• តុលាការកំពូលផ្តន្ទាទោសលោក កើត សារ៉ាយ ដាក់ពន្ធនាគារ ៤ឆ្នាំ ដដែល

  តុលាការកំពូលនៅថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ប្រកាសសាលដីកាតម្កល់ការផ្តន្ទា ទោសប្រធានសមាគមសម្ព័ន្ធនិសិ្សតបញ្ញវន្តខ្មែរ(KSILA)លោក កើត សារ៉ាយ ដាក់ពន្ធនាគារ ៤ឆ្នាំ និងពិន័យប្រាក់ ២លានរៀល ពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គម និងការមិន​រាងចាលក្នុងបទមជ្ឈិមបន្ទាប់ពីការផ្ដន្ទាទោសបទមជ្ឈិម»។ ការសម្រេចនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីតុលាការកំពូលបានបើកសវនាការកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីជំនុំជម្រះបណ្ដឹងសាទុក្ខរបស់លោក កើត សារ៉ាយ ជំទាស់នឹងការសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាបដែលកាត់ទោសលោកដាក់ពន្ធនាគារ។ សហមេធាវីការពារក្ដីឱ្យ លោក កើត សារ៉ាយ គឺលោក អែម ចន្ថា ប្រាប់ថា តុលាការកំពូលនៅព្រឹកថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានតម្កល់សាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ ដែលផ្តន្ទាទោសកូនក្ដីលោកទុកជាបានការដដែល។ លោកថា៖ «ខ្ញុំមានការសោកស្ដាយជាខ្លាំងដោយសារថាតុលាការកំពូលពុំបានទទួលយកនូវអ្វីដែលជាការលើកអំណះអំណាងរបស់កូនក្ដីខ្ញុំបាទ ក៏ដូចជាសហមេធាវីដែលបានលើកឡើងអំពីអង្គច្បាប់ និង​អង្គហេតុមួយចំនួនដែលជាការភ័ន្តច្រឡំដែលធ្វើការចោទប្រកាន់កូនក្ដីខ្ញុំបាទតាំងពីសាលាដំបូង[...]កូនក្ដីយើងខ្ញុំធ្វើនេះពុំមានចេតនាដូចការចោទប្រកាន់ទេ។ វាជាសកម្មភាពនៃការធ្វើការរបស់សមាគម​»។ ម្ដាយរបស់លោក កើត សារ៉ាយ គឺអ្នកស្រី ចាប យ៉ែម មិនបានទៅតុលាការកំពូលដើម្បីស្ដាប់ការ​ប្រកាសសាលដីការឿងកូនប្រុសគាត់ទេ ដោយសារគាត់ឈឺ និងរស់នៅឆ្ងាយរាប់រយគីឡូម៉ែត្រពីរាជ​ធានីភ្នំពេញ។ មានជំងឺបេះដូងផង បញ្ហាសួតផង និងកំពុងឈឺគ្រុនទៀត អ្នកស្រី ចាប យ៉ែម មានអារម្មណ៍ក្ដុកក្ដួល និងអស់សង្ឃឹមពេលទទួលដំណឹងថាតុលាការមិនលើកលែងទោស​ឱ្យ​កូន​ប្រុស​គាត់។ អ្នកស្រីថា៖ «យាយក្ដុកក្ដួលក្នុងចិត្តណាស់ គេអត់អធ្យាស្រ័យឱ្យ[...]ការកាត់ទោសនេះដូចជាអយុត្តិធម៌ហួសហើយ មិនលើកលែងឱ្យ[...]បារម្ភពីកូនបារម្ភហើយកូន បារម្ភហួសពីបារម្ភ យប់ឡើងដេកស្រមៃឃើញកូនក៏មាន នឹកឃើញតែក្នុង​ថ្ងៃនេះគឺសង្ឃឹមច្រើនថានឹងកូនបានចេញ ដល់ពេលនេះអត់វិញ សង្ឃឹមឃើញកូនមកជួបណាមួយខ្ញុំមានជំងឺរាងទ្រុឌទ្រោមក្នុងខ្លួនដែរ យាយអស់សង្ឃឹម»។ ស្ត្រីវ័យ៨០ប្លាយឆ្នាំរូបនេះស្នើសុំអាជ្ញាធរ និងរដ្ឋាភិបាលមេត្តាលើកលែងទោសដល់លោក កើត សារ៉ាយ ឱ្យមានសេរីភាពវិញ។អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «គួរតែលើកលែងទោសឱ្យកូនខ្ញុំព្រោះមិនបានធ្វើអីធំដុំ។ អាជ្ញាធរ រដ្ឋាភិបាលក៏សុំអធ្យាស្រ័យឱ្យកូនខ្ញុំផង​ ព្រោះខ្ញុំកាន់តែចាស់ហើយ ត្រូវពឹងលើកូន[...]ព្រោះខ្ញុំកាន់តែទ្រុឌទ្រោមហើយ»។ ជុំវិញករណីនេះ មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក យី សុខសាន្ត ខកចិត្តចំពោះ តុលាការកំពូលដែលតម្កល់សេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាប។ លោកថា៖ «អ្វីដែលយើងខកចិត្តក្នុងនាមអង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលធ្វើការងារលើវិស័យសិទ្ធិមនុស្សគឺសំខាន់ជាងគេគឺសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ[...]វាជាការធ្វើទុក្ខមួយ ជាការឈឺចាប់មួយសម្រាប់ពួក​គាត់ ហើយបង្កជាការព្រមានដល់អង្គការផ្សេងៗ ក៏ដូចយុវជនផ្សេងៗមិនហ៊ានឱ្យនិយាយ មើល​ឃើញ​ខុសហើយមិនហ៊ាននិយាយ នេះជាការគំរាមកំហែងផ្នែកស្មារតីមួយទៀតសម្រាប់ដល់អ្នកដែលហ៊ាននិយាយ»។ លោក សុខសាន្ត អំពាវនាវដល់រដ្ឋាភិបាលជួយអន្តរាគមន៍ ដោយស្នើសុំដល់ព្រះមហាក្សត្រឱ្យដោះ​លែង​សកម្មជនសង្គមទាំងអស់ដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារ ពីព្រោះពួកគេដើរតួនាទីបំពេញចន្លោះខ្វះ​ខាត​របស់រដ្ឋាភិបាល។ កាលពីដើមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនប្រធានសមាគមសម្ព័ន្ធនិសិ្សតបញ្ញវន្តខ្មែរ (KSILA) លោក កើត សារ៉ាយ នៅការិយាល័យរបស់លោកនៅរាជធានីភ្នំពេញ បន្ទាប់ពីលោកបានផ្តល់បទសម្ភាសន៍ឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានទាក់ទងនឹងបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីមួយនៅឃុំស្រយង់ និងឃុំភ្នំត្បែងពីរ ស្រុកគូលែន ខេត្តព្រះវិហារ។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានផ្តន្ទាទោសលោកដាក់ពន្ធនាគារ រយៈពេល ៤ឆ្នាំ និងបង្គាប់ឱ្យសងសំណងចំនួន ២លានរៀល ពីបទ ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គម ដោយសារមិន​រាងចាល តាមបញ្ញតិ្តមាត្រា ៨៨ មាត្រា៤៩៤ និង៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ ដោយឡែក កាលពីឆ្នាំ២០២១ លោក កើត សារ៉ាយ ធ្លាប់ជាប់ពន្ធនាគារចំនួន ២០ខែ ពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គម» ពាក់ព័ន្ធ​ករណីលោក​ទាម​ទារ​ឱ្យ​ដោះ​លែងអតីត​មេ​ដឹកនាំ​សហជីពលោក ​រ៉ុង ​ឈុន ​ខណៈដែលលោក ឈុន កំពុងជាប់ពន្ធនាគារ៕

  ៣ កក្កដា ២០២៦

  

• បុគ្គលិកធនាគារម្នាក់ ត្រូវសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញកាត់ទោសដាក់ពន្ធនាគារ២ឆ្នាំពីបទញុះញង់

  សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ នៅរសៀលថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានប្រកាសសាលក្រមផ្ដន្ទាទោសអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម លោក ម៉ៃ បុត្រ ដាក់ពន្ធនាគារ ២ឆ្នាំ និងពិន័យ៤លានរៀល ពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»។ នេះបើតាមការប្រកាសរបស់អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (LICADHO) នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។  បើតាមអង្គការលីកាដូដដែល លោក ម៉ៃ បុត្រ បច្ចុប្បន្នវ័យ៣៦ឆ្នាំ គឺជាបុគ្គលិកធនាគារ ហើយលោកត្រូវរងការចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្ញើជាកម្រងសារសន្ទនាក្នុងក្រុមតេលេក្រាមមួយដែលរិះគន់ថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស។ បងប្រុសរបស់លោក ម៉ៃ បុត្រ គឺលោក ម៉ៃ រុន យល់ថា ការសម្រេចរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ កាត់ទោសប្អូនប្រុសដាក់ពន្ធនាគារ ២ឆ្នាំ ជារឿងអយុត្តិធម៌សម្រាប់ប្អូនប្រុសលោក។ លោកថា៖ «ចាប់ខ្លួនទាំងគ្មានកំហុស យើងនៅក្រោមគេៗចង់ចាប់យើងចោទយើងម៉េចក៏បាន យើងអត់មានធ្វើកំហុសអីខុសគេចាប់ ទុកឱ្យប្រពន្ធកូនរងទុក្ខ កូនតូចៗកូនមួយឆ្នាំពីរឆ្នាំតូចៗហើយគ្នាព្រាត់ឪពុក។ និយាយទៅវាមិនសមនឹងចាប់ គ្រាន់តែចាប់យើងគ្រាន់តែអប់រំណែនាំទៅអត់ ដាច់ចិត្តដាក់ទោសគ្នា»។ កាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនលោក ម៉ៃ បុត្រ នៅធនាគារដែលគាត់ធ្វើការនៅខេត្តកំពត។ នេះបើតាមការឱ្យដឹងរបស់សាច់ញាត់លោកបុត្រ។ ប្រភពដដែលថា ករណីចាប់ខ្លួននេះសង្ស័យពាក់ព័ន្ធរឿងលោក ម៉ៃ បុត្រ ចែករំលែករឿងនយោបាយនៅតាមបណ្ដាញសង្គម។ ចាប់តាំងពីពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួននោះ លោក ម៉ែ បុត្រ មិនមានមេធាវីការពារក្តីនោះឡើយ។  បងប្រុសរបស់លោក ម៉ៃ បុត្រ គឺលោក ម៉ៃ រុន ប្រាប់ថា ដំបូងឡើយលោកចង់ពឹងពាក់មេធាវីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលដើម្បីការពារក្ដីឱ្យប្អូនប្រុសលោក ក៏ប៉ុន្តែលោកសម្រេចមិនពឹងមេធាវីវិញ ដោយក្រឡាបញ្ជីមួយរូបនៅសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញបានផ្ដល់យោបល់ដល់លោកថាមិនបាច់មានមេធាវីទេ។ បន្ថែមពីនេះ លោក ម៉ៃ រុន ក៏បារម្ភថាតុលាការអាចកាត់ទោសប្អូនលោកធ្ងន់ជាងនេះ បើសិនគាត់ពឹងមេធាវីអង្គការសិទ្ធិមនុស្ស ។ លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំសួរក្រឡាបញ្ជីនៅខាងតុលាការហ្នឹងហើយថា រឿងហ្នឹងមិនបាច់រកមេធាវីទេ រកមេធាវីក៏វាមិនកើត ក៏វាមិនអាចទៅរួចដែរ ព្រោះអីខាងរាជរដ្ឋាភិបាលជាអ្នកចោទ រកមេធាវីប៉ុន្មានក៏វាមិនអាចទៅរួចដែរ មានតែតាមដំណើរហ្នឹងទៅ»។ ជាមួយគ្នានេះ លោក ម៉ៃ រុន ថាលោកនឹងមិនបន្តនីតិវិធីរឿងក្ដីប្អូនប្រុសលោកទេ ព្រោះលោកគ្មានសង្ឃឹមថាតុលាការនឹងឱ្យប្អូនលោករួចផុតពីការចោទប្រកាន់ឡើយ ព្រោះលោកសង្កេតឃើញពលរដ្ឋឯទៀតដែលត្រូវកាត់ទោសពីបទ ញុះញង់ ទោះប្ដឹងបន្តយ៉ាងណាក៏មិនអាចរួចទោសដែរ។ ចំណែកឯភរិយារបស់លោក ម៉ៃ បុត្រ គឺអ្នកស្រី គង់ ស្រីពៅ ប្រាប់ថា អ្នកស្រីមិនរំពឹងថាតុលាការដោះលែងប្ដីគាត់ឡើយ តាំងតែពីមុនតុលាការសម្រេចសេចក្តីម៉្លេះ។តែយ៉ាងណា អ្នកស្រី គង់ ស្រីពៅ យល់ថា ការសម្រេចរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញករណីប្ដីគាត់ ហាក់ធូរស្រាកជាងអ្នកឯទៀតដែលជាប់បទចោទដូចប្ដីគាត់ដែរ។ អ្នកស្រីថា៖ «ខ្ញុំខ្វល់ខ្វាយដូចតែគ្នាទេលោកគ្រូ ប៉ុន្តែទោះថាយើងធ្វើអីក៏អត់ចេញដែរ ព្រោះអីរឿងនេះរឿងនយោបាយ។ តែខ្ញុំគិតថាហ្នឹងអាចនឹងធូរហើយ»។ អ្នកស្រីថា ការសម្រេចនេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពគ្រួសារគាត់ ពីព្រោះបំណុលធនាគារទាំងជាង២ម៉ឺនដុល្លារ និងបន្ទុកគ្រួសារទាំងមូលត្រូវធ្លាក់មកលើគាត់។ អ្នកស្រី ពៅ ត្រូវសងត្រឡប់ទៅធនាគារវិញជាង ៣០០ ដុល្លារជាប្រចាំខែ ខណៈគាត់ត្រូវមើលថែកូនៗ៤នាក់អាយុចន្លោះពី៣ ទៅ១១ឆ្នាំ។ ជុំវិញករណីនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត មានប្រសាសន៍ថា បើសិនជាអាជ្ញាធរមិនបែងចែកឱ្យច្បាស់រវាងសិទ្ធិ និងបទល្មើស ដូចក្នុងករណីចាប់ខ្លួននិងកាត់ទោសអ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមនេះជាដើម វានឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិនៃការបញ្ចេញមតិដែលធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងកតិការសញ្ញាអន្តរជាតិនានាដែលកម្ពុជាបានធ្វើសច្ចាប័ន។ លោកថា៖ «បើសិនជាអាជ្ញាធរ ក៏ដូចជាតុលាការមិនបានបែងចែកឱ្យបានដាច់ពីគ្នាថាអ្វីជាការបញ្ចេញមតិ អ្វីជាបទល្មើសទេ អាហ្នឹងវានាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ»។ របាយការណ៍របស់អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ ឱ្យដឹងថាគិតត្រឹមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ មានអ្នកនយោបាយ អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជនដីធ្លី សហជីព អ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម ចំនួន១១៧នាក់កំពុងជាប់ឃុំនៅក្នុងពន្ធនាគារ ដោយសារការប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ៕

  ១ កក្កដា ២០២៦

  

• កូដករណាហ្គាវើលដ៍ អំពាវនាវតុលាការឱ្យទម្លាក់បទចោទក្នុងរឿងក្ដីដែលបនល្បែងណាហ្គាជាដើមបណ្ដឹង

  កូដករណាហ្គាវើលដ៍ កញ្ញា សុខ ថាវុធ បានចូលខ្លួនបំភ្លឺនៅសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ តាមបណ្តឹងរបស់ក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍ ពាក់ព័ន្ធនឹងបទចោទ «ធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនាមានស្ថានទម្ងន់ទោស»។ ក្រោយការចូលបំភ្លឺ កញ្ញានិងអ្នកគាំទ្របានអំពាវនាវឱ្យតុលាការទម្លាក់បទចោទ និងជំរុញឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធពន្លឿនការដោះស្រាយវិវាទការងារ ដែលបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលជាង ៤ ឆ្នាំមកហើយ។ យោងតាមដីកាបង្គាប់ឱ្យចូលខ្លួនដែលអ្នកសារព័ត៌មានទទួលបាន សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញបានកោះហៅកញ្ញា សុខ ថាវុធ ឱ្យចូលខ្លួនបំភ្លឺជាលើកទី២ ពាក់ព័ន្ធនឹងសំណុំរឿងចោទប្រកាន់ពីបទ «ធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនាមានស្ថានទម្ងន់ទោស» តាមមាត្រា ៤១០ និង ៤១១ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ ការកោះហៅលើកទី១ បានធ្វើឡើងកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២២។  កូដករណាហ្គាវើលដ៍ កញ្ញា សុខ ថាវុធ បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងអស់ ដោយអះអាង​ថា ខ្លួនគ្រាន់តែចូលរួមកូដកម្មដើម្បីទាមទារដំណោះស្រាយវិវាទការងារប៉ុណ្ណោះ។ កញ្ញានិយាយថា៖ «ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាវាជារឿងអយុត្តិធម៌ខ្លាំង ដោយសារតែខ្ញុំជាកម្មករ យើង​អត់មានដំណោះស្រាយហើយត្រូវបានខាងតុលាការចោទទៀត ចឹងយើងមានអារម្មណ៍ខកចិត្តមែនទែន។ យើងអត់បានធ្វើទេ គោលដៅយើងទៅ គឺយើងទៅតែកូដកម្មដើម្បីរកដំណោះស្រាយពីក្រុមហ៊ុនណាហ្កាវើលដ៍ យើងអត់មានគំនិតកូនចិត្តដែលទៅធ្វើឱ្យខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិក្រុមហ៊ុននោះទេ»។ កញ្ញាបានបន្តថា ការបន្តនីតិវិធីព្រហ្មទណ្ឌនេះ ធ្វើឱ្យកូដករមានអារម្មណ៍ថាកំពុងរងសម្ពាធ និងការគំរាមកំហែង ខណៈដែលវិវាទការងារនៅមិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយនៅឡើយ។កញ្ញាលើកឡើងទៀតថា៖ «ខ្ញុំស្នើទៅកាន់គ្រប់ថ្នាក់ដឹកនាំទាំងអស់ ស្នើឱ្យពន្លឿនការដោះស្រាយវិវាទនៅណាហ្កានេះទៅ ប្រសិនបើយើងថាគោរពច្បាប់ការងារ ច្បាប់កម្មករ ស្រឡាញ់កម្មករ ខ្ញុំសង្ឃឹមថាអាជ្ញាធរនឹងដោះស្រាយរឿងវិវាទនេះឱ្យចប់ៗទៅ ទើបហៅថាបានគោរពសិទ្ធិ និងគោរពច្បាប់ការងារនៅស្រុកខ្មែរមែន»។ ចំណែកអតីតបុគ្គលិកណាហ្គាវើលដ៍ អ្នកស្រី រតនា ដែលបានទៅចូលរួមគាំទ្រកូដករ ក៏បាននិយាយដែរថា ការចាត់វិធានការផ្លូវច្បាប់លើកូដករគឺមានភាពអយុត្តិធម៌ ព្រោះពួកគេគ្រាន់តែទាមទារសិទ្ធិការងារ និងប្រាក់ចំណូលសម្រាប់ចិញ្ចឹមគ្រួសារតែប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកស្រីបន្តថា កូដកម្មរបស់ពួកគេមិនពាក់ព័ន្ធនឹងនយោបាយ ឬការប្រព្រឹត្តបទល្មើសឡើយ ហើយបានស្នើឱ្យតុលាការទម្លាក់បទចោទ និងពន្លឿនការដោះស្រាយវិវាទការងារ។ អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «ខ្ញុំសង្ឃឹមថាតុលាការនឹងទម្លាក់ចោលបទចោទ រាល់បទចោទទាំងអស់មិនថាតែកូដករ សុខ ថាវុធ នោះទេ គឺទម្លាក់រាល់បទចោទទាំងអស់ទៅលើកូដករផ្សេងទៀតដែលមានដីកានៅតុលាការ។ សូមឱ្យថ្នាក់ដឹកនាំក្រសួងដែលពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ ជួយពន្លឿនក្នុងការដោះស្រាយរឿងក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍ផង ព្រោះវាមានរយៈពេលជិត ៥ ឆ្នាំហើយដែលពួកខ្ញុំរងភាពអយុត្តិធម៌»។ ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ដែលជាអ្នកគាំទ្រកញ្ញា សុខ ថាវុធ គឺអ្នកស្រី អេង សុខា បានអំពាវនាវឱ្យក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍បញ្ចប់វិវាទការងារជាមួយអតីតបុគ្គលិក និងបញ្ឈប់ការបន្តចាត់វិធានការផ្លូវច្បាប់លើកូដករតទៅទៀត។ អ្នកស្រីក៏បានស្នើឱ្យតុលាការផ្តល់យុត្តិធម៌ដោយទម្លាក់បទចោទប្រកាន់ និងលើកទឹកចិត្តឱ្យអាជ្ញាធរគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងសិទ្ធិការងាររបស់ប្រជាពលរដ្ឋផងដែរ។ អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «ខ្ញុំយល់ថាថៅកែក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍ត្រូវតែបញ្ចប់បញ្ហាជាមួយបុគ្គលិកឱ្យបានចប់សព្វគ្រប់ទៅ កុំបន្តការគំរាមកំហែង និងកោះហៅគាត់ឡើងតុលាការទៀតអី។ ព្រោះអតីតបុគ្គលិកណាហ្គាវើលដ៍គាត់មានបញ្ហាជីវភាព ដូចជាម្តាយគាត់ចាស់ជរា ហើយគាត់មានកូនតូចត្រូវការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសាររបស់គាត់ ដូច្នេះសូមបញ្ចប់វិវាទការងារទាំងអស់ហ្នឹងទៅ»។ ជុំវិញករណីនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ លោក អំ សំអាត បានមានប្រសាសន៍ថា កូដករណាហ្គាវើលដ៍ និងសមាជិកសហជីពបានធ្វើកូដកម្មដោយសន្តិវិធីដើម្បីទាមទារដំណោះស្រាយវិវាទការងារ ហើយលោកយល់ថា សំណុំរឿងទាំងនេះគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយក្រោមច្បាប់ការងារ មិនមែនជានីតិវិធីព្រហ្មទណ្ឌនោះទេ។ លោក អំ សំអាត ក៏បានលើកឡើងបន្ថែមថា វិវាទការងារនេះបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ដែលបន្តជះឥទ្ធិពលមិនល្អដល់ភាគីពាក់ព័ន្ធ និងរូបភាពនៃវិស័យការងាររបស់កម្ពុជា។ លោកបានជំរុញឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធពន្លឿនការចរចា និងឈានទៅរកការបញ្ចប់វិវាទ។ លោកបានបញ្ជាក់ថា៖ «ចំពោះសំណុំរឿងនៅតុលាការនេះ គឺតុលាការគួរពិនិត្យមើលលើអង្គហេតុ និងអង្គច្បាប់ ភស្តុតាង និងមូលហេតុ។ បើជាការល្អ គួរលើកលែងការចោទប្រកាន់លើពួកគាត់ ហើយភាគីពាក់ព័ន្ធគួររួមគ្នាដោះស្រាយបញ្ចប់វិវាទការងារខាងលើឱ្យបានឆាប់ ទើបជាការប្រសើរ»។ វិវាទការងាររវាងក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍ និងបុគ្គលិក បានចាប់ផ្តើមតាំងពីចុងឆ្នាំ២០២១ មកម្ល៉េះ។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនសមាជិកសហជីពជាច្រើននាក់ រួមទាំងប្រធានរបស់ពួកគេគឺកញ្ញា ឈឹម ស៊ីថា ដែលក្រោយមកត្រូវបានតុលាការកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលពីរឆ្នាំពីបទញុះញង់។ ការចាប់ខ្លួន និងការចោទប្រកាន់ទៅលើសហជីពកម្មករណាហ្គាវើលដ៍នេះ ក៏ទទួលបានការថ្កោលទោសពីសំណាក់អង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិទៀតផង៕

  

• IFC ច្រានចោលការចោទថា បានរួមចំណែកឱ្យរំលោភសិទ្ធិមនុស្សក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុនៅកម្ពុជា 

  ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលសាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិរបស់ធនាគារពិភពលោក (IFC) ច្រានចោលការចោទថា មិនអនុលោមតាមគោលនយោបាយរបស់ខ្លួនស្ដីពីនិរន្តរភាពបរិស្ថាន និងសង្គម ពាក់ព័ន្ធនឹងការវិនិយោគនៅក្នុងស្ថាប័នផ្ដល់សេវាកម្ចីហិរញ្ញវត្ថុចំនួន៦នៅកម្ពុជា។ នេះបើតាមសេចក្ដីថ្លែងការណ៍របស់ IFC នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ អង្គការសមធម៌កម្ពុជា និងអង្គការលីកាដូ បានដាក់ពាក្យបណ្ដឹងមួយ តំណាងឱ្យពលរដ្ឋកម្ពុជាអ្នកខ្ចីប្រាក់១៨នាក់ ទៅកាន់ IFC ដោយចោទធនាគារ និងមី​ក្រូហិរញ្ញវត្ថុចំនួន៦នៅកម្ពុជា ដែលទទួលបានឥណទានហិរញ្ញវត្ថុពី IFC ថា បានរួមចំណែកបណ្ដាលឱ្យពលរដ្ឋកម្ពុជាដែលជាអ្នកខ្ចីប្រាក់ជួបប្រទះផលវិបាក។ ទោះជាយ៉ាងណា នាយិកានៃអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ (HRW) ប្រចាំតំបន់អាស៊ី អ្នកស្រី Elaine Pearson មានប្រសាសន៍ក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍មួយ ចុះថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ថា៖ «IFC គួរតែឈប់បង្វែរការទទួលខុសត្រូវរបស់ខ្លួន ហើយជំនួសមកវិញ ចូរចាប់ផ្តើមធ្វើការផ្តល់សំណងសម្រាប់គ្រោះថ្នាក់ពីអតីតកាល និងការពារគ្រោះថ្នាក់នាពេលអនាគត»។ បើតាម HRW ការបដិសេធរបស់ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល IFC ឆ្លើយតបទៅនឹងលទ្ធផលស៊ើបអង្កេត​របស់ការិយាល័យអនុលោមភាព (CAO) ដែលជាស្ថាប័នត្រួតពិនិត្យផ្ទៃក្នុងរបស់ IFC តាមពាក្យបណ្ដឹងនៅឆ្នាំ២០២២ ដោយរកឃើញថា មានផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលទាក់ទងដោយផ្ទាល់ទៅនឹងផ្នែកជាច្រើននៃការមិនអនុលោមតាម IFC។  ជាពិសេស CAO រកឃើញទៀតថា IFC មិនបានអនុវត្តតាមកាតព្វកិច្ចគោលនយោបាយនិរន្តរ​ភាពរបស់ខ្លួន «ដើម្បីការពារ ប្រជាជនក្រីក្រ និងងាយរងគ្រោះ» និងធានាថា ស្ថាប័នមី​ក្រូហិរញ្ញវត្ថុ (MFI) បង្កើតយន្តការតវ៉ាគ្រប់គ្រាន់ ឬការពារផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានលើជនជាតិដើមភាគតិច និងដីធ្លីរបស់ពួកគេ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រោយការរកឃើញរបស់ CAO ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល IFC បានសម្រេចបង្កើត «ផែនការសកម្មភាពគ្រប់គ្រងពិសេស» ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលដើមបណ្ដឹងក្នុងសំណុំរឿងនេះចំនួន១៨នាក់បានជួបប្រទះ។ ផែនការទាំងនោះ រួមមាន ជួលអ្នកសម្របសម្រួលក្នុងស្រុកម្នាក់ ដើម្បីជួយដើមបណ្តឹងទាំង ១៨ រូប រួមទាំងតាមរយៈការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធប្រាក់កម្ចីឡើងវិញ ការសងប្រាក់វិញយឺត ឬការកែតម្រូវការប្រាក់។ គាំទ្រដល់អ្នកដាក់ពាក្យបណ្តឹងក្នុងការចូលប្រើប្រាស់ធនធានជាតិដែលមានស្រាប់ រួមទាំងមជ្ឈមណ្ឌលការពារអ្នកប្រើប្រាស់ហិរញ្ញវត្ថុ ខ្សែទូរស័ព្ទសាកសួរ និងដោះស្រាយពាក្យបណ្តឹងរបស់ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា និងសេវាកម្មសម្របសម្រួលក្រោមអាជ្ញាធរជាតិសម្រាប់ដោះស្រាយវិវាទជំនួស។ លើសពីនេះ សាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IFC) នឹងគាំទ្រការបង្កើតអ្នកតំណាងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុនៅកម្ពុជា និងកែលម្អវិញ្ញាបនបត្រផ្តល់ប្រាក់កម្ចីដែលមានទំនួលខុសត្រូវសម្រាប់មន្ត្រីឥណទានប្រហែល ៦៥០០០ នាក់។ រីឯ HRW អះអាងថា IFC បានវិនិយោគជាង ៤០០ លានដុល្លារអាមេរិកនៅក្នុងស្ថាប័នផ្តល់សេវា​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជាក្នុងរយៈពេល១០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ដោយបន្តវិនិយោគសូម្បីតែ បន្ទាប់​ពីមានការព្រួយបារម្ភអំពីកម្រិតនៃបំណុល និងការអនុវត្តប្រាក់កម្ចីដោយបង្ខំតាំងពីឆ្នាំ ២០១៦។ ជាងនេះទៅទៀត អង្គការ HRW ចោទថា ការអនុវត្តការផ្តល់ប្រាក់កម្ចី និងការប្រមូលបំណុលដោយស្ថាប័នមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជា បាននាំឱ្យមានការប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិមនុស្ស រួមទាំងការលក់​ដីដោយបង្ខំ គ្រួសារដែលអត់ឃ្លាន កុមារត្រូវបានបង្ខំឱ្យចេញពីសាលារៀនចូលទៅក្នុងកម្លាំង​ពលកម្ម និងការធ្វើអត្តឃាតដែលបណ្តាលមកពីបំណុល។ កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ អង្គការសមធម៌កម្ពុជា និងអង្គការលីកាដូ បានដាក់ពាក្យបណ្ដឹងមួយ ក្នុងនាមពលរដ្ឋកម្ពុជាអ្នកខ្ចីប្រាក់ ទៅកាន់សាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IFC) ដោយ​ចោទប្រកាន់គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុចំនួន៦នៅកម្ពុជា ថាបានរួមចំណែកបណ្ដាលឱ្យពលរដ្ឋកម្ពុជាដែលជាអ្នកខ្ចីប្រាក់ជួបប្រទះផលវិបាក។  គ្រឹះស្ថានផ្ដល់ប្រាក់កម្ចីនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលរងបណ្ដឹងទាំងនោះ មានដូចជា ធនាគារអេស៊ីលីដា ធនាគារហត្ថា ធនាគារស្ថាបនា គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុអម្រឹត អិលអូអិលស៊ី និងប្រាសាក់។ គ្រឹះស្ថានទាំងនេះ រងការចោទពាក់ព័ន្ធនឹងការរំលោភបំពានស្តង់ដាអនុវត្តរបស់សាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ ជុំវិញការគ្រប់គ្រងផលប៉ះពាល់ ហានិភ័យ បរិស្ថាន សង្គម សុខភាព និងលទ្ធភាព។ អ្នកនាំពាក្យសមាគមគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជាលោក កាំង តុងងី មិនទាន់អាចឆ្លើយតបចំពោះបញ្ហានេះបាននៅឡើយទេ ដោយលោកនិយាយថាកំពុងជាប់រវល់ប្រជុំ។ ចំណែកនាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូលោក អំ សំអាត មានប្រសាសន៍ថា ការបដិសេធរបស់ IFC នេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការមិនអើពើ និងគ្មានឆន្ទៈក្នុងការដោះស្រាយករណីពលរដ្ឋរងគ្រោះតាមរយៈការវិនិយោគរបស់ខ្លួនទៅក្នុងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុនៅកម្ពុជា។ លោកបន្ថែមថា ក្នុងការដាក់ពាក្យបណ្ដឹងតំណាងឱ្យជនរងគ្រោះទាំង១៨នាក់ អ្វីដែលអង្គការ លីកាដូ ចង់ឃើញ គឺការកែទម្រង់ផ្សេងៗ និងដំណោះស្រាយសមរម្យសម្រាប់ជនរងគ្រោះ។ ចំណែក​នីតិវិធីបន្ទាប់ លោកកំពុងរង់ចាំមើលការដោះស្រាយរវាង IFC និងការិយាល័យអនុ​លោមភាព (CAO) ដែលជាស្ថាប័នត្រួតពិនិត្យផ្ទៃក្នុងរបស់ IFC។ លោកនិយាយថា៖ «ការបដិសេធ បង្ហាញថា ហាក់ដូចជាគ្មានឆន្ទៈនៅក្នុងការកែទម្រង់ ឬស្វែងរកដំណោះស្រាយ សម្រាប់ជនរងគ្រោះ ដែលរងគ្រោះនៅក្នុងការផ្ដល់ការឥណទានវិនិយោគរបស់ខ្លួនទៅធនាគារ ឬមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុដែលបង្កឱ្យមានជនរងគ្រោះ ជាពិសេសជនជាតិដើមភាគតិច»៕

  

• តុលាការកំពូលនឹងប្រកាសសាលដីកាបណ្ដឹងសាទុក្ខលោក កើត សារ៉ាយ នៅដើមខែកក្កដា

  តុលាការកំពូលនៅថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ បានបើកសវនាការជំនុំជម្រះបណ្ដឹងសាទុក្ខរបស់ប្រធានសមាគមសម្ពន្ធនិសិ្សតបញ្ញវន្តខ្មែរ(KSILA)លោក កើត សារ៉ាយ ជំទាស់នឹងការសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាបដែលបានកាត់ទោសរូបលោកដាក់ពន្ធនាគារ៤ឆ្នាំពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គម និងការមិន​រាងចាលក្នុងបទមជ្ឈិមបន្ទាប់ពីការផ្ដន្ទាទោសបទមជ្ឈិម»។ នៅក្នុងសវនាការជំនុំជម្រះរឿងលោក កើត សារ៉ាយ នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ សហ​​មេធាវីការពារក្ដីរបស់លោក គឺលោក អែម ចន្ថា និងលោក លី សុចិត្រា បានលើកឡើងទាំងអង្គហេតុ​ និងអង្គច្បាប់ជាច្រើនចំណុច ជំទាស់នឹងសេចក្ដីសំអាងហេតុ​របស់​សាលដីកាសាលាឧទ្ធរណ៍​ភ្នំពេញដែលបានកាត់ទោសកូនក្ដីពួកគេ។ មេធាវីទាំងពីររូបថា កូនក្ដីមិនបានប្រព្រឹត្តអំពើញុះញង់​នោះទេ ដោយសកម្មភាពរបស់លោក សារ៉ាយ កន្លងមកធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណងជួយពលរដ្ឋ​រងគ្រោះ និងនាំដំណឹងទាំងនោះដល់អាជ្ញាធរ និងរដ្ឋាភិបាលដើម្បីឱ្យដោះស្រាយ។ បន្ថែមពីនេះ សហមេធាវីបញ្ជាក់ថា លោក កើត សារ៉ាយ ក្នុងនាមប្រធានសមាគម ដែលចុះបញ្ជីនៅក្រសួងមហាផ្ទៃ បានធ្វើសកម្មភាពស្របតាមកម្មវត្ថុដែលបានស្នើសុំចុះបញ្ជីសមាគម។ លោកមេធាវី លី សុចិត្រា បានធ្វើសេចក្ដីសន្និដ្ឋានមុន បន្ទាប់មកបានលោកមេធាវី អែម ចន្ថា សន្និដ្ឋានតាមក្រោយ។ ក៏ប៉ុន្តែប្រធានក្រុម​ប្រឹក្សាជំនុំជម្រះ​បាន​ផ្អាក​លោកមេធាវី ចន្ថា ដោយថា​ការ​សន្និដ្ឋាន​របស់មេធាវីទាំង២រូបដូចគ្នា។ តែយ៉ាងណា បន្ទាប់ពីលោកមេធាវី អែម ចន្ថា តវ៉ាទើប​ប្រធាន​ក្រុម​ប្រឹក្សា​អនុញ្ញាតឱ្យលោកបន្តធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋានដល់ចប់។ ក្នុងសេចក្ដី​សន្និដ្ឋាន មេធាវីទាំងពីររូបបានស្នើ​សុំតុលាការកំពូលឱ្យបដិសេធនូវ​សាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ និងស្នើសុំឱ្យកូនក្ដី​រួច​ផុត​ពីបទចោទ ព្រមទាំងដោះលែងកូនក្តីឱ្យមានសេរីភាព។ សហមេធាវីការពារក្ដីឱ្យ លោក កើត សារ៉ាយ គឺលោក អែម ចន្ថា បានប្រាប់ថាអ្នកសារព័ត៌មាន​ក្រោយចេញពីសវនាការថា ​សវនាការព្រឹកនេះមានភាពតានតឹង ហើយលោក​សោក​ស្ដាយដែលតុលាការមិនចំណាយពេលជជែក​ដេញដោលស៊ីជម្រៅជាងនេះ។ លោកថា៖ «ការចំណាយពេលវេលា​មួយព្រឹក ឬ២ម៉ោង ៣ម៉ោង​ក្នុង​ការវែក​វែករក​យុត្តិធម៌ជូន​កូន​ក្ដី​មិនបាន​ទូលំ​ទូលាយនេះជា​ចំណុច​ខ្វះ​ខាត​មួយ​ ជាចំណុច​រឹត​បណ្ដឹង​ដែល​គាត់គិតថាដូចគ្នាហើយ[ការសន្និដ្ឋានរបស់មេធាវីទាំង២រូបដូចគ្នា]។ យ៉ាងណាក៏មេធាវីមានការយល់​ឃើញ​ និងអាចជជែកបន្ថែម​ផ្សេងៗគ្នា។ តែដោយសារ​មានការជជែក​ស្នើសុំ ទើបគាត់​អនុ​ញ្ញាត​ឱ្យខ្ញុំ​ធ្វើ​ការសន្និដ្ឋាន​រហូត​ដល់​បញ្ចប់»។ ចំពោះអង្គច្បាប់ដែលមេធាវីលើកមកតតាំងក្នុងសវនាការវិញ លោក អែម ចន្ថា ប្រាប់ថាមេធាវីបាន​លើកឡើងនូវមាត្រាជាច្រើនទាក់ទងនឹង​សិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិផង ទាំងការច្រឡំអង្គហេតុជាដើម ហើយលោក​សង្ឃឹមថាតុលាការកំពូលនឹងពិចារណាករណីនេះ។ លោកបន្ថែម៖ «មាត្រាដែលយើងអាចធ្វើការប្ដឹងសាទុក្ខមកនេះ គឺមាត្រា ៤១៩ យើងឃើញថាវា​មាន​ការ​​ភ័ន្ត​ច្រឡំទៅលើអង្គហេតុ។ អ៊ីចឹងហើយក៏យើងត្រូវ​លើកពីមាត្រាគាំទ្រមួយចំនួនដូចមាត្រា ៣ មាត្រា៤ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ​ហើយនិង ៣៨នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ សិទ្ធិសេរីភាពនៃកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិ ការបញ្ចេញមតិ ហើយអ្វីដែលកូនក្ដីធ្វើគឺក្នុងនាមជាការផ្សាយអំពីសកម្មភាពរបស់គាត់»។ នៅក្នុងសវនាការនេះ លោក កើត សារ៉ាយ ក៏ត្រូវម​ន្រ្តីពន្ធនាគារព្រៃស (ម១) ដឹកមកឱ្យចូលរួមដោយផ្ទាល់ដែរ ប៉ុន្តែភាគច្រើនគឺលោកអង្គុយស្តាប់ការធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋានរបស់មេធាវី ដោយមិនមានការសួរដេញដោលអ្វីឡើយ។​  អ្នកស្រី ចាប យ៉ែម ជាម្ដាយជរាវ័យ៨០ឆ្នាំប្លាយរបស់ លោក កើត សារ៉ាយ។ អ្នកស្រីប្រាប់ប្រជាកាសែតតាមទូរសព្ទពីស្រុកកំណើត​ថា គាត់នឹករលឹក​កូនប្រុសគាត់ណាស់ និងចង់ជួបមុខកូន។ ទន្ទឹមនឹងនេះ អ្នកស្រី យ៉ែម សង្ឃឹម​ថា​តុលាការ​កំពូល​នឹង​ដោះលែង​កូនគាត់នៅថ្ងៃប្រកាសសាលដីកាខាងមុខ ពីព្រោះអ្នកស្រីយល់​ថា លោក កើត សារ៉ាយ មិនបានធ្វើខុសដូចការចោទប្រកាន់ឡើយ។ អ្នកស្រីថា៖ «គួរតែដោះលែង​ដែរ ព្រោះកូនខ្ញុំអត់បានធ្វើអីខុសទេ[...]កូនខ្ញុំមិនបានទៅធ្វើ​ប្រព្រឹត្តឱ្យ​ខុស​ឆ្គងញុះញង់អ្នកស្រុក ឬញុះញង់​នរណាមួយទេ»។ ជុំវិញករណីនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត ស្នើឱ្យតុលាការទម្លាក់បទចោទលើលោក កើត សារ៉ាយ ដោយលោកយល់ថា សកម្មភាពរបស់លោក សារ៉ាយ មិនអាចចាត់ទុកថាជាបទញុះញង់ ឬបង្កភាពវឹកវរដល់សង្គមនោះទេ។ លោកលើកឡើងថា៖ «បើយើងពិនិត្យទៅលើសកម្មភាព ទៅលើការងាររបស់លោក កើត សារ៉ាយ វាមិនមែនជាបទល្មើសនៃការញុះញង់ឱ្យមានភាពវឹកវរ ឬក៏បទមិនរាងចាលទេ អ៊ីចឹងលោក កើត សារ៉ាយ គួរតែត្រូវបានដោះលែងឱ្យមានសេរីភាពវិញ»។ មុននឹងបិទសវនាការ ប្រធានក្រុម​ប្រឹក្សាជំនុំជម្រះលោក សេង នាង មានប្រសាសន៍ថា តុលាការកំពូលនឹងពិចារណា​ទៅលើករណីរបស់លោក កើត សារ៉ាយ ហើយនិងប្រកាសសាលដីកានៅវេលាម៉ោង៨ ព្រឹកថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។ កាលពីដើមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនប្រធានសមាគមសម្ពន្ធនិសិ្សតបញ្ញវន្តខ្មែរ (KSILA) លោក កើត សារ៉ាយ នៅការិយាល័យរបស់លោកនៅរាជធានីភ្នំពេញ បន្ទាប់ពីលោកបានផ្តល់បទសម្ភាសន៍ឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានទាក់ទងនឹងបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីមួយនៅឃុំស្រយង់ និងឃុំភ្នំត្បែងពីរ ស្រុកគូលែន ខេត្តព្រះវិហារ។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានផ្តន្ទាទោសលោកដាក់ពន្ធនាគារ រយៈពេល ៤ឆ្នាំ និងបង្គាប់ឱ្យសងសំណងចំនួន ២លានរៀល ពីបទ ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គម ដោយសារមិន​រាងចាល តាមបញ្ញតិ្តមាត្រា ៨៨ មាត្រា៤៩៤ និង៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ ដោយឡែក កាលពីឆ្នាំ២០២១ លោក…

  

• ពលរដ្ឋខកចិត្តក្រោយអាជ្ញាធរឱ្យផ្អាកការធ្វើសន្និសីទកាសែតជុំវិញបញ្ហាទំនាស់ដីធ្លីជាមួយក្រុមហ៊ុនOCIC

  ប្រជាពលរដ្ឋបង្ហាញការខកចិត្តក្រោយអាជ្ញាធរខេត្តកណ្ដាលហាមឃាត់មិនឱ្យពួកគេជួបជុំធ្វើសន្និសិទ្ធការសែតស្ដីពីវិវាទដីធ្លីរ៉ាំរ៉ៃ រវាងពលរដ្ឋ និងក្រុមហ៊ុន OCIC ក្នុងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ពលរដ្ឋព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិតេជោ។ ពួកគេថា ពលរដ្ឋជាជនរងគ្រោះពុំទាន់ទទួលបានដំណោះស្រាយសមរម្យនៅឡើយទេ ខណៈពលរដ្ឋខ្លះកំពុងរងសម្ពាធហិញ្ញវត្ថុបន្ទាប់ពីបាត់បង់ដីធ្លី។  តំណាងពលរដ្ឋជាជនរងគ្រោះម្នាក់ ឈ្មោះ កែម គា បង្ហាញការខកចិត្តថា ការហាមឃាត់ប្រជាពលរដ្ឋមិនឱ្យជួបជុំ ជាការបំបិទសិទ្ធិពលរដ្ឋក្នុងការបញ្ចេញមតិ។ លោកថា ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋរងគ្រោះម្នាក់លោកនិងប្រជាពលរដ្ឋផ្សេងទៀតនៅស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្ដាល គ្រោងដាក់លិខិតអន្តរាគមន៍ទៅក្រសួងដែនដីបន្តទៀត។ លោកប្រាប់ប្រជាកាសែតឱ្យដឹងថា លោកបាត់បង់ដីចម្ការចំនួន២ ហិកតា ទៅក្រុមហ៊ុនក្នុងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ពលរដ្ឋព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិតេជោ ហើយកន្លងមកការរកដំណោះស្រាយជាមួយក្រុមហ៊ុនគឺគ្មានប្រសិទ្ធភាពឡើយ។ លោកនិយាយថា៖ «វាអយុត្តិធម៌សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ ព្រោះប្រជាពលរដ្ឋយើង និយាយពីឯកសារដែលគាត់មានសាលក្រម ហើយ ស.ជ.ណ របស់រាជរដ្ឋាភិបាលក៏មាន តែខាងក្រុមហ៊ុនគេមិនដោះស្រាយឱ្យ»។  លោកបន្ថែមថា៖ «ឥឡូវយើងផ្អាកបន្តិចសិន ចាំមើលយើងដាក់ពាក្យស្នើសុំទៅ។ ចាំមើលគេសម្របសម្រួលយ៉ាងម៉េចទៀត យើងស្នើសុំទៅណាទៀត។ គេឱ្យយើងផ្អាកយើងត្រូវតែផ្អាក។ យើងអត់ទាន់មានជម្រើសទេ»។  ប្រជាពលរដ្ឋចំនួន១៣០ គ្រួសារ ដែលមានវិវាទដីធ្លីជាមួយក្រុមហ៊ុន OCIC នៅឃុំកណ្តែក ស្រុកកណ្តាលស្ទឹង ខេត្តកណ្តាល គ្រោងរៀបចំសន្និសីទសារព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធនឹងវិវាទដីធ្លី នៅភោជនីយដ្ឋានទន្លេបាសាក់ ក្បាលថ្នល់ ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ ប៉ុន្តែពលរដ្ឋថាគម្រោងនេះត្រូវបានអាជ្ញាធរខេត្តហាមឃាត់។  ប្រជាកាសែតមិនទាន់អាចសុំការឆ្លើយតបរឿងនេះពីអភិបាលខេត្តកណ្តាលលោក គួច ចំរើន បាននៅឡើយទេនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា។  ទោះជាយ៉ាងណា លិខិតជូនដំណឹងរបស់រដ្ឋបាលខេត្តកណ្តាល បញ្ជាក់ថា ការរៀបចំសន្និសីទសារព័ត៌មាន ឬសកម្មភាពប្រមូលផ្តុំតវ៉ារបស់ពលរដ្ឋ អាចបណ្តាលឱ្យមានការភ័ន្តច្រឡំដល់សាធារណៈមតិ ប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិស្របច្បាប់របស់កម្មសិទ្ធិករ និងប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ។ លិខិតជូនដំណឹងដដែលសរសេរថាទីតាំងដីវិវាទមានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់រួចហើយ តាមរយៈសាលដីកាលេខ ១៦១ ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៤ របស់តុលាការកំពូល។ លិខិតបន្តថាក្រសួងដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ បានចេញលិខិតលេខ ២២៦០ ដនស/ក្រ.វដីធ្លី ចុះថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ ដោយច្រានចោលសំណើរបស់តំណាងពលរដ្ឋនៅតំបន់ជម្លោះដីធ្លីនោះផងដែរ។ បែបនេះក្តី ប្រជាពលរដ្ឋរងគ្រោះម្នាក់ទៀត លោក បាន សុផល លើកឡើងថាពលរដ្ឋបានជួបតំណាងរដ្ឋបាលខេត្តកណ្ដាលនៅចុងឆ្នាំ២០២២ តែយ៉ាងណា លោកអះអាងថារដ្ឋបាលខេត្តយោងទៅតាមតែលិខិតរបស់ក្រុមហ៊ុនដែលក្រុមហ៊ុនអះអាងថាមានកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់ប៉ុណ្ណោះ។ តាំងពីនោះមក លោកបញ្ជាក់ថា ប្រជាពលរដ្ឋរងគ្រោះមិនទទួលបានអន្តរាគមន៍រកដំណោះស្រាយពីថ្នាក់ខេត្តណាមួយឡើយ។ លោកថា៖ «វាអាចប៉ះពាល់ដល់ផល [ប្រយោជន៍] សហគមន៍ព្រមទាំងប្រជាពលរដ្ឋជាម្ចាស់ដី។ ដោយហេតុថាគេថាក្រុមហ៊ុនមានប័ណ្ណត្រឹមត្រូវ ហើយប្រជាពលរដ្ឋមិនដែលលក់ឱ្យទេ។ ដល់ពេលខេត្តគេយោងតាមក្រុមហ៊ុនឆ្លើយអីចឹង ប៉ុន្តែចង់ថាបើឆ្លើយយ៉ាងហ្នឹងយើងចង់ឱ្យក្រុមហ៊ុនយកឯកសារផ្ទៀតផ្ទាត់គ្នា»។ លោកបន្ថែមថា៖ «យើងចង់ឱ្យមានដំណោះស្រាយជូនប្រជាពលរដ្ឋទៅ ទោះបើក្រុមហ៊ុនយកដីទៅហើយ អភិវឌ្ឍអីក៏អភិវឌ្ឍទៅ ប៉ុន្តែផ្ដល់ជាលុយកាក់អីទៅ ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមានទុន យកទៅចិញ្ជឹមជីវិតចឹងណា»។  វិវាទដីធ្លីនៅតំបន់អភិវឌ្ឍន៍ពលរដ្ឋព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិតេជោបានបង្កឱ្យមានការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយហិង្សាទ្រង់ទ្រាយធំមួយបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី១២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១ រវាងប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់ដី និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់រដ្ឋាភិបាល បានបណ្តាលអោយពលរដ្ឋម្នាក់បានរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ ហើយប្រជាពលរដ្ឋម្ចាស់ដីធ្លីចំនួន៣០នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនមួយរយៈក្រោយមកត្រូវបានដោះលែងវិញ។ ជុំវិញករណីនេះ ប្រធានកម្មវិធីនៃអង្គការសមាគមធាងត្នោត លោក ស៊ាង មួយឡៃ កត់សម្គាល់ឃើញថាមួយរយៈកាលចុងក្រោយនេះ អាជ្ញាធរហាក់បីដូចជាព្យាយាមមិនចង់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបង្ហាញក្ដីកង្វល់របស់ពួកគាត់ពាក់ព័ន្ធនឹងទំនាស់ដីធ្លី។ លោកយល់ឃើញថាអាជ្ញាធរគួរជួបប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីស្វែងយល់ពីទុក្ខលំបាក និងយល់ពីបញ្ហារបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងនោះ។ លោកបន្ថែមថា លោកឃើញមានករណីច្រើនណាស់ដែលពលរដ្ឋទន់ខ្សោយពិបាកយកឈ្នះក្តីអ្នកមានអំណាច ឬអ្នកមានក្នុងរឿងដីធ្លី ដូច្នេះហើយបាននៅក្នុងការអភិវឌ្ឍ លោកតែងតែស្នើសុំឱ្យមានតម្លាភាព ដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋមានទំនុកចិត្តលើរដ្ឋ និងការអភិវឌ្ឍ។  លោកយល់ឃើញាថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំ ជំនួសឱ្យការរឹតត្បិតខ្ញុំយល់ថាអាជ្ញាធរគួរជួបប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីយល់ពីទុក្ខលំបាក និងយល់ពីបញ្ហារបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំង១៣០គ្រួសារ។ ការយល់ពីប្រជាពលរដ្ឋបានច្រើនអាចឱ្យអាជ្ញាធរងាយស្រួលសម្របសម្រួល និងផ្តល់នូវដំណោះស្រាយមួយខិតជិតតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ»។  លោកបន្ថែមថា៖ «បន្ថែមពីនោះ ពាក់ពន្ធនឹងរឿងបញ្ហាដីធ្លីនេះ យើងដឹងហើយថាមានករណីច្រើនណាស់ដែលពលរដ្ឋទន់ខ្សោយពិបាកយកឈ្នះក្តីអ្នកមានអំណាច ឬអ្នកមានណាស់ ដូច្នេះហើយបាននៅក្នុងការអភិវឌ្ឍ យើងតែងតែស្នើសុំឱ្យមានតម្លាភាព ដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋមានទំនុកចិត្តលើរដ្ឋ និងការអភិវឌ្ឍ»៕

  

• ជប៉ុន និងអូស្រ្តាលី ជំរុញកម្ពុជាឱ្យបើកលំហសេរីភាពនយោបាយបន្ទាប់ពីតុលាការកំពូលចេញដីកាប្រឆាំងលោក រ៉ុង ឈុន 

  ស្ថានទូតជប៉ុន និងអូស្រ្តាលីប្រចាំកម្ពុជា គាំទ្រឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បើកលំហនយោបាយ និងមតិចម្រុះ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យមានបរិយាកាសដែលពលរដ្ឋអាចបញ្ចេញមតិ និងចូលរួមនយោបាយបាន។ ការលើកឡើងរបស់ស្ថានទូតនៃប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យទាំងពីរ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួររបស់ប្រជាកាសែតពាក់ព័ន្ធនឹងការកាត់ទោសទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិលោក រ៉ុង ឈុន របស់តុលាការកំពូលកាលពីសប្ដាហ៍មុន។ ឆ្លើយសំណួរអ្នកផលិតមាតារបស់ប្រជាកាសែតតាមរយៈសារអេឡិចត្រូនិច (Email) ទូតជប៉ុន និយាយថា ៖ «នៅក្នុងផ្លូវនៃការកសាងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យដែលមានរឹងមាំល្អ វាចាំបាច់ណាស់ក្នុងការបង្កើតបរិយាកាសដែលអាចឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបញ្ចេញមតិចម្រុះ។ តាមទស្សនៈនេះ យើងបានតាមដានយ៉ាងដិតដល់នូវការសម្រេចចិត្តនេះ»។ ទូតជប៉ុន បន្ថែមថា រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានផ្តល់ការគាំទ្រដើម្បីលើកកម្ពស់ការសន្ទនារវាងរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមស៊ីវិល និងរវាងបក្សកាន់អំណាច និងបក្សប្រឆាំង។ ជប៉ុននឹងបន្តតាមដានស្ថានភាពជុំវិញលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា និងបន្តផ្តល់ការគាំទ្រជាក់ស្តែងសម្រាប់ការលើកកម្ពស់បរិយាកាសប្រជាធិបតេយ្យ។ រីឯស្ថានទូតអូស្រ្តាលី ក៏ឆ្លើយតបសំណួររបស់ប្រជាកាសែតតាមរយៈសារអេឡិចត្រូនិច(Email) ផងដែរថា៖ «អូស្ត្រាលីបន្តលើកទឹកចិត្តកម្ពុជាឱ្យចាត់វិធានការដើម្បីឱ្យមានការចូលរួមនយោបាយពិតប្រាកដ និងនៅតែប្តេជ្ញាគាំទ្រកម្ពុជាដើម្បីសម្រេចបាននូវគោលដៅនេះ»។អនុប្រធានគណបក្សកម្លាំងជាតិលោក សុខ គឹមសេង មានប្រសាសន៍ថា រដ្ឋាភិបាលគួរពិចារណាលើការលើកឡើងរបស់ទូតទាំងពីរ ស្របពេលដែលស្ថានការណ៍ជាតិនៅពេលនេះទាមទារឱ្យមានការរួបរួមគ្នាប្រឆាំងនឹងសត្រូវឈ្លានពាន។ លោកនិយាយថា «ការលើកឡើងរបស់ស្ថានទូតទាំងពីរករណីលោកគ្រូ រ៉ុង ឈុន នេះ ពិតជាត្រឹមត្រូវហើយ។ ក្នុងនាមយើងជារដ្ឋាភិបាលមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយប្រទេសទាំងពីរ យើងគួរយកមកគិតពិចារណា ព្រោះនេះជាយោបល់ ជាការយល់ឃើញ តែអ្វីជាការសម្រេច គឺនៅលើយើងដែលជាអ្នកដឹកនាំប្រទេស ជាអ្នកនយោបាយគ្រប់រូបទេ។ […] ការបែកបាក់នាំឱ្យមានការរំលោភពីប្រទេសជិតខាង ដើម្បីជាតិខ្លាំងគឺត្រូវរួបរួមគ្នា»។ ឆ្លើយតបនឹងករណីនេះ អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាលោក ប៉ែន បូណា មានប្រសា​សន៍ថា កម្ពុជាគឺជាប្រទេសដែលប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ខណៈសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ ត្រូវបានធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប អាចបញ្ចេញមតិដោយសេរី តែក្នុងក្របខណ្ឌច្បាប់ និងការគោរពសិទ្ធិអ្នកដទៃ។  លោកនិយាយថា៖ «កម្ពុជាក៏ជាប្រទេសដែលកំពុងពង្រឹងនីតិរដ្ឋតាមរយៈការអនុវត្តច្បាប់ ដើម្បីធានាថា សេរីភាពរបស់បុគ្គលម្នាក់មិនត្រូវបានរំលោភបំពានដោយបុគ្គលផ្សេងឡើយ។ នេះគឺជាដំណើរការពង្រឹងប្រជាធិបតេយ្យដែលផ្តល់តម្លៃដល់គុណភាពនៃការបញ្ចេញមតិក្នុងរង្វង់ច្បាប់ និងការគោរពសិទ្ធិគ្នាទៅវិញទៅមកដែលប្រទេសទាំងអស់ក្នុងពិភពលោកចង់បាន»។ ចំណែកនាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូលោក អំ សំអាត យល់ថា ការលើកឡើងរបស់ទូតទាំងពីរ គឺស្របទៅនឹងប្រទេសដែលប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស ដូចកម្ពុជា។ លោកបន្ថែមថា ការមានមតិចម្រុះ និងកិច្ចសន្ទនានយោបាយរវាងអ្នកនយោបាយ គឺបង្ហាញនូវសាមគ្គីភាព និង ឯកភាពជាតិ ការផ្សះផ្សាជាតិ ខណៈដំណោះស្រាយនយោបាយ គឺឈរលើឧត្តមប្រយោជន៍ជាតិ ។ កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ តុលាការកំពូល សម្រេចតម្កល់ការកាត់ទោសលោក រ៉ុង ឈុន ឱ្យនៅដដែល ដូចការសម្រេចរបស់តុលាការថ្នាក់ក្រោម តែទោសជាប់ពន្ធនាគារត្រូវព្យួរសាកល្បង៣ឆ្នាំ និងដកសិទ្ធិនយោបាយរយៈពេល៥ឆ្នាំ ថែមទាំងហាមលោកមិនឱ្យចេញពីរាជធានីភ្នំពេញ និងថ្លែងជាសាធារណៈ ឬចូលរួមវេទិកាសាធារណៈរយៈពេល៣ឆ្នាំ៕

  

• តុលាការកំពូលរក្សាការផ្តន្ទាទោសអ្នកកាសែត២នាក់ ដាក់ពន្ធនាគារ ១៤ឆ្នាំ 

  តុលាការកំពូលនៅព្រឹកថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានប្រកាសសាលដីកាតម្កល់ការសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាប ដែលកាត់ទោសអ្នកកាសែតពីររូបគឺលោក ផន សុភាព និងលោក ភាព ភារ៉ា ឱ្យជាប់ពន្ធនាការ ១៤ឆ្នាំដដែល។ ការសម្រេចនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីតុលាការបានបើកសវនាការនៅព្រឹកថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីជំនុំជម្រះបណ្តឹងសាទុក្ខរបស់អ្នកសារព័ត៌មានទាំងពីរនាក់ ដែលត្រូវបានសាលារឧទ្ធរណ៍បាត់ ដំបង និងសាលាដំបូងខេត្តសៀមរាបកាត់ទោសពីបទ «ប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេសនូវព័ត៌មានជាអាទិ៍ដែលធ្វើឱ្យអន្តរាយដល់ការការពារជាតិ»។ មេធាវីការពារក្តីឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានទាំងពីររូបគឺ លោក អ៊ុន ច័ន្ទថុល ប្រាប់ថា តុលាការកំពូលនៅព្រឹកថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានប្រកាសតម្កល់សាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍បាត់ដំបង និងសាលក្រមរបស់សាលាដំបូងខេត្តសៀមរាបដែលបានកាត់ទោសអ្នកកាសែតពីររូបគឺលោក ផន សុភាព និងលោក ភាព ភារ៉ា ដាក់ពន្ធនាការ ១៤ឆ្នាំ។ លោកថា៖ «សភាព្រហ្មទណ្ឌនៃតុលាការកំពូលរក្សានូវសាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ខេត្តបាត់ដំបង[ឧទ្ធរណ៍បាត់ដំបង] ទុកជាបានការដដែល[...]ជាប់ពន្ធនាគារហ្នឹងគឺ ១៤ឆ្នាំដដែល[...]ផ្អែកតាមបទពិសោធន៍ខ្ញុំតាំងពីឆ្នាំ២០១៩ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២៦នេះ វាជិត៧ឆ្នាំហើយគឺយើងអត់ដែលមានការផ្ដន្ទាទោសអ្នកកាសែតណា រហូតទៅដល់១៤ឆ្នាំ ដែលជាបទឧក្រិដ្ឋមួយបែបនេះទេ។ អ៊ីចឹងហើយយើងមានការសោកស្ដាយយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសេចក្ដីសម្រេចចុងក្រោយរបស់តុលាការកំពូល»។ លោកមេធាវី អ៊ុន ច័ន្ទថុល ថាលោកមិនដឹងធ្វើអ្វីបន្តទេ ព្រោះតុលាការកំពូលជាដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃនីតិវិធី។ តែយ៉ាងណាលោកសង្ឃឹមថាអាចមានការបន្ធូរបន្ថយទោសកូនក្ដីលោកទាំងពីររូបនៅចំថ្ងៃបុណ្យជាតិសំខាន់ៗនាពេលខាងមុខ។ ភរិយារបស់លោក ផន សុភាព គឺអ្នកស្រី ថុង ថា ប្រាប់ថាស្វាមីគាត់មិនបានប្រព្រឹត្តកំហុសដូចការចោទប្រកាន់ទេ ដោយលោក សុភាព ប្រព្រឹត្តតែអំពើល្អ ហើយយអ្នកស្រីចាត់ទុកការកាត់ទោសប្ដីគាត់ដាក់ពន្ធនាគារ១៤ឆ្នាំជារឿងធ្ងន់ធ្ងរ។ អ្នកស្រីរៀបរាប់បណ្ដើរយំបណ្ដើរថា៖ «គាត់ទោសអចេតនា ចោទគាត់ថាផ្ដល់ព័ត៌មានឱ្យរដ្ឋបរទេសគឺមិនមែនជាការពិត ខ្ញុំអត់ទទួលទេ[...]អ្នកជាយដែនគាត់ចុះទៅចែកអំណោចចែកអីទៅចូលរួមជាមួយគេ ហើយដល់ពេលគាត់មិនដឹងខ្លួនគាត់ថតរូប គ្មានទោសអីផងដែលគេដាក់ខ្នោះគាត់[...]យើងទទួលយកអត់បានទេ ដោយសារមានទោសធ្ងន់ពេក អត់មានបន្ធូរបន្ថយឱ្យគាត់សោះ ហើយគាត់ធ្វើតែអំពើល្អ ខ្ញុំសង្ឃឹមថាអំពើល្អហ្នឹងអាចបន្ធូរបន្ថយឱ្យគាត់»។ ស្ត្រីវ័យ៤៥ឆ្នាំរូបនេះ កំពុងប្រកបរបរជាអ្នកលក់ផ្លែឈើតាមរដូវកាលនៅមុខផ្ទះគាត់។ អ្នកស្រីមានកូន៣នាក់ក្នុងបន្ទុក និងឪពុកម្ដាយក្មេកដែលមានជំងឺប្រចាំកាយ ព្រមទាំងមានបំណុលធនាគារប្រមាណ១ម៉ឺនដុល្លារអាមេរិក និងត្រូវសងប្រចាំខែប្រមាណជាង៤០០ដុល្លារ។ អ្នកស្រី ថុង ថា ឱ្យដឹងថា អ្នកស្រីមិនអាចទៅសួរសុខទុក្ខស្វាមីនៅឯពន្ធនាគារខេត្តសៀមរាបញឹកញាប់ទេ ព្រោះពេលទៅម្ដងៗ គាត់ត្រូវចំណាយជាង ៥០ដុល្លារ រួមទាំងថ្លៃធ្វើដំណើរពីស្រុកថ្មពួក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យជាទីដែលអ្នកស្រីរស់នៅ។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំសំណូមពរដល់ខាងថ្នាក់ដឹកនាំដូចជាសម្ដេចពុក សម្ដេចម៉ែ និងសម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោកជំទាវ ហើយនិងខាងក្រសួងព័ត៌មាន នេត្រ ភក្ត្រា សូមជួយកូនចៅ លើកលែងទោសដល់កូនចៅដល់ប្ដីខ្ញុំផង ព្រោះគាត់អ្នកសារព័ត៌មាន មានមេ មានកើយ គាត់អត់មានមនុស្សខ្ចាត់ព្រាត់អីមកពីណាទេ»។ចំណែកឯភរិយារបស់លោក ភាព ភារ៉ា គឺអ្នកស្រី ឱម សារ៉ាត់ យល់ថាការសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលជារឿងអយុត្តិធម៌។ អ្នកស្រីថា៖ «អយុត្តិធម៌ខ្លាំងមែនទែន ហើយឡើង១៤ឆ្នាំ[...]ពិបាកចិត្តខ្លាំង មិនដឹងជារកវិធីម៉េចទេវាអស់រលីងហើយ មានសម្រាលបានខ្លះអ៊ីចឹងទៅ បន្ធូរបន្ថយគាត់ខ្លះ។ ខ្ញុំវាកូនតូចផងហើយយើងត្រូវរ៉ាប់រងធនាគារ ជំពាក់ធនាគារច្រើនមិនដឹងថាធ្វើម៉េច»។ អ្នកស្រី សារ៉ាត់ ឱ្យដឹងថា ជីវភាពគ្រួសារគាត់លំបាក បន្ទាប់ពីស្វាមីជាប់ពន្ធនាគារ ហើយម្ដាយឪពុកក្មេកដែលមានវ័យជាង៦០ឆ្នាំហើយនោះក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តចេញធ្វើការជាសន្តិសុខ និងអ្នកធ្វើការតាមផ្ទះ ដើម្បីដោះបំណុល។  កាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ សមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនអ្នកសារព័ត៌មាន ធីអេសភី ៦៨ ធីវីអនឡាញ លោក ភាព ភារ៉ា និង អ្នកសារព័ត៌មានបាត់ដំបងប៉ុស្តិ៍ TV Online លោក ផន សុភាព នៅទីតាំងផ្សេងពីគ្នា ហើយបញ្ជូនទៅឃុំនៅពន្ធនាគារខេត្តសៀមរាប បន្ទាប់ពីពួកគេបានផ្សាយរូបថត ដែលថតជាប់ពួកគាត់ទាំងពីរជាមួយនឹងទាហានកម្ពុជានៅមុខប្រាសាទតាក្របី ដោយឃើញមានគ្រាប់មីននៅខាងក្រោយ។ បន្ទាប់មករូបថតនេះត្រូវអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម និងសារព័ត៌មានថៃយកទៅផ្សព្វផ្សាយ និងចោទប្រកាន់ទាហានកម្ពុជាថា ប្រើប្រាស់មីនថ្មីសម្រាប់ដាក់នៅតាមតំបន់ព្រំដែន។ កាលពីថ្ងៃទី ១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ សាលាដំបូងខេត្តសៀមរាបបានផ្តន្ទាទោស លោក ភាព ភារ៉ា និង លោក ផន សុភាព ដាក់ពន្ធនាគាររយៈពេល១៤ ឆ្នាំ ពីបទ «ប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេសនូវព័ត៌មាន ជាអាទិ៍ ដែលអាចធ្វើឱ្យអន្តរាយការការពារជាតិ» តាមបញ្ញតិ្តមាត្រា ៤៤៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ សាលាឧទ្ធរណ៍បាត់ដំបងបានតម្កល់សាលក្រមសាលាដំបូងខេត្តសៀមរាបកាលថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦។ ជុំវិញករណីនេះ នាយកប្រតិបត្តិនៃសមាគមសម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា(CamboJA) លោក ណុប វី សោកស្ដាយចំពោះការសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលដែលបានតម្កល់ការសម្រេចរបស់តុលាការជាន់ទាបកាត់ទោសអ្នកកាសែត លោក ផន សុភាព និងលោក ភាព ភារ៉ា ដាក់ពន្ធនាការ ១៤ឆ្នាំ ព្រោះលោកយល់ថាការសម្រេចនេះធ្ងន់ធ្ងរចំពោះពួកគាត់។ លោកថា៖«គឺជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានទៅដល់ដំណើរការនៃការខំប្រឹងប្រែងដើម្បីធ្វើឱ្យមានភាពប្រសើរឡើងចំពោះសេរីភាពសារព័ត៌មាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើង។ ការសម្រេចនេះ វាក៏ធ្វើឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានផ្សេងៗទៀតហាក់ដូចជាកាន់តែមានភាពភ័យខ្លាចនៅក្នុងការធ្វើសេចក្ដីរាយការណ៍ពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងបញ្ហារឿងព្រំដែន»។ លោកបន្ថែមថាការសម្រេចនេះក៏ប៉ះពាល់ដល់សាធារណជនចំពោះការទទួលបានព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធរឿងព្រំដែនឱ្យទូលំទូលាយ។ តែយ៉ាងណា លោក ណុប វី…

  

• អង្គការអប់រំអន្តរជាតិអំពាវនាវឱ្យកម្ពុជាដកការរឹតត្បិតលើលោក រ៉ុង ឈុន

  អង្គការអប់រំអន្តរជាតិ (Education International-EI) អំពាវនាវឱ្យអាជ្ញាធរកម្ពុជាដកចេញនូវវិធានការរឹតត្បិតសិទ្ធិដែលតុលាការបានដាក់លើលោក រ៉ុង ឈុន ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ និងជាអតីតប្រធានសមាគមគ្រូបង្រៀនកម្ពុជាឯករាជ្យ ។ អង្កការដដែលយល់ឃើញថាវិធានការទាំងនេះអាចប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពសហជីព សិទ្ធិពលរដ្ឋ និងកាតព្វកិច្ចជាអន្តរជាតិរបស់កម្ពុជា។  ក្នុងលិខិតរបស់លោក David Edwards អគ្គលេខាធិការនៃអង្គការអប់រំអន្តរជាតិ ផ្ញើជូនឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសលោក ប្រាក់ សុខុន អង្គការអប់រំអន្តរជាតិ ដែលតំណាងឱ្យគ្រូបង្រៀន និងបុគ្គលិកវិស័យអប់រំជាង ៣២ លាននាក់ នៅក្នុងប្រទេសចំនួន ១៧៨ បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងចំពោះវិធានការរបស់តុលាការដែលបានដាក់លើលោក រ៉ុង ឈុន បន្ទាប់ពីការសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ អង្គការនេះបានលើកឡើងថា៖«ការហាមឃាត់សកម្មភាពសាធារណៈ នឹងប៉ះពាល់ដល់ការតស៊ូមតិរបស់សហជីព និងការតំណាងឱ្យកម្មករ ទោះបីជាកម្ពុជាបានផ្តល់សច្ចាប័នលើអនុសញ្ញាស្នូលរបស់អង្គការអន្តរជាតិខាងការងារ (ILO) រួចហើយក៏ដោយ ជាពិសេស អនុសញ្ញាលេខ ៨៧ ស្តីពីសេរីភាពសមាគមដែលធានាសិទ្ធិរបស់តំណាងកម្មករ ក្នុងការរៀបចំ និងអនុវត្តសកម្មភាពរបស់ខ្លួនដោយសេរី ដោយគ្មានការជ្រៀតជ្រែក»។ ជាការឆ្លើយតប អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា បានអះអាងថា ការសម្រេចដាក់ទោសបុគ្គលណាម្នាក់ គឺជាឆន្ទានុសិទ្ធិរបស់តុលាការ ដែលជាស្ថាប័នឯករាជ្យ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖«ដូច្នេះ បើចង់ជួយការពារក្តីបុគ្គលណាម្នាក់ សូមជួយរកមេធាវីទៅតតាំងផ្លូវច្បាប់ចំពោះមុខតុលាការ។ ការអំពាវនាវឬសំណើរឱ្យរដ្ឋាភិបាលសម្រេចជំនួសតុលាការបង្ហាញពីកង្វះការយល់ដឹងពីនីតិវិធីច្បាប់។ លោកបន្ថែមថា៖ «វិធានការច្បាប់ធ្វើឡើងចំពោះបុគ្គលដែលប្រព្រឹត្តខុសច្បាប់តែប៉ុណ្ណោះ ដែលមិនអាចបកស្រាយថាជាការរឹតត្បឹតសេរីភាពទេ។ បើតុលាការសម្រេចបែបណាគឺត្រូវអនុវត្តបែបនោះ។ នេះជានីតិវិធីដែលគេអនុវត្តទូទាំងពិភពលោក។ ដូច្នេះ ដើម្បីកុំឱ្យប្រឈមមុខចំពោះផ្លូវច្បាប់ បុគ្គលគ្រប់រូបត្រូវគោរពច្បាប់ជាធរមាន»។ ដោយឡែក អ្នកនាំពាក្យស្ដីទីនៃក្រសួងការបរទេសកម្ពុជាលោក ចាន់ រតនា បានថ្លែងថា បញ្ហានេះគួរតែសាកសួរទៅកាន់តុលាការ និងក្រសួងការងារជាចម្បង។ លោកបានបន្តថា សេរីភាពសហជីព និងសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋ គួរតែត្រូវបានបែងចែកឱ្យដាច់ដោយឡែកពីសកម្មភាពដែលផ្ទុយនឹងច្បាប់។  លោកបានឆ្លើយតបថា៖«ទីពីរ តាមយោបល់ខ្ញុំ យើងត្រូវបែងចែកឲ្យច្បាស់រវាងសេរីភាពសហជីពនិងសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋជាមួយនឹងសកម្មភាពខុសច្បាប់មិនអាចយកហេតុផលសេរីភាពសហជីពនិងសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋមករំលោភលើច្បាប់បានទេ។ ច្បាប់គឺច្បាប់គ្មានការលើកលែងនូវទង្វើខុសច្បាប់នោះទេ។ បើនិយាយអំពីនីតិរដ្ឋគឺនិយាយអំពីការគោរពច្បាប់គ្មានបុគ្គលណាមួយនៅពីលើច្បាប់ឬក៏នៅក្រៅច្បាប់បានទេ»។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកវិភាគនយោបាយលោកបណ្ឌិត មាស នី យល់ថា ការអំពាវនាវរបស់ EI ទំនងជាមិនទទួលបានការឆ្លើយតបជាវិជ្ជមានពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានោះទេ ដោយសារករណីលោក រ៉ុង ឈុន ជារឿងនយោបាយ។ ប៉ុន្តែលោកថាប្រសិនបើកម្ពុជាបន្តមិនឆ្លើយតប ឬមិនខ្វល់ខ្វាយចំពោះការព្រួយបារម្ភរបស់អន្តរជាតិ នោះការរិះគន់ និងរឿងអាស្រូវផ្សេងៗអាចធ្វើឱ្យកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់កម្ពុជានៅលើឆាកអន្តរជាតិកាន់តែអាប់អួរ។ ក្រឡែកមើលលិខិតដដែល EI បានអំពាវនាវឱ្យអាជ្ញាធរកម្ពុជាដកចេញនូវការរឹតត្បិតទាំងអស់ដែលរារាំងលោក រ៉ុង ឈុន មិនឱ្យអនុវត្តសកម្មភាពស្របច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការងារសហជីព និងសិទ្ធិមនុស្ស ព្រមទាំងធានាឱ្យមេដឹកនាំសហជីព និងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សអាចបំពេញការងាររបស់ខ្លួនដោយសេរី និងមានសុវត្ថិភាព។ លិខិតនោះក៏បានបញ្ជាក់ដែរថា ប្រសិនបើកង្វល់ទាំងនេះមិនត្រូវបានដោះស្រាយទេ EI នឹងពិចារណាដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅកាន់គណៈកម្មាធិការសេរីភាពនៃការបង្កើតសមាគម (CFA) របស់អង្គការអន្តរជាតិខាងការងារ (ILO)។ សូមបញ្ជាក់ថា តុលាការកំពូលកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានសម្រេចតម្កល់សាលក្រមរបស់តុលាការជាន់ទាបលើលោក រ៉ុង ឈុន ប៉ុន្តែបានព្យួរទោសជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ៣ ឆ្នាំ និងកំណត់វិធានហាមឃាត់មួយចំនួន រួមមានការហាមចាកចេញពីរាជធានីភ្នំពេញ និងដកហូតសិទ្ធិនយោបាយរយៈពេល ៥ ឆ្នាំ គិតចាប់ពីថ្ងៃប្រកាសសាលដីកា៕

  

• វៀតណាមចាប់ខ្លួនសកម្មជនស្ត្រីខ្មែរក្រោម ធ្វើឱ្យកូនប្រុសដង្ហោយរកយុត្តិធម៌

  វៀតណាមចាប់ខ្លួនសកម្មជនស្ត្រីខ្មែរក្រោម ធ្វើឱ្យកូនប្រុសដង្ហោយរកយុត្តិធម៌។ កូនប្រុសរបស់អ្នកស្រី ចូវ ធី ធៀន (Châu Thị Thiện) សកម្មជនខ្មែរកម្ពុជាក្រោម ស្នើសុំអន្តរាគមន៍ឱ្យអាជ្ញាធរប្រទេសវៀតណាមដោះលែងម្ដាយគាត់ពីពន្ធនាគារវិញ ព្រោះគាត់យល់ថាការចាប់ខ្លួននេះជារឿងអយុត្តិធម៌។ ការស្នើសុំនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីសមត្ថកិច្ចប្រទេសវៀតណាមបានចាប់ខ្លួនសកម្មជនខ្មែរកម្ពុជាក្រោម អ្នកស្រី ចូវ ធី ធៀន (Châu Thị Thiện) វ័យ ៧២ ឆ្នាំ កាលពីថ្ងៃទី ១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦។ ថ្លែងប្រាប់ប្រជាកាសែត លោក ចូវ យាវ ដែលជាកូនប្រុសរបស់អ្នកស្រី ចូវ ធីធៀន យល់ថា ការដែលសមត្ថកិច្ចចាប់ខ្លួនម្ដាយគាត់ដាក់ពន្ធនាគារជារឿងអយុត្តិធម៌ ព្រោះម្ដាយលោកមិនបានប្រព្រឹត្តខុសនោះទេ។ លោកប្រាប់ថា អាជ្ញាធរប្រទេសវៀតណាមមិនអនុញ្ញាតឱ្យលោកជួ​ជួបម្ដាយលោកទេបន្ទាប់ពីការចាប់ខ្លួន ការណ៍នេះធ្វើឱ្យលោកបារម្ភពីការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញផ្សេងៗពីសំណាក់អាជ្ញាធរ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «យល់ឃើញថាអយុត្តិធម៌ ម្ដាយខ្ញុំគាត់គ្មានកំហុសអីទាំងអស់ មកចាប់យកទៅដាក់ឃុំខ្លួនគាត់អ៊ីចឹងឃើញអយុត្តិធម៌[...] សុំស្នើឱ្យម្ដាយខ្ញុំមានសុខភាពល្អ កុំធ្វើបាបធ្វើទុក្ខបុកម្នេញគាត់អី ហើយសូមនគរបាលយួនជួយដោះលែងគាត់ឱ្យបានពេញលេញមកវិញ»។ តាមរយៈគេហទំព័រសហព័ន្ធខ្មែរកម្ពុជាក្រោម ចុះផ្សាយនៅថ្ងៃទី ២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦ បានដកស្រង់សេចក្តីជូនដំណឹងរបស់ទីភ្នាក់ងារស៊ើបអង្កេតសន្តិសុខនៃប៉ូលីសក្រុង Can Tho ថា សមត្ថកិច្ចប្រទេសវៀតណាមបានចាប់ខ្លួនសកម្មជនកម្ពុជាក្រោម អ្នកស្រី ចូវ ធី ធៀន (Châu Thị Thiện) និងឃុំខ្លួនគាត់បណ្ដោះអាសន្ន តែមិនបានបញ្ជាក់ពីបទចោទឡើយ។ ក៏ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីអាជ្ញាធរបានឆែកឆេរផ្ទះរបស់អ្នកស្រី ចូវ ធី ធៀន រួច សមត្ថកិច្ចបានចេញកំណត់ត្រាដាច់ដោយឡែកមួយទៀត ដោយបានបញ្ជាក់ថា សកម្មជនរូបនេះត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទ «រំលោភលើសេរីភាពប្រជាធិបតេយ្យ ដើម្បីរំលោភលើផលប្រយោជន៍របស់រដ្ឋ សិទ្ធិ និងផលប្រយោជន៍ស្របច្បាប់របស់អង្គការ និងបុគ្គល» តាមមាត្រា ៣៣១ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌវៀតណាម។ ប្រធានសមាគមខ្មែរកម្ពុជាក្រោមដើម្បីសិទ្ធិមនុស្ស និងអភិវឌ្ឍន៍ លោក សឺន ជុំជួន ប្រាប់អ្នកកាសែតថា គិតចាប់ពីឆ្នាំ ២០២៣ ដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦ នេះ សមត្ថកិច្ចប្រទេសវៀតណាមបានចាប់ខ្លួនសកម្មជនខ្មែរកម្ពុជាក្រោមជាបន្តបន្ទាប់ចំនួន ១៣ នាក់ និងព្រះសង្ឃ ៦ អង្គ ក្នុងនោះបានដោះលែងសកម្មជន ៤ នាក់ និងព្រះសង្ឃ ៣ អង្គវិញ ដោយសារពួកគេខ្លះអនុវត្តទោសចប់ និងខ្លះទៀតត្រូវបានលើកលែងទោស។ លោកថា៖ «យើងសង្កេតឃើញទៅលើសកម្មភាពរបស់ពួកគាត់ ទាំងព្រះសង្ឃទាំងគ្រហស្ថ ដែលយើងហៅថាជាសកម្មជនក៏បាន គឺការធ្វើការរបស់ពួកគាត់គឺដោយអនុលោមទៅតាមច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ជាពិសេសអនុលោមទៅតាមកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច សង្គម វប្បធម៌ និងអនុលោមទៅតាមសេចក្ដីប្រកាសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីសិទ្ធិជនជាតិដើម[...] ផ្ទុយទៅវិញ អាជ្ញាធរវៀតណាមទេជាអ្នកបំពានទៅលើសិទ្ធិរបស់ពួកគាត់»។ ករណីនេះ លោក សឺន ជុំជួន ស្នើសុំរដ្ឋាភិបាលប្រទេសវៀតណាមអនុវត្តតាមគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិឱ្យបានពេញលេញ ក្នុងនាមប្រទេសនេះជាសមាជិក ព្រមទាំងស្នើសុំឱ្យប្រទេសក្បែរខាងមួយនេះ ធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ទាំងឡាយណាដែលប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិមនុស្ស។ លោកបន្ថែមថា៖ «ជាពិសេសច្បាប់ដែលចូលជាធរមានរបស់វៀតណាមហ្នឹង គឺមានលក្ខណៈមិនទាន់មានសុក្រឹតភាពជាមួយនឹងច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិទេ ច្បាប់ក្នុងស្រុករបស់វៀតណាម។ ដូច្នេះ វៀតណាមគួរតែពិចារណាធ្វើវិសោធនកម្មទៅលើច្បាប់ទាំងឡាយណាដែលវាប៉ះពាល់ទៅដល់គោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្ស»។  នេះមិនមែនជាលើកទីមួយទេដែលមានការទាមទារឱ្យប្រទេសវៀតណាមគោរពសិទ្ធិមនុស្ស។ កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៦ សមាគមខ្មែរកម្ពុជាក្រោមធ្លាប់បានដាក់ញត្តិទៅស្ថានទូតវៀត​ណាម ប្រចាំទីក្រុងភ្នំពេញ ដើម្បីទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម បញ្ឈប់រាល់ការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស សិទ្ធិជនជាតិដើមខ្មែរក្រោម ព្រមទាំងដោះលែងព្រះសង្ឃ និងសកម្មជនខ្មែរក្រោមទាំងអស់ដែលកំពុងជាប់ឃុំ៕

  

• ពលករដែលត្រូវចាប់ខ្លួនពីម៉ាឡេស៊ីឈ្មោះ នួន តឿន ត្រូវជាប់ទោសជាង៣ឆ្នាំក្រោមអំណាចសាលដីការសាលាឧទ្ធរណ៍

  ពលករដែលត្រូវចាប់ខ្លួនពីម៉ាឡេស៊ីឈ្មោះ នួន តឿន ត្រូវជាប់ទោសជាង៣ឆ្នាំក្រោមអំណាច​សាលដីការសាលាឧទ្ធរណ៍។ សាច់ញាតិ និងអ្នកឃ្លាំមើលសម្ដែងការខកចិត្ត និងចាត់ទុកថា ការចោទប្រកាន់ និងការផ្តន្ទាទោសលើកញ្ញា នួន តឿន អតីតពលករខ្មែរនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី មានសភាពធ្ងន់ធ្ងរពេក និងជារឿងអយុត្តិធម៌។  ការលើកឡើងនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ សម្រេចតម្កល់សាលក្រមរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ ទៅលើសំណុំរឿងពីរផ្សេងគ្នា ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបទចោទសំណុំទី១ «ញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍ និងញុះញង់ឱ្យមានការរើសអើង» និងសំណុំទី២ «ញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍ និងប្រមាថអង្គព្រះមហា​ក្សត្រ»។ សាលក្រមនៃសំណុំរឿងនីមួយៗ បានសម្រេចផ្តន្ទាទោស កញ្ញា តឿន ឱ្យជាប់ពន្ធនា​គារ​ចំនួន ១៨ខែ និងពិន័យជាប្រាក់ ២លានរៀល។ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ លោក អំ សំអាត លើកឡើងថា៖«តុលាការ ការចោទប្រកាន់ពីរសំណុំរឿង និងផ្តន្ទាទោសទៅលើពីរសំណុំរឿងនេះហាក់ដូចជាធ្ងន់ធ្ងរណាស់សម្រាប់អតតីពលករនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីរូបនេះ »។ លោក អំ សំអាត បានលើកឡើងថា កន្លងមក សហគមន៍អន្តរជាតិ និងក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស​អង្គការសហប្រជាជាតិ បានរិះគន់ការចាប់ខ្លួន ចោទប្រកាន់ ឃុំខ្លួន និងផ្តន្ទាទោសលើសកម្មជននយោបាយ សកម្មជនបរិស្ថាន សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជនសហជីព អ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម ដោយចាត់ទុកថា ជាការប៉ះពាល់ដល់លំហសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ។ ម្ដាយមីងរបស់កញ្ញា នួន តឿន គឺអ្នកស្រី ឆេង ថុល បានសម្ដែងការខកចិត្តចំពោះសាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ ដោយចាត់ទុកថា ជាការសម្រេចដែលអយុត្តិធម៌ចំពោះក្មួយស្រីរបស់ខ្លួន។អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «អយុត្តិធម៌ណាស់ ព្រោះអីរាល់ថ្ងៃគ្រួសារអត់ខ្លាំងណាស់និយាយតាមត្រង់រកស៊ីរកថ្ងៃខ្វះល្ងាច រកល្ងាចខ្វះព្រឹក អត់ដល់មែនទែន»។ អ្នកស្រីបន្តថា បន្ទាប់ពីកញ្ញា នួន តឿន ត្រូវបានឃុំខ្លួន គ្រួសារបានជួបការលំបាកផ្នែកជីវ​ភាព ដោយបាត់បង់ប្រភពចំណូលសំខាន់ពីនាង។ លើសពីនេះ គ្រួសារត្រូវចំណាយបន្ថែមលើ​ការ​ធ្វើដំណើរទៅសួរសុខទុក្ខនៅពន្ធនាគារ ការផ្ញើប្រាក់ និងទិញសម្ភារប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃឱ្យនាង។ អ្នកស្រីបានអំពាវនាវសំណូមពរឱ្យឆាប់បានដោះលែង ព្រោះគ្រួសារពិបាកខ្លាំងណាស់ដោយ​សារតែមានបញ្ហាបំណុល។ សូមជម្រាបជូនថា កញ្ញា នួន តឿន ត្រូវបានឃុំខ្លួននៅមណ្ឌលអប់រំកែប្រែទី២ ចាប់តាំងពីត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់បញ្ជូនខ្លួនមកប្រទេសកម្ពុជាវិញកាលពីថ្ងៃទី០១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ និងត្រូវបានសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ សម្រេចផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារកាលពីខែមេសា ឆ្នាំមុន។  សារព័ត៌មាន ខេមបូចា បានរាយការណ៍ថា កញ្ញា នួន តឿន ត្រូវបានចាប់ខ្លួនពីផ្ទះនិយោជករបស់ខ្លួននៅក្នុងទីក្រុងកូឡាឡាំពួ និងត្រូវបានបញ្ជូនទៅឃុំខ្លួន នៅមណ្ឌលអប់រំកែប្រែទី២ បន្ទាប់ពីបានបង្ហោះសាររិះគន់នៅលើហ្វេសប៊ុកជាបន្តបន្ទាប់មកលើប្រធានព្រឹទ្ធសភាលោក ហ៊ុន សែន ថា «ជាជនគួរឱ្យស្អប់» ដែលសារនេះក្រោយមកក៏បានលុបចេញវិញ៕

  

• អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស៖រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបង្ខិតបង្ខំសកម្មជនប្រឆាំងឱ្យសារភាពកំហុស ដើម្បីបំបិទសំឡេង

  អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស Human Rights Watch (HRW) នៅល្ងាចថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាថា បង្ខំឱ្យសកម្មជន និងសមាជិកបក្សប្រឆាំងសារភាពកំហុសជាសាធារណៈ និងបំបិទសំឡេងពួកគេ។ តាមរយៈរបាយការណ៍ចុះថ្ងៃទី ២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស Human Rights Watch(HRW) បានពិនិត្យមើលវីដេអូ និងសេចក្ដីរាយការណ៍ចំនួនជាង១៤០ ពាក់ព័ន្ធនឹងការសុំទោស និងការសារភាពកំហុសជាសាធារណៈរបស់សកម្មជន ដែលធ្វើឡើងក្នុង​រយៈពេល១០ឆ្នាំចុងក្រោយ។ អង្គការនេះក៏បានសំភាសន៍សកម្មជន សមាជិកបក្សប្រឆាំង សមាជិកគ្រួសាររបស់អ្នកជាប់ឃុំ និងមេធាវីកាពារក្ដីឱ្យជនជាប់ចោទ សរុបចំនួន៩នាក់។ អង្គការអន្តរជាតិមួយនេះចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាថា រដ្ឋាភិបាលកំពុងប្រើនូវប្រព័ន្ធបង្ខិតបង្ខំសមាជិកគណបក្សប្រឆាំង និងសកម្មជនដែលជាប់ឃុំ ឱ្យសារភាពកំហុស និងផ្សាយជាសាធារណៈនូវការសារភាពរបស់ពួកគេ ដើម្បីធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជំហរនយោបាយរបស់សកម្មជនទាំងនោះ។  ប្រភពដដែលបន្តថា៖ «ការប្រព្រឹត្តិមិនគប្បីនេះគឺស្ថិតក្នុងបរិបទនៃយុទ្ធនាការក្នុងរយៈពេលជាងមួយទសវត្សរ៍ចុងក្រោយរបស់រដ្ឋាភិបាល ប្រឆាំងនឹងគូប្រជែងនយោបាយ ដោយមានការគាំទ្រពីប្រព័ន្ធតុលាការដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វ​ផ្សាយ​ដែលគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល»។ របាយការណ៍របស់ HRW ក៏បានចោទប្រកាន់ទៀតថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាផ្ដល់ជម្រើសចំនួន​២ឱ្យសកម្មជនទាំងនោះ ដោយជម្រើសទី១ សារភាពកំហុសជាសាធារណៈ និងចូលរួមជីវភាពនយោបាយជាមួយគណបក្សកាន់អំណាច ហើយជម្រើសទី២ ពួកគេត្រូវអនុវត្តទោសជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលយូរ នៅក្នុងពន្ធនាគារដែលមានស្ថានភាពចង្អៀតណែនណាន់តាន់តាប់ និងខ្វះធនធាន។ នាយករងទទួលបន្ទុកតំបន់អាស៊ីនៃអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស(Human Rights Watch) អ្នកស្រី Bryony Lau មានប្រសាសន៍តាមរយៈរបាយការណ៍នេះថា បក្សកាន់អំណាចនៅកម្ពុជា ប្រើបទចោទព្រហ្មទណ្ឌដែលគ្មានហេតុផលសមរម្យ ដើម្បីគំរាមកំហែងសកម្មជននយោបាយ។ បន្ទាប់មកបង្ខំសកម្មជននយោបាយទាំងនោះ ឱ្យសារភាពកំហុសចំពោះបទល្មើសដែលពួកគេមិនបានប្រព្រឹត្ត ជាថ្នូរនឹងការដោះលែងពួកគេឱ្យមានសេរីភាពវិញ។ អ្នកស្រីបន្តថា៖ «តាមរយៈការបង្ខិតបង្ខំសកម្មជនទាំងនេះឱ្យចូលរួមជីវភាពនយោបាយជា​មួយ​គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា អាជ្ញាធរមានគោលបំណងបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ពួកគេ និងពង្រឹងអំណាចគ្រប់គ្រងបែបឯកបក្សឱ្យកាន់តែរឹងមាំថែមទៀត»។ អតីតសកម្មជនគណបក្សសង្រ្គោះជាតិលោក ហេង ច័ន្ទសុទ្ធី បានជាប់ពន្ធនាគារ២លើកមកហើយ ដោយលើកទីមួយកាលពីឆ្នាំ២០១៩ និងលើកទីពីរនៅឆ្នាំ២០២០។ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានផ្តន្ទាទោសលោកដាក់ពន្ធនាគារ ៦ឆ្នាំ កាលពីខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ ពីបទ «ញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋ ជាអាទិ៍» និងបទ «រួមគំនិតក្បត់» បន្ទាប់ពីសមត្ថកិច្ចបានចាប់ខ្លួនលោកកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០។ អតីតសកម្មជនគណបក្សសង្រ្គោះជាតិរូបនេះ អះអាងប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានថា លោកត្រូវបានបង្ខិតបង្ខំនិងអូសទាញជាច្រើនដងតាំងពីពេលលោកត្រូវបានឃាត់ខ្លួនរហូតដល់ពេលលោកអនុវត្តទោសពន្ធនាគារជិតចប់។ លោកថា៖ «ចាប់ពីហ្នឹងមកគេបន្តិចទៅគេបញ្ជូនមន្ត្រីនៅពន្ធនាគារហ្នឹងឱ្យមកជួបយើង ឱ្យហៅយើងទៅជួបអ៊ីចឹងទៅ គេបញ្ចុះបញ្ចូលយើងរហូតមកតែអ្នកណាគេព្រមចុះចូល គេចុះចូលទៅ គេទៅជួបប្រពន្ធកូនទៅ ហើយអ្នកណាមិនព្រមចុះចូលក៏នៅអនុវត្តទោសដល់ដូចជារូបខ្ញុំ»។ តែយ៉ាងណា លោកនៅតែប្រកាន់ជំហរមិនសុំទោស ពីព្រោះលោកយល់ថា អ្វីដែលលោកបានធ្វើ គឺគ្រាន់តែជាការអនុវត្តសិទ្ធិរបស់លោកដែលបានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសកម្ពុជា។លោក ហេង ច័ន្ទសុទ្ធី៖ «ដើម្បីឱ្យមានសេរីភាពជួបជុំគ្រួសារវិញ ឱ្យអ្នកហ្នឹងធ្វើលិខិតមួយថាខ្លួនបានធ្វើខុស[...]ហើយសំទោសទៅរដ្ឋាភិបាល ថាខ្លួនជឿតាមការញុះញង់របស់មេបក្សប្រឆាំងអ៊ីចឹង ហើយឱ្យឆ្លើយថា យើងឈប់ចាញ់បោកទៅ »។ លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំក៏ឆ្លើយថា ខ្ញុំអត់សុំទោសទេ ពីព្រោះខ្ញុំអត់បានធ្វើអីខុស ខ្ញុំអនុវត្តតែសិទ្ធិដែលមានចែងនៅរដ្ឋធម្មនុញ្ញ»។ លោក ច័ន្ទសុទ្ធី ថា៩ខែមុនពេលលោកអនុវត្តទោសជាប់ពន្ធនាគារចប់ អាជ្ញាធរបានប្ដូរទីតាំង​ឃុំខ្លួនលោកពីរាជធានីភ្នំពេញ ទៅឃុំខ្លួននៅពន្ធនាគារខេត្តពោធិ៍សាត់វិញ ដែលការណ៍នេះ លោកចាត់ទុកថាវាជាដាក់សម្ពាធមួយ ។ ប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា មានប្រសាសន៍ថា នេះជាគុណធម៌របស់ថ្នាក់ដឹកនាំគណបកក្សប្រជាជនកម្ពុជាដែលតែងតែប្រកាន់ខ្ជាប់តាំងពីដើមរហូតបច្ចុប្បន្ននូវការមេត្តាចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្តខុស សារភាព និងកែខ្លួន។ លោកថា៖«រាជរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាតែងតែសណ្តោសប្រោសប្រណីចំពោះជនទាំងឡាយណាក៏ដោយដែលធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តខុសហើយដឹងខ្លួន និងសារភាពកំហុស ហើយចេះកែខ្លួន»។ ចំពោះការចូលរួមគណបក្សកាន់អំណាចវិញ លោក បូណា ពន្យល់ថា ដោយសារតែមន្ត្រី និងសកម្មជនបក្សប្រឆាំងឃើញគុណសម្បត្តិនៃរដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយបក្សប្រជាជន ទើបពួកគេចាកចេញពីបក្សរបស់ខ្លួន ដើម្បីចុះចូលបក្សកាន់អំណាច។ លោកបន្ថែមថា៖ «ដោយសារតែពួកគេបានមើលឃើញពីគោលនយោបាយត្រឹមត្រូវរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងស្អប់ខ្ពើមនយោបាយមួលបង្កាច់ គំនុំសងសឹករបស់ក្រុមប្រឆាំងជ្រុលនិយម។ គឺជាសិទ្ធិរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗក្នុងការជ្រើសរើស ដោយសេរី តាមការយល់ឃើញរបស់ពួកគេ»។ ជុំវិញករណីនេះ លោក យី សុខសាន្ត មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា (ADHOC) យល់ឃើញថា ការដែលបង្ខំឱ្យសកម្មជន និងបក្សប្រឆាំងសុំទោស ជាថ្នូរនឹងការដោះលែងឱ្យមានសេរីភាពនេះ ជាទម្រង់នៃការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងរឹតត្បិតសិទ្ធិ។ លោកថា៖«យើងចង់ឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលគួរតែផ្ដល់ឱកាសឱ្យគណបក្សនយោបាយដែលមានទិន្នាការប្រឆាំងបានធ្វើសកម្មភាពស្មើភាពគ្នាទៅនឹងគណបក្សនយោបាយដែលកំពុងកាន់អំណាច»។ គិតត្រឹមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ អង្គការសម្ព័ន្ធខ្មែរជំរឿន និងការពារសិទ្ធិមនុស្ស(លីកាដូ) កាត់ត្រាថាមានអ្នកកំពុងជាប់ឃុំ និងជាប់ទោសចំនួន១១៦នាក់ រួមមានអ្នកនយោបាយ អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជនដីធ្លី សហជីព អ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម។លីកាដូចាត់ទុកអ្នកទាំងនោះ ថាជាអ្នកជាប់ឃុំដោយប្រើសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ៕