គាត់ [ក្រុមហ៊ុន]ថាជារបស់គាត់»។ អ្នកស្រីបន្តថា៖ «ដីមួយកន្លែងដែលខ្ញុំព្រមប្រគល់ឱ្យនោះក៏មិនទាន់បានសំណង។ ខ្ញុំសុំ២លានរៀលសម្រាប់ការខូចខាត យកមកទិញដំឡូង ចន្ទីវិញចឹង។ គេអត់ឃើញឱ្យ។ គេថាគេចាំគិតមើលសិន»។ ពាក់ព័ន្ធនឹងដំណោះស្រាយ អ្នកស្រីបានជួបពិភាក្សាជាមួយអាជ្ញាធរឃុំ ស្រុក និងតំណាងក្រុមហ៊ុនកាលពីថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ អ្នកស្រីលើកឡើងថាអ្នកស្រីមិនព្រមផ្ដិតមេដៃយល់ព្រមផ្ដល់ដីលើទីតាំងថ្មីទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនឡើយ ព្រោះជាដីអាស្រ័យផលតជំនាន់មកហើយ។ អ្នកស្រីអះអាងថា៖ «ខ្ញុំសូមសំណូមពរឱ្យរដ្ឋាភិបាលជួយ។ ខ្ញុំប្រជាជនជាជនជាតិដើមភាគតិចអត់សូវចេះនិយាយ។ កុំប្រកាន់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំសូមឱ្យរកយុត្តិធម៌ឱ្យខ្ញុំផង។ ដីនេះអត់មានពាក់ព័ន្ធជាមួយដីមួយកន្លែងទៀតនោះទេ»។ ក្រុមហ៊ុនស្វីស រ៉ាប់បឺរ លីមីតធីត ជាក្រុមហ៊ុនដាំដំណាំកសិឧស្សាហកម្ម កៅស៊ូមួយនៅខេត្តរតនគិរី។ យោងតាមទិន្នន័យពីអង្គការទិន្នន័យអំពីការអភិវឌ្ឍ ក្រុមហ៊ុននេះបានទទួលដីសម្បទានពីរដ្ឋតាមរយៈក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ដែលមានទំហំជាង ៣,៥០០ ហិកតា សម្រាប់ការដាំដុះដំណាំកៅស៊ូ នៅឆ្នាំ២០១០។ មេឃុំល្បាំង២ លោក ផន ចាន់ថន លើកឡើងថាអាជ្ញាធរឃុំកំពុងធ្វើការជាមួយអាជ្ញាធរស្រុក រួមជាមួយនឹងតំណាងក្រុមហ៊ុនដើម្បីសម្របសម្រួល និងរកដំណោះស្រាយ តែលទ្ធភាពយ៉ាងណា លោកមិនទាន់អាចបកស្រាយបាននៅឡើយ។ លោកថា ក្រុមហ៊ុនមិនទាន់អាចឆ្លើយតបទៅនឹងការផ្ដល់សំណងទាក់ទងនឹងដីធ្លីរបស់អ្នកអ្នកស្រី គឹម ង៉ា នៅឡើយ។ ចំណែកដីមួយកន្លែងទៀត លោកថា រង់ចាំចំណាត់ការរបស់មន្ទីរកសិកម្មខេត្តត្រួតពិនិត្យសិន ព្រោះជាដីស្ថិតក្នុងបន្ទាត់ក្រហម។ លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ដំណោះស្រាយអត់ទាន់រួចរាល់ទេដោយសារខាងតំណាងក្រុមហ៊ុនគេថាគេនឹងពិភាក្សារឿងហ្នឹងសិន។ ម្ចាស់ដីហ្នឹង គាត់ទារសំណងខូចខាត៥០០ដុល្លារ។ […] ដីមួយកន្លែងនោះគាត់ព្រមប្រគល់ឱ្យហើយ តែនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនៅឡើយទេ។ ចំណែកដីមួយកន្លែងទៀត [ដីទើបមានជម្លោះថ្មីៗ]ដីស្ថិតក្រោមមន្ទីរកសិកម្មទេ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «រឿងគាត់សូមធ្វើប្លង់ កាលនិស្សិតមកវាស់វាស់មិនមែនដីរបស់គាត់ទេ ដីរបស់គាត់ ស្ថិតក្រោមបន្ទាត់ក្រហម»។ តំណាងក្រុមហ៊ុន លោក ខេន ឈុនឡេង មិនទាន់អាចទាក់ទងសុំការបំភ្លឺបាននៅឡើយត្រឹមថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ ពាក់ព័ន្ធនឹងទំនាស់ដីធ្លីនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត យល់ឃើញថា ជនជាតិដើមភាគតិចនៅកកម្ពុជាមិនសូវមានចំណេះដឹងផ្នែកច្បាប់នោះទេ ជាពិសេសទៅលើរឿងដីធ្លីរបស់ពួកគាត់។ ដូច្នេះលោកថា ការយល់ព្រមទទួលយកដំណោះស្រាយណាមួយត្រូវតែគោរពតាមឆន្ទៈរបស់គាត់ និងតម្លាភាព។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជនជាតិដើមភាគតិចគាត់មិនសូវមានចំណេះដឹងផ្នែកច្បាប់ ឬមួយក៏មិនសូវយល់ដឹងផ្នែកច្បាប់ណាមួយនោះទេ ជាពិសេសគឺពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាដីធ្លីនេះតែម្ដង។ ដូច្នេះការយល់ព្រមណាមួយ លុះត្រាតែកិច្ចព្រមព្រៀងនោះធ្វើឡើងដោយដោយតម្លាភាព និងយុត្តិធម៌ ដើម្បីឱ្យជនជាតិដើមភាគតិចអាចយល់ច្បាស់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងហ្នឹង»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ករណីទាំងអស់នេះអាជ្ញាធរត្រូវធ្វើការពិនិត្យ និងស្រាវជ្រាវឡើងវិញទៅលើបញ្ហាទាំងអស់នេះថាតើពលរដ្ឋដែលជាជនជាតិដើមភាគតិចគាត់មានការយល់ស្របដែរឬទេ ដំណោះស្រាយនេះវាសមរម្យឬទេ។ បើមិនសមរម្យ យុត្តិធម៌ទេយើងត្រូវធ្វើការដោះស្រាយ សម្របសម្រួល យ៉ាងម៉េចឱ្យមានតម្លាភាព និងយុត្តិធម៌។ កុំឱ្យមានការប៉ះពាល់ដល់គាត់»។ ជនជាតិដើមភាគតិចនៅកម្ពុជា រងការរំលោភយកដីធ្លីជាចម្បង ដោយសារតែដីសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច (ELC) ដល់ក្រុមហ៊ុនឯកជននៅលើដីដូនតារបស់ពួកគេ ទោះបីជាមានការការពារផ្នែកច្បាប់លើសិទ្ធិដីធ្លីសហគមន៍របស់ពួកគេក៏ដោយ។ នេះបើតាមរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវលើសិទ្ធដីធ្លីរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចរបស់អង្គការ Heinrich Böll Stiftung ប្រចាំប្រទេសកម្ពុជា។ យោងតាមទិន្នន័យពីអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ សព្វថ្ងៃនេះ ក្រុមហ៊ុនទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់គ្រងលើផ្ទៃដីប្រហែល ២,២៥ លានហិកតានៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលស្មើនឹងប្រហែល…
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែតថា កម្ពុជាមិនកាត់ថវិការពីវិស័យអប់រំ និងសុខាភិបាលទៅចាយវិស័យការពារជាតិឡើយ
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាថ្លែងបដិសេធការចុះផ្សាយនានាតាមបណ្ដាញសង្គមថារដ្ឋាភិបាលគ្រោងនឹងកាត់បន្ថយការចំណាយថវិការជាតិលើវិស័យធំៗ រួមមានវិស័យអប់រំ និងវិស័យសុខាភិបាល ដើម្បីបង្កើនការចំណាយថវិការជាតិលើវិស័យការពារជាតិវិញសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៧ខាងមុខ។ ថ្លែងនៅក្នុងពិធីសម្ពោធសមិទ្ធផល និងប្រគល់សញ្ញាបត្រគ្រូបង្រៀនជូនគរុសិស្ស និស្សិត នៅវិទ្យាស្ថានជាតិអប់រំកាយ និងកីឡា នាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អះអាងថាសារាចរស្តីផែនការយុទ្ធសាស្ត្រថវិការជាតិឆ្នាំ២០២៧ ដល់ឆ្នាំ២០២៩ និងការរៀបចំសេចក្ដីព្រៀងច្បាប់ស្ដីពីហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់គ្រប់គ្រងឆ្នាំ២០២៧ គ្រាន់តែ ជាឯកសារគោល ដែលបង្ហាញផ្លូវឲ្យស្ថាប័នរដ្ឋនីមួយៗព្រាងថវិកាសម្រាប់ការចាយវាយនៅ ៣ឆ្នាំខាងមុខប៉ុណ្ណោះ។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ថ្លែងថាគោលការណ៍ដែលរដ្ឋាភិបាលជាតិយកទៅចចារសម្រាប់វិស្ស័យអបរំសម្រាប់ចរចា នៅឆ្នាំ២០២៦ ចំនួន៤៤៥៧ ពាន់លានរៀល ហើយរដ្ឋាភិបាលបានចចារបានរហូតដល់ចំនួន៤៤៧៤ពាន់លានរៀល ពេលចរចាចេញជាផ្លូវការ ។ លោកបន្តថា សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៧ នៅក្នុងការចចារសម្រាប់ថវិការជាតិលើវិស័យអប់រំមានប្រមាណ ៤៦៨៩ ពាន់លានរៀល កើនឡើង២៣១ ពាន់លានរៀលបើធៀបនឹងឆ្នាំ២០២៦ ក្នុងដំណាក់កាលចចារដំបូងដែលមិនទាន់សម្រេច។ លោកថាគ្រប់វិស័យទាំងអស់ តួលេខចរចាចេញជាផ្លូវការ តែងតែច្រើនជាងតួលេខគោលដែលដាក់ទៅដំបូង។ លោកថ្លែងថា៖ «គ្រាន់តែលេខបឋមសម្រាប់យកទៅចចារនឹងខ្ពស់ជាងច្បាប់ថវិការសម្រាប់ការអប់រំឆ្នាំ២០២៦ រួចទៅហើយ ។ ហើយពេលដែលចចារនេះមិនងាយក្រសួងណាថយក្រោយទេមានតែកើនពេលចចារចប់ ព្រោះពេលគេកំណត់តួលេខពីដានគោលទៅចចារគឺគេយកលេខអប្បរមាដែលយកតែអ្វីដែលចាំបាច់»។ លោកហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលគ្មានផែនការកាត់បន្ថយថវិកាចំនួន ១៧០លានដុល្លារ នៅឆ្នាំ២០២៧ ក្នុងវិស័យអប់រំ និងសុខាភិបាល ដើម្បីទៅពង្រឹងវិស័យការពារជាតិដូចការចុះផ្សាយឡើយ។ លោកអះអាងទៀតថា វិស័យការពារជាតិ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មានថវិកាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបង្កើន ដោយមិនចាំបាច់កាត់ពីវិស័យអប់រំ និងសុខាភិបាលនោះទេ។ លោកថ្លែងថា៖ «ថវិកាក្នុងវិស័យសង្គមកិច្ច ដែលមានវិស័យអប់រំ និងសុខាភិបាល សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៧ ២០២៨ និង២០២៩ ជាមធ្យមកើនឡើង ៥.៦% អីចឹងអត់មានកន្លែងណាមួយ ដែលបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលកាត់លុយពីវិស័យអប់រំ និងវិស័យសុខាភិបាល ដើម្បីយកទៅបង្កើនវិស័យការពារជាតិនោះទេ ។ សូមបងប្អូនឈប់ព្រួយបារម្ភទៅ អាទិភាពរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ដែលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា វិស័យសង្គមកិច្ច ដែលមានវិស័យសុខាភិបាល និងសុខាភិបាល ជាអាទិភាពទី១»។ ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ លោក រ៉ុង ឈុន យល់ឃើញថាវិស័យអប់រំ និងវិស័យការពារជាតិត្រូវដើរទន្ទឹមគ្នា ក្នុងការបណ្ដុះស្មារតីស្នេហាជាតិ ការពារនិងអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ។ ដូច្នេះ លោកថា រដ្ឋាភិបាលគួរបង្កើនថវិការជាតិលើវិស័យអប់រំជាអទិភាពចម្បងដូចគ្នា ដើម្បីពង្រឹងគុណភាពអប់រំដល់យុវជនកម្ពុជា។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជាការពិតវិស័យអប់រំជាវិស័យអាទិភាព ហើយរដ្ឋាភិបាលមិនត្រូវកាត់បន្ថយការចំណើយថវិការជាតិសម្រាប់វិស័យអប់រំទេ។ ត្រូវតែបង្កើនគុណភាពអប់រំ ហើយទន្ទឹមនឹងនេះដែរ ប្រទេសយើងត្រូវឈ្លានពានពីប្រទេសជិតខាង ប្រទេសសៀម ដូច្នេះរដ្ឋក៏ត្រូវបង្កើនកញ្ចប់ថវិការជាតិដើម្បីការពារជាតិទន្ទឹមគ្នាដែរ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ចំពោះវិស័យអប់រំវាជារឿងមួយរដ្ឋត្រូវយកចិត្តទុកដាក់។ យើងមើលឃើញថាបច្ចុប្បន្ននេះវិស្ស័យអប់រំមិនបានដើរទៅតាមអ្វីដែរក្នុងច្បាប់ស្ដីពីការអប់រំជារដ្ឋធម្មនុញ្ញក្ដីដែរត្រូវបានចែងថាខ្មែរទាំងពីរភេទទទួលបានការអប់រំស្មើភាពគ្នា។ យើងឃើញកូនអ្នកមានលុយកូនអ្នកមានអំណាចមានឱកាសច្រើនការអប់រំល្អទៅកាន់សាលាឯកជន ចំណែកកូនចៅប្រជាពលរដ្ឋយើងឃើញថាទទយលបានការអប់រំមិនបានដិតដល់»។ ចំពោះ នាយកវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា លោក គិន ភា លើកឡើងថាវិស័យអាទិភាពបីមានវិស័យអប់រំ វិស័យសុខាភិបាល និងវិស័យការពារជាតិមិនត្រូវបានកាត់បន្ថយការចំណាយពីរដ្ឋាភិបាលទេ។ លោកថា ស្របពេលពិភពលោកមានភាពអសន្តិសុខ ប្រទេសភាគច្រើនសុទ្ធតែតម្លើងថវិការជាតិលើវិស័យការពារជាតិ ក្នុងនោះនាបរិបទកម្ពុជារងការឈ្លានពានពីប្រទេសជិតខាង ការបង្កើនថវិការជាតិលើវិស័យនេះមានសារសំខាន់ក្នុងការពង្រឹងសមត្ថភាពការពារជាតិ។ លោកថា៖ `«ទី១ក្នុងវិស័យការពារជាតិក្នងកាលៈទេសៈដែរប្រទេសយើងកំពុងរងការឈ្លានពានពីប្រទេសថៃនេះ គឺតម្រូវការថវិការសម្រាប់អភិវឌ្ឍ និងពង្រឹងសមត្ថភាពវិស័យការពារជាតិគឺសុទ្ធជារឿងចាំបាច់។ គឹសឹងតែគ្រប់ប្រទេសគេបង្កើនថវិការការពារជាតិគ្រប់ៗគ្នាដោយសារសណ្ដាប់ធ្នាប់ពិភពលោកកំពុងតែចុះខ្សោយ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ពាក់ព័ន្ធនឹងចំណាយលើវិស័យអប់រំដែលជាវិស័យអាទិភាពគឺមិនអាចកាត់បន្ថយបានទេ។ យើងកំពុងរៀបចំខ្លួនជាប្រទេស ដែលមានប្រាក់ចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ២០៣០ និងប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់នៅឆ្នាំ២០២៥០ ដើម្បីសម្រេចបានចក្ខុវិស័យនេះយើងត្រូវមានធនធានពូកែ និងសមត្ថភាព»។ បន្ថែមពីលើនេះ ប្រធានគណបក្សជំនាន់ថ្មី លោក មាជ សុវណ្ណរ៉ា ថ្លែងថា ប្រទេសមួយមានការជឿនលឿនបានលុះត្រាតែប្រទេសនោះមានធនធានមនុស្សដែលមានបញ្ញា ជំនាញឯកទេស និងចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ ហើយធនធានទាំងនេះកើតចេញពីការទទួលបានការអប់រំដែលមិនអាចខ្វះបាន។ លោកបន្តថា វិស័យការពារក៏មានសារៈសំខាន់ដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់។ លោកថា៖ «មនុស្សត្រូវការចេះដឹង មានអ្នកចេះអ្នកដឹង គឺប្រទេសនោះមានការអភិវឌ្ឍដោយសារបញ្ញា ចំណេះដឹង ជំនាញឯកទេស ដែលធ្វើឱ្យមានការពង្រីកធនធានមនុស្ស ពង្រីកបច្ចេកវិទ្យា ពង្រីកការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលសារធារណៈ និងអភិបាលកិច្ចល្អ បង្កើតនូវការច្នៃកម្លាំងសេដ្ឋកិច្ច»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ក្រសួងការពារជាតិ កងទ័ពមានចំណេះជំនាញវិជ្ជាជីវៈប្រកបដោយក្រមសីលធម៌ជាកងទ័ពមិនស្ថិតក្រោមនិន្នាការនយោបាយណា ជាកងទ័ពមានចំណេះដឹង មានវិន័យ ជាកងទ័ពដែលឈរលើអព្យាក្រឹត្យ»។ តាមរយៈសារាចរវិស័យសង្គមកិច្ច ត្រូវបានគ្រោងប្រមាណ ៤.៨២%នៃ ផ.ស.ស. សម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៧ ពោលគឺនៅតែចាត់ទុកជាវិស័យអាទិភាពទី១ ក្នុងនោះសំដៅបន្តរក្សាលំនឹងជីវភាពប្រជាជន ព្រមទាំងលើកកម្ពស់សមធម៌សង្គម, បន្តលើកកម្ពស់គុណភាពអប់រំ និងគាំទ្រដល់ការពង្រឹង និងពង្រីកការទទួលបានសេវាអប់រំ, ការអភិវឌ្ឍជំនាញ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការទីផ្សារ ពិសេសនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យឧស្សាហកម្ម, លើកកម្ពស់គុណភាពសេវាសុខាភិបាល និងការពង្រីកការទទួលបានសេវាថែទាំសុខភាព ឆ្ពោះទៅការគ្រប ដណ្តប់សុខភាពជាសកលនៅកម្ពុជា។ច្បាប់ស្តីពីហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងឆ្នាំ២០២៦ បញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលបានចាយប្រមាណ ៦៥៤លានដល្លារសម្រាប់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា និង៥៧៩ លានដុល្លាសម្រាប់ក្រសួងសុខាភិបាល៕
ពលរដ្ឋនៅស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតគិរី បារម្ភខ្លាចបាត់បង់ដីធ្លីស្រែចម្ការដោយសារក្រុមហ៊ុនទន្ទ្រានយកដី
ពលរដ្ឋមួយគ្រួសារ នៅស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតគិរី បារម្ភខ្លាចបាត់បង់ដីធ្លីស្រែចម្ការដោយសារក្រុមហ៊ុនចម្ការកៅស៊ូមួយឈ្មោះឈ្មោះស្វីស រ៉ាប់បឺរ លីមីតធីត ។ ពលរដ្ឋទាំងនោះរស់នៅភូមិ កាចាញ ឃុំល្បាំងពីរ ស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតនគិរី ឱ្យដឹងថា មានក្រុមហ៊ុនឯកជនមួយបានទទួលដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចនៅក្បែរៗដីរបស់អ្នកភូមិដែល អាស្រ័យផលលើដីធ្លីជាលក្ខណៈប្រពៃណីជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ ពួកគេស្នើរសុំទៅអាជ្ញាធរឲ្យពន្លឿនការដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីរបស់ពួកគេពាក់ព័ន្ធនឹងការចុះលេខបញ្ជីក្បាលដី ជៀសវាងការរំលោភបំពានដីធ្លីនាពេលអនាគត។ ការលើកឡើងនេះ ក្រោយក្រុមហ៊ុនជ័រកៅស៊ូយកត្រាក់ទ័រឈូសឆាយដីជនជាតិដើមភាគតិចព្រៅម្នាក់អស់ចំនួនជិត២ហិកតា។ នៅក្នុងវីដេអូដែលប្រជាពលរដ្ឋបង្ហោះលើបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុក ប្រជាពលរដ្ឋមានការខឹងសម្បា លើកម្មករក្រុមហ៊ុន ដែលយកគ្រឿងចក្រគាស់រំលើកដើមស្វាយចន្ទីរដែលប្រជាពលរដ្ឋដាំ។ នៅក្នុងវីដេអូនេះគេសង្កេតឃើញមាន អាជ្ញាធរមូលដ្ឋានចុះត្រួតពិនិត្រនៅកន្លែងទៀតផង។ ពលរដ្ឋរស់នៅភូមិ កាចាញ អ្នកស្រីគឹម ង៉ា លើកឡើងថាម្ដាយអ្នកស្រីជាជនជាតិដើមភាគតិចព្រៅធ្វើចម្ការលើដីចំនួន២ ហិកតាអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ អ្នកស្រីថាគ្រួសារអ្នកស្រីដាំចន្ទីររយៈពេលប្រាំឆ្នាំមកហើយ តែត្រូវបុគ្គលិកក្រុមហ៊ុនអមដោយអាជ្ញាធរនាំគ្នាមកឈូសឆាយដោយលើកឡើងថាជាដីក្រុមហ៊ុន។ អ្នកស្រីអះអាងថាក្រុមហ៊ុនបញ្ជូនគ្រឿងចក្រមកឈូសឆាយដីចម្ការម្ដាយអ្នកស្រីចំនួន២ដងមកហើយ។ អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «គេមកឈូស២ដងមកហើយ ពីខែឧសភាម្ដង។ ឈូសទៅខ្ញុំតវ៉ាទៅវិញម្ដងមកហើយថ្ងៃទី១ ខែនេះមកម្ដងទៀត។ រោងចក្រកៅស៊ូមកឈូសឆាយហ្នឹង។ ក្រុមហ៊ុនហ្នឹងមានដីនៅក្នុងភូមិនេះដែរ តែនៅឆ្ងាយពីគ្នា ហើយដីចម្ការខ្ញុំនេះនៅដាច់ឡែកហ្មង។ ដីនេះម្ដាយខ្ញុំគាត់ធ្វើមកយូរឆ្នាំហើយ តែអត់បានដាំចន្ទីរទេ ទើបបានដាំប៉ុន្មានឆ្នាំទេ ប៉ុន្តែគាត់កាន់កាប់មក៣០ឆ្នាំហើយ»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ដីនេះអត់ទាន់មានប្លង់ទេ មានតែក្រដាស់ស្នាមតិចតូច តែបានបាត់បង់ក្រដាស់ស្នាមអស់ទៅ។ […]មានទាំងអាជ្ញាធរមកជាមួយដែរ តែខ្ញុំអត់ដឹងថាគេមកសម្របសម្រួលឬក៏មកធ្វើអី។ ពេលខ្ញុំសួរគេៗថាដីក្រុមហ៊ុន»។ អ្នកស្រីគឺម ង៉ា ស្នើសុំឱ្យអាជ្ញាធរពន្លឿនការដោះស្រាយទំនាស់ដីធ្លីនេះជាមួយក្រុមហ៊ុន និងបង្ការការឈូសឆាយដោយមិនស្របច្បាប់របស់ក្រុមហ៊ុន។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា ក្នុងនាមជាជនជាតិដើមដើមភាគតិច អ្នកស្រីស្នើឱ្យអាជ្ញាធរជួយវាស់វែងធ្វើប្លង់កម្មសិទ្ធ ដើម្បីបង្ការការចង់បានពីក្រុមហ៊ុន ឬបុគ្គលអ្នកមានអំណាចផ្សេងៗទៀត។ អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមសំណូមពរដល់អាជ្ញាធរឃុំដែលដឹងឮរឿងនេះ ជួយរកដំណោះស្រាយ។ ខ្ញុំសុំដីហ្នឹងមកវិញ ព្រោះត្រុវការដើម្បីជីវភាពផ្ទាល់ខ្លួន។ អ្នកធ្វើការពាក់ព័ន្ធទាំងអស់សូមជួយផង។ ស្នើដល់សម្ដេចឱ្យជួយផង ខ្ញុំជាជនជាតិដើមភាគតិចអត់ដឹងនិយាយថាម៉េចទេ»។ ពលរដ្ឋម្នាក់ទៀតដែលមានដីក្បែរក្រុមហ៊ុន ជាជនជាតិដើមភាគតិចព្រៅ អ្នកស្រី ប៉ែន លុ លើកឡើងថាអ្នកស្រីមានដីក្បែរក្រុមហ៊ុន ស្ថិតក្នុងភូមិកាចាញ ដែលអ្នកស្រីដាំដំឡូងអស់រយៈពេលច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ ក្រោយឃើញការឈូសឆាយដីរបស់អ្នកស្រី គឺម ង៉ា អ្នកស្រីមានការព្រួយបារម្ភដែរ ព្រោះជនជាតិដើមភាគតិចមិនទាន់បានប្លង់សមូហភាពនៅឡើយ។ អ្នកស្រីថា៖ «អ្នកភូមិខ្លះក៏មានដីជិតក្រុមហ៊ុននេះដែរ អីចឹងចេះតែព្រួយបារម្ភដែរ ព្រោះអាស្រ័យផលនៅទីនេះយូរហើយ»។ យោងតាមសមាគមអាដហុកនៅរតនគិរី ក្រុមហ៊ុនដែលទទួលបានដីសម្បទាននៅភូមិ កាចាញ ឃុំល្បាំងពីរ ស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតនគិរី គឺក្រុមហ៊ុនចិន ឈ្មោះស្វីស រ៉ាប់បឺរ លីមីតធីត (Swiss Rubber Limited)។ យោងតាមទិន្នន័យពីអង្គការទិន្នន័យអំពីការអភិវឌ្ឍ ក្រុមហ៊ុននេះបានទទួលដីសម្បទានពីរដ្ឋតាមរយៈក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ដែលមានទំហំជាង ៣,៥០០ ហិកតា សម្រាប់ការដាំដុះដំណាំកៅស៊ូ នៅឆ្នាំ២០១០។ មេឃុំល្បាំង២ ដែលស្ថិតក្នុងស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតនគិរី លោក ផន ចាន់ថន លើកឡើងថាអាជ្ញាធរឃុំកំពុងធ្វើការជាមួយអាជ្ញាធរស្រុក រួមជាមួយនឹងតំណាងក្រុមហ៊ុនដើម្បីសម្របសម្រួល និងរកដំណោះស្រាយ តែលទ្ធភាពយ៉ាងណា លោកមិនទាន់អាចបកស្រាយបាននៅឡើយ។ បន្ថែមពីលើនេះ លោកឆ្លើយសំនួរពាក់ព័ន្ធនឹងអត្តសញ្ញាណ និងកម្មសិទ្ធភាពរបស់ក្រុមហ៊ុនឡើយ។ លោកថា៖ «អាជ្ញាធរឃុំកំពុងធ្វើការសម្របសម្រួលហើយ តែមិនទាន់ដឹងលទ្ធផលទេ»។ ពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះដីធ្លីរវាងពលរដ្ឋ និងក្រុមហ៊ុនទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត យល់ឃើញថា អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធត្រូវតែធ្វើការស្រាវជ្រាវឱ្យបានច្បាស់លាស់លើកម្មសិទ្ធរបស់ពលរដ្ឋ ដែលអាស្រ័យផលលើដីច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ លោកបន្តថា ជនជាតិដើមភាគតិចកាន់កាប់ដីធ្លីជាអត្តសញ្ញាណចម្បងរបស់ពួកគេ មានដីអារក្ស ដីព្រៃ និងដីចម្ការវិលជុំ ដែលត្រូវការការទទួលស្គាល់ និងចេញប្លង់កម្មសិទ្ធឱ្យពួកគាត់។ លោកថា៖ « មានតែការស្រាវជ្រាវ និងស៊ើបអង្កេតទៅករណីនេះ ហើយស្វែងរកដំណោះស្រាយមួយតម្លាភាព យុត្តិធម៌ ហើយចំពោះប្រជាពលរដ្ឋរងផលប៉ះពាល់ពិតប្រាកដមែនត្រូវតែមានដំណោះស្រាយ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «បងប្អូនជនជាតិដើមភាគតិចដែលពួកគាត់បន្តអត្តសញ្ញាណជនជាតិដើមភាគតិចប្រពៃណី ទំនៀមទំលាប់ នៅក្នុងវាទាក់ទងព្រៃអារក្ស ព្រៃអ្នកតា ព្រៃសហគមន៍ ព្រៃជំនឿ ព្រៃកប់ខ្មោចហ្នឹងជាដើម ដែលត្រូវមានការសិក្សាឱ្យបានច្បាស់លាស់ ហើយប្រសិនបើពួកគាត់មិនទាន់ទទួលបានចុះបញ្ជីជាដីសមូហភាពសហគមន៍ អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ ក្រសួងពាក់ព័ន្ធគួរតែពន្លឿន»។ កាលពីឆ្នាំ២០០៩ រដ្ឋាភិបាលបានចេញអនុក្រឹត្យមួយ ស្តីពីនីតិវិធីនៃការចុះបញ្ជីដីសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ដោយអនុក្រឹត្យនេះមានគោលដៅកំណត់គោលការណ៍នីតិវិធី និងយន្តការសម្រាប់ការចុះបញ្ជីដីសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចជាកម្មសិទ្ធិសមូហភាព។អនុក្រឹត្យនេះក៏មានគោលបំណងផ្ដល់សិទ្ធិស្របច្បាប់ក្នុងការកាន់កាប់ដីធ្លីដល់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពនៃការកាន់កាប់ដីធ្លី និងការពារសិទ្ធិសមូហភាព ដោយរក្សានូវអត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ ទំនៀមទម្លាប់ និងប្រពៃណីល្អរបស់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចផងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណា មានសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចចំនួន ៤៣ នៅកម្ពុជា បានទទួលប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីសមូហភាពសហគមន៍ ក្នុងចំណោមសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចសរុប៤៥៨ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤ ព្រោះដំណើរការចុះបញ្ជីមានភាពសាំញ៉ាំ និង ជារឿយៗ វិវាទដីធ្លីនៅទូទាំងប្រទេសច្រើនតែកើតចេញពីកង្វះភាពច្បាស់លាស់អំពីសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច និងសហគមន៍ដែលកាន់កាប់ដីធ្លី៕
Get Newsletter
