មនុស្សបួនរូប ត្រូវបន្តជាប់ពន្ធនាគារម្នាក់ៗ១៨ ខែក្នុងបទ «ញុះញង់» តាមអំណាចសាលដីកាសាលាឧទ្ធរណ៍
មនុស្ស ៤ រូប ត្រូវបន្តជាប់ទោសម្នាក់ៗ ១៨ ខែ ក្នុងបទចោទ «ញុះញង់» តាមអំណាចសាលដីកាសាលាឧទ្ធរណ៍។ សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានប្រកាសសាលដីកាតម្កល់សាលក្រមរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ ដោយផ្តន្ទាទោស ៤ នាក់ ក្នុងចំណោមនោះមានអ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គម ២ នាក់ និងសកម្មជននយោបាយមកពីបក្សប្រឆាំង ២ នាក់។ ការតម្កល់នេះ គឺតម្រូវឱ្យជាប់ពន្ធនាគារម្នាក់ៗរយៈពេល ១៨ ខែ និងពិន័យជាប្រាក់ ២ លានរៀល ក្រោមបទចោទ «ញុះញង់»។ អ្នកនាំពាក្យសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ លោក ឃុន លាងម៉េង បានប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានតាមតេឡេក្រាមថា៖ «សាលាឧទ្ធរណ៍ប្រកាសតម្កល់សាលក្រមលើឈ្មោះ ឆាន់ បញ្ញា, ផង់ ប្រុស, ឈ្មោះ សឿន ចាន់ដែន និងឈ្មោះ អយ ឌីណា»។ យោងតាមកំណត់ត្រារបស់អង្គការលីកាដូ អ្នកទាំង ៤ រូប រួមមាន៖ លោក ឆាន់ បញ្ញា អាយុ ៤៧ ឆ្នាំ និងលោក ផង់ ប្រុស អាយុ ៥៣ ឆ្នាំ ដែលជាសកម្មជនគណបក្សភ្លើងទៀន ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»។ លោក សឿន ចាន់ដែន ជាអ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គម ក៏ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសពីបទ«ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»។ កញ្ញា អយ ឌីណា ជាអ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គម ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសពីបទ «ញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍»។ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ លោក អំ សំអាត មានប្រសាសន៍ថា កន្លងមក អង្គការសិទ្ធិមនុស្សជាតិ អន្តរជាតិ និងយន្តការសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានបង្ហាញក្តីព្រួយបារម្ភចំពោះការចាប់ខ្លួន ការចោទប្រកាន់ និងការផ្តន្ទាទោសលើអ្នកបញ្ចេញមតិ អ្នកចែករំលែកព័ត៌មានតាមបណ្ដាញសង្គម សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជនបរិស្ថាន សកម្មជនសហជីព និងសកម្មជននយោបាយ ដោយថាអាចប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់ពលរដ្ឋ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «អាជ្ញាធរ និងតុលាការ គួរពិចារណាឱ្យបានច្បាស់លាស់មុនធ្វើការចាប់ខ្លួន ចោទប្រកាន់ ឃុំខ្លួន និងផ្តន្ទាទោសដល់បុគ្គលណាមួយលើការបង្ហាញសារ បញ្ចេញមតិ ការចែករំលែកព័ត៌មានតាមបណ្តាញសង្គម និងសកម្មភាពរបស់ពួកគេ ថាមួយណាជាបទល្មើស និងមួយណាជាការអនុវត្តសិទ្ធិដែលធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ច្បាប់ជាតិ និងអន្តរជាតិ ដើម្បីកុំឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់ពលរដ្ឋ»។ លោក អំ សំអាត បន្ថែមថា អ្នកទាំង ៤ រូប ស្ថិតក្នុងចំណោមមនុស្ស ១២៤ នាក់ ដែលអង្គការលីកាដូបានចងក្រងថា កំពុងជាប់ឃុំពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រើប្រាស់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន។ ជុំវិញសេចក្តីសម្រេចនេះ អគ្គលេខាធិការគណបក្សភ្លើងទៀន លោក លី សុធារ៉ាយុទ្ធ យល់ថា ការតម្កល់សាលក្រមរបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ គឺជាការសម្រេចចិត្តទាំងអយុត្តិធម៌។ លោកទទូចឱ្យសាលាឧទ្ធរណ៍គួរតែច្រានចោលសាលក្រមសាលាដំបូង និងផ្តល់សេរីភាពដល់ពួកគាត់វិញ។ លោកក៏លើកឡើងថា ការផ្តន្ទាទោសលើការបញ្ចេញមតិ បង្កក្តីបារម្ភដល់គណបក្សនយោបាយ និងអាចប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពបញ្ចេញមតិ ដែលជាសិទ្ធិធានាដោយច្បាប់។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «វាគឺជាកង្វល់មួយរបស់គណបក្សនយោបាយ។ ហេតុអ្វីការបញ្ចេញមតិលើបញ្ហាសង្គមត្រូវមានទោស ឬមានពិរុទ្ធ ឬភ្ជាប់នឹងនយោបាយ? ការបញ្ចេញមតិគឺជាផ្នែកមួយនៃប្រជាធិបតេយ្យ។ ពលរដ្ឋ និងសកម្មជនសង្គម ឬសកម្មជននយោបាយ មានសិទ្ធិដែលធានាដោយច្បាប់ក្នុងការបញ្ចេញមតិស្រប ឬមិនស្របលើបញ្ហាសង្គម និងការអនុវត្តរបស់ស្ថាប័នជាតិ រួមទាំងរាជរដ្ឋាភិបាលផងដែរ។ ក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ទស្សនៈនយោបាយ ឬសង្គមខុសគ្នាគឺគ្មានទោសទេ វាគឺជាទស្សនៈកែលម្អ»។ លោក លី សុធារ៉ាយុទ្ធ បានអំពាវនាវដល់ស្ថាប័នតុលាការថ្នាក់លើ សូមពិចារណាទម្លាក់ចោលបទចោទលើការបញ្ចេញមតិមិនស្របរបស់ពលរដ្ឋ សកម្មជនសង្គម និងនយោបាយ ដើម្បីភាពសុខដុមក្នុងសង្គមជាតិ៕
២១ កក្កដា ២០២៦
ពលករខ្មែរ ២ នាក់ស្លាប់និង២នាក់ទៀតបាត់ខ្លួន ក្នុងហេតុការណ៍លិចទូកនេសាទនៅថៃ
ពលករខ្មែរ ២ នាក់ស្លាប់ និង ២ នាក់ទៀតបាត់ខ្លួនមិនទាន់រកឃើញនៅឡើយ ក្នុងហេតុការណ៍លិចទូកនេសាទនៅប្រទេសថៃ។ នេះបើតាមការបញ្ជាក់របស់អាជ្ញាធរកម្ពុជា និងមន្ត្រីសង្គមស៊ីវិលដែលធ្វើការងារលើកកម្ពស់សិទ្ធិពលករនៅប្រទេសថៃ។ ពលករខ្មែរ ៤ នាក់ដែលធ្វើការលើទូកនេសាទថៃ «Chokkanya» បានជួបគ្រោះថ្នាក់ក្រោយទូកលិចនៅដែនសមុទ្រខេត្តត្រាត ប្រទេសថៃ។ អាជ្ញាធរថៃបានរកឃើញសាកសពជនរងគ្រោះ ៣ នាក់ ក្នុងនោះមានពលករកម្ពុជា ២ នាក់ និងជនជាតិថៃម្នាក់ រីឯពលករខ្មែរពីរនាក់ទៀតបាត់ខ្លួន។ យោងតាមការបង្ហោះរបស់មូលនិធិសង្គ្រោះស្វាងប៊ុនជួយខេត្តត្រាត លើទំព័រហ្វេសប៊ុក (Facebook) ផ្លូវការរបស់ខ្លួន បានឱ្យដឹងថា ទូកនេសាទថៃដែលបានបាត់ការទាក់ទង និងលិចនៅដែនសមុទ្រខេត្តត្រាត មានមនុស្សសរុប ៥ នាក់ ក្នុងនោះមានពលករកម្ពុជា ៤ នាក់ និងជនជាតិថៃម្នាក់។ ប្រភពដដែលបានបញ្ជាក់ថា ចាប់ពីថ្ងៃទី១៨ ដល់ថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមសង្គ្រោះបានរកឃើញសាកសពជនរងគ្រោះចំនួន ៣ នាក់ហើយ។ ក្នុងនោះ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែកក្កដា បានរកឃើញសាកសព លោក Tit Yim អាយុ ៤៧ ឆ្នាំ ជាពលករសញ្ជាតិកម្ពុជា និង លោក Tadet Putthakasem អាយុ ៣១ ឆ្នាំ ជាជនជាតិថៃ។ បន្ទាប់មក នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ក្រុមសង្គ្រោះបានរកឃើញសាកសពទី៣ គឺលោក នួន វណ្ណថង (Wanthong Nuan) អាយុ ៤៤ ឆ្នាំ ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ថា ជាជនរងគ្រោះក្នុងហេតុការណ៍លិចទូកនេសាទដូចគ្នា។ ជុំវិញករណីនេះ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ លោក ស៊ុន មេសា បានប្រាប់ថា គិតមកដល់ពេលនេះ ភាគីពាក់ព័ន្ធបានរកឃើញសាកសពពលករខ្មែរចំនួន ២ នាក់ហើយ។ ក្នុងនោះ សាកសពម្នាក់ត្រូវបានប្រគល់ជូនគ្រួសារដើម្បីរៀបចំពិធីបុណ្យតាមប្រពៃណី រីឯសាកសពម្នាក់ទៀតដែលទើបរកឃើញ កំពុងស្វែងរកសាច់ញាតិដើម្បីប្រគល់ជូន។ លោកបានបញ្ជាក់ថា ក្រសួងការងារកំពុងបន្តសហការជាមួយអាជ្ញាធរថៃ ដើម្បីស្វែងរកអ្នកបាត់ខ្លួនដែលនៅសល់ និងជួយសម្របសម្រួលនីតិវិធីពាក់ព័ន្ធ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទាក់ទងទៅជាមួយនឹងអត្ថប្រយោជន៍ផ្សេងៗ នឹងបន្តធ្វើការងារជាមួយភាគីថៃ ដើម្បីទាមទារដើម្បីឱ្យបងប្អូនយើងមានសំណងដោយស្របតាមច្បាប់ និងកិច្ចសន្យាដែលបងប្អូនយើងបានធ្វើការជាមួយនឹងនិយោជករបស់ប្រទេសថៃផងដែរ»។ យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានក្នុងស្រុកថៃ Workpoint News 23 ចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានឱ្យដឹងថា ទូកនេសាទ «Chokkanya» បានចេញពីកំពង់ផែ ម៉ែគីមប៉យ (Mae Kim Boi Pier) ខេត្តត្រាត កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីចេញនេសាទនៅសមុទ្រ។ កាសែតនៅក្នុងស្រុកថៃបន្តថា ទូកនេសាទបានទំនាក់ទំនងចុងក្រោយគេគឺនៅថ្ងៃទី១0 ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ហើយលុះដល់ថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ក្រុមគ្រួសារ និងសមាគមអ្នកនេសាទបានជូនដំណឹងដល់អាជ្ញាធរថៃ ហើយនៅថ្ងៃទី១៤ ខែកក្កដា អាជ្ញាធរបានបើកប្រតិបត្តិការស្វែងរក ដោយសារសង្ស័យថាទូកបានជួបគ្រោះថ្នាក់នៅសមុទ្រ។ ដោយឡែក មន្ត្រីគម្រោងផ្នែកការពារសិទ្ធិពលករចំណាកស្រុកប្រចាំប្រទេសថៃ នៃអង្គការសង់ត្រាល់ លោក លឹង សុផុន បានលើកឡើងថា ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធគួរបន្តសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយអាជ្ញាធរថៃ ដើម្បីតាមដានការស្វែងរក និងផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណពលករខ្មែរដែលបាត់ខ្លួន ព្រមទាំងធានាថាគ្រួសារជនរងគ្រោះនឹងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ស្របតាមច្បាប់។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «តាមពិតពាក់ព័ន្ធរឿងពលករ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលជាពិសេសមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធនោះហើយដែលជាអាណាព្យាបាលពួកគាត់ គួរតែបង្ហាញ គួរតែពិនិត្យមើល និងចុះតាមដានស្វែងរកដើម្បីបញ្ជាក់ភិនភាគឱ្យច្បាស់លាស់ថា ពលករនៅកន្លែងណា ទីណា ហើយគាត់ត្រូវបានជាផលប្រយោជន៍សម្រាប់ពួកគាត់មកវិញ»។ លោកបន្តថា៖ «ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធគួរតែមានវិធានការណាមួយ ដើម្បីតាមដាន កុំឱ្យកើតឡើងហើយអត់មាននរណាគេអើពើជាមួយបែបនេះឡើយ។ កន្លងមកខ្ញុំបានឃើញថាមានតែអាជ្ញាធរថៃទេ ដែលគាត់តាមដានរឿងពិនិត្យនៅតាមសមុទ្រ តាមដាននិងស្វែងរកអ្នកបាត់ខ្លួននោះ»។ កាលពីថ្ងៃទី១៧ មានការផ្សព្វផ្សាយតាមបណ្ដាញសង្គមថា បុរសម្នាក់ឈ្មោះ ឃឹម ឡាញ អាយុ ៤៨ ឆ្នាំ រស់នៅភូមិភ្នំខ្យង ឃុំប្រាសាទភ្នំខ្យង ស្រុកកំពង់ត្រាច ខេត្តកំពត អាចជាជនរងគ្រោះម្នាក់ក្នុងហេតុការណ៍នេះ។ ក្រុមគ្រួសាររបស់លោកបានរៀបចំពិធីបុណ្យគម្រប់ ៧ ថ្ងៃ កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ដោយប្រើរូបថតជំនួសសព ព្រោះមិនទាន់អាចយកសាកសពមកធ្វើបុណ្យបានឡើយ៕
២០ កក្កដា ២០២៦
គណបក្សកម្លាំងជាតិថ្វាយលិខិតស្នើព្រះមហាក្សត្រអន្តរាគមន៍ករណីលោក រ៉ុង ឈុន
គណបក្សកម្លាំងជាតិ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានថ្វាយលិខិតទៅកាន់ព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សីហមុនី ស្នើសុំព្រះរាជអន្តរាគមន៍ចំពោះករណីទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ លោក រ៉ុង ឈុន ដែលត្រូវបានតុលាការកំពូលផ្តន្ទាទោស និងដាក់វិធានការរឹតត្បិតសិទ្ធិមួយចំនួន កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦។ នៅក្នុងលិខិតដែលចុះហត្ថលេខាដោយប្រធានគណបក្សកម្លាំងជាតិ លោក ជា មុនី លើកឡើងថា សាលដីការបស់តុលាការកំពូលបានដាក់កម្រិតលើសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ សិទ្ធិចូលរួមនយោបាយ សិទ្ធិបោះឆ្នោត និងសិទ្ធិឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតរបស់លោក រ៉ុង ឈុន រយៈពេល៥ឆ្នាំ ដែលគណបក្សយល់ថា អាចមិនស្របតាមស្មារតីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ។ គណបក្សបានស្នើឱ្យព្រះមហាក្សត្រ ក្នុងនាមជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ និងជាអ្នកធានាការគោរពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មេត្តាព្រះរាជទានព្រះរាជតម្រិះឱ្យស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចពិនិត្យលទ្ធភាពអនុវត្តនីតិវិធីដែលច្បាប់អនុញ្ញាត ដើម្បីធានាការគោរពសិទ្ធិ និងយុត្តិធម៌។ លិខិតលើកឡើងថា៖«ដោយគោរពយ៉ាងពេញលេញនូវគោលការណ៍ឯករាជ្យភាពនៃអំណាចតុលាការ គណបក្សកម្លាំងជាតិ ពុំមានបំណងស្នើសុំឱ្យព្រះករុណាទ្រង់ធ្វើអន្តរាគមន៍ចំពោះការវិនិច្ឆ័យរបស់តុលាការដោយផ្ទាល់ឡើយ។ សូមក្រាបបង្គំទូលថ្វាយ ស្នើសុំព្រះមេត្តាក្នុងព្រះរាជតួនាទីជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ និងជាអ្នកធានាការគោរពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ទ្រង់មេត្តាព្រះរាជទានព្រះរាជតម្រិះ ដើម្បីឱ្យស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធពិនិត្យលទ្ធភាពអនុវត្តនីតិវិធីដែលច្បាប់បានកំណត់ ក្នុងគោលបំណងធានាបាននូវយុត្តិធម៌ ការគោរពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងការការពារសិទ្ធិមនុស្ស»។ ប្រធានយុវជនគណបក្សកម្លាំងជាតិ លោក ផុន សុភា លើកឡើងថាគោលបំណងនៃការដាក់លិខិតនេះគឺដើម្បីទូលព្រះមហាក្សត្រអំពីក្តីបារម្ភចំពោះស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស និងការបែកបាក់ក្នុងសង្គម ព្រមទាំងស្នើឱ្យព្រះអង្គពិចារណាវិធានការសម្របសម្រួល ជាពិសេសលើករណីលោក រ៉ុង ឈុន។ លោកក៏បានរិះគន់នីតិវិធីទទួលលិខិតនៅព្រះបរមរាជវាំងថា គណបក្សចង់ដាក់លិខិតដោយផ្ទាល់ទៅកាន់រដ្ឋបាល និងឱ្យមានការចុះហត្ថលេខាទទួល ប៉ុន្តែជាលទ្ធផលអាជ្ញាធរបានឆ្លើយតបមកវិញថាឲ្យដាក់ក្នុងប្រអប់សំបុត្រ ឬផ្ញើតាមមន្ត្រីប៉ូលីស ដោយមិនមានការចុះហត្ថលេខាទទួលជាផ្លូវការនោះឡើយ។ ចំណែកប្រធានសន្តិសុខខណ្ឌដូនពេញ លោក គឹម វុត្ថា ដែលមានវត្តមានឃ្លាំមើលការដាក់ញត្តិរបស់គណបក្សកម្លាំងជាតិនៅមុខព្រះបរមរាជវាំង ថ្លែងថា ខាងខុទ្ទកាល័យព្រះបរមរាជវាំង មិនបានចេញមកទទួលលិខិតដោយផ្ទាល់ទេ ព្រោះតាមនីតិវិធី អ្នកដាក់លិខិតត្រូវណាត់ជួបជាមុន។ លោកបានណែនាំថា គណបក្សកម្លាំងជាតិអាចដាក់លិខិតតាមប្រអប់សំបុត្រ ឬប្រគល់ជូនមន្ត្រីប៉ូលីស ដើម្បីបញ្ជូនបន្តទៅស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។ លោកនិយាយប្រាប់តំណាងគណបក្សថា៖« ខុទ្ធកាល័យអត់បានចេញមកទទួលនោះទេ បើជាផ្លូវការត្រូវជម្រាបជូនមុនរយៈពេលណាមួយដើម្បីខុទ្ទកាល័យគាត់បានដឹង ទី២ប្អូនអាចដាក់ផ្ញើបានតាមប្រអប់សំបុត្រ ឬក៏ប្អូនអាចផ្ញើបានតាមរយៈ មន្ត្រីម្នាក់គាត់ [ប៉ូលីស] ព្រាំនាំ ហើយប្អូនត្រូវមានលេខទូរសព្ទលេខអីដើម្បីរង់ចាំគាត់ឆ្លើយតប»។ តាមលិខិតរបស់គណបក្សកម្លាំងជាតិ ការដាក់លិខិតលើកនេះ មានគោលបំណងស្នើឱ្យព្រះមហាក្សត្រជ្រាបអំពីក្តីបារម្ភរបស់គណបក្ស និងប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួន ពាក់ព័ន្ធនឹងផលប៉ះពាល់នៃសាលដីការបស់តុលាការកំពូល និងស្នើឱ្យមានការពិនិត្យលទ្ធភាពអនុវត្តនីតិវិធីដែលច្បាប់អនុញ្ញាត។ ប្រជាកាសែតមិនទាន់អាចរកប្រភពទាក់ទងមន្រ្តីទទួលបន្ទុកផ្នែកព័ត៌មាននៃក្រសួងព្រះបរមរាជវាំងដើម្បីសុំការឆ្លើយតបចំពោះការដាក់លិខិតរបស់បក្សកម្លាំងជាតិនៅពេលនេះបាននៅឡើយ។ កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ តុលាការកំពូលបានសម្រេចព្យួរទោសដាក់ពន្ធនាគារលោក រ៉ុង ឈុន រយៈពេលសាកល្បង៣ឆ្នាំ និងភ្ជាប់វិធានការហាមឃាត់មួយចំនួន រួមមានការហាមចេញពីរាជធានីភ្នំពេញ ហាមថ្លែងសុន្ទរកថានៅវេទិកាសាធារណៈរយៈពេល៣ឆ្នាំ និងដកសិទ្ធិនយោបាយ ព្រមទាំងសិទ្ធិបោះឆ្នោតរយៈពេល៥ឆ្នាំ ពាក់ព័ន្ធនឹងបទចោទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»។ ក្រោយការសម្រេចនេះ លោក រ៉ុង ឈុន ក៏បានដាក់លិខិតទៅរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ ដើម្បីស្នើឱ្យពិនិត្យករណីរបស់លោកឡើងវិញ ប៉ុន្តែគិតមកទល់ពេលនេះ មិនទាន់មានការឆ្លើយតបជាផ្លូវការនៅឡើយ៕
ក្មេងស្រីវ័យជំទង់ជាជនរងគ្រោះចម្បងនៃការបំពានរូបភាពស្រើបស្រាលតាមអនឡាញនៅកម្ពុជា
អង្គការលីកាដូបង្ហាញថាក្មេងស្រីវ័យជំទង់ជាជនរងគ្រោះចម្បងនៃការបំពានរូបភាពស្រើបស្រាលតាមអនឡាញនៅកម្ពុជា។ លីកាដូបានចងក្រងករណីពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រើប្រាស់រូបភាពស្រើបស្រាលដោយរំលោភបំពានចំនួន ២៤ ករណី ក្នុងពេល ៥ ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២១មក ហើយក្នុងចំណោមពាក់កណ្ដាលនៃជនរងគ្រោះគឺជាក្មេងស្រីអាយុចន្លោះពី ១៣ ដល់ ១៧ ឆ្នាំ។ អង្គការលីកាដូអំពាវនាវឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់ និងធានាការការពារជនរងគ្រោះឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។ យោងតាមលីកាដូផ្សព្វផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦នេះលើកឡើងថា ជាងមួយភាគបីនៃករណីទាំងនោះ ជាករណីដែលបានកើតមានឡើងនៅក្នុងរយៈពេល ១២ ខែចុងក្រោយនេះ ហើយការចងក្រងទាំងនេះ អាចគ្រាន់តែបង្ហាញឱ្យឃើញជាផ្នែកតូចមួយនៃចំនួនករណីបែបនេះ។ ការចងក្រងបញ្ជាក់ថា ការប្រើប្រាស់រូបភាពស្រើបស្រាលដោយរំលោភបំពាន រួមមានការថត ការចែកចាយ ឬការគំរាមកំហែងថានឹងចែកចាយរូបភាព ឬវីដេអូស្រើបស្រាលរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ ដោយគ្មានការយល់ព្រម។ រូបភាពទាំងនោះអាចជារូបភាពពិត ឬរូបភាពដែលបង្កើតឡើងដោយបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI)។ អង្គការ លីកាដូ បានចងក្រង៖ «ជនល្មើសបានប្រើរូបភាពស្រើបស្រាលទាំងនេះ ដើម្បីបង្ខិតបង្ខំ បំបិទមាត់ និងគ្រប់គ្រងស្ត្រី និងក្មេងស្រី។ ក្នុងករណីយ៉ាងតិច ១០ ដែលត្រូវបានចងក្រង ជនល្មើសបានចែកចាយរូបភាព ឬវីដេអូស្រើបស្រាលតាមអ៊ីនធឺណិត ឬផ្ញើទៅកាន់ក្រុមគ្រួសារ ឬសហគមន៍ដែលស្ត្រី ឬក្មេងស្រីរងគ្រោះកំពុងរស់នៅ»។ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ (LICADHO) លោក អំ សំអាត មានប្រសាសន៍ថា ការប្រើប្រាស់រូបភាពស្រើបស្រាលដោយរំលោភបំពាន គឺជាប្រភេទមួយនៃអំពើហិង្សាផ្អែកលើយេនឌ័រ។ លោកបន្តថាមូលហេតុដែលករណីនេះមានការកើនឡើង គឺដោយសារការអនុវត្តច្បាប់នៅមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់ និងម៉ឺងម៉ាត់ ការខ្វះកិច្ចការពារជនរងគ្រោះ និងការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា រួមទាំងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ក្នុងការបង្កើតរូបភាពក្លែងក្លាយ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ដោយសារការមិនទាន់ទទួលស្គាល់ជាសាធារណៈថាការប្រើប្រាស់រូបភាពស្រើបស្រាលដោយរំលោភបំពានជាបទល្មើស ទើបការអនុវត្តច្បាប់នៅមានភាពស្រពិចស្រពិល និងធូរលុងលើបទល្មើសនេះ។ ច្បាប់ស្តីការបង្រ្កាបអំពើជួញដូរមនុស្ស និងអំពើធ្វើអាជីវកម្មផ្លូវភេទ និងក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ក៏មានកំណត់បទល្មើស និងដាក់ទោសលើអំពើមួយចំនួនដែលទាក់ទងការប្រើប្រាស់រូបភាពស្រើបស្រាល និងអាសអាភាស ដូច្នេះសមត្ថកិច្ចគឺអនុវត្តឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព»។ លោកបន្តថាដោយសារការដែលមិនទាន់ទទួលស្គាល់ជាសាធារណៈ ថាទង្វើទាំងអស់នេះជាបទល្មើស ទើបធ្វើឱ្យជនរងគ្រោះមិនទាន់មានទំនុកចិត្តក្នុងការស្វែងរកកិច្ចគាំពារ និងការពារចំពោះខ្លួន និងភាគច្រើនមិនបានប្តឹង ឬរាយការណ៍ទៅសមត្ថកិច្ច ម្យ៉ាងទៀតសមត្ថកិច្ចមួយចំនួនក៏នៅមិនទាន់ប្រាកដថាទង្វើទាំងនេះជារឿងខុសច្បាប់។ លោកនិយាយថា៖ «គ្មាននរណាម្នាក់គួរតែត្រូវបានគេធ្វើឱ្យមានអារម្មណ៍ខ្មាសអៀន ឬរងការស្តីបន្ទោស ដោយអ្នកដទៃបានរំលោភបំពានឯកជនភាព ឬទំនុកចិត្តរបស់សាមីខ្លួនឡើយ។ ទង្វើនៃការប្រើប្រាស់រូបភាព ឬវីដេអូ ស្រើបស្រាល ឬអាសអាភាសដោយរំលោភបំពាន គឺជាអំពើខុសច្បាប់។ ជនរងគ្រោះដោយការប្រើប្រាស់រូបភាព ឬវីដេអូ ស្រើបស្រាល ឬអាសអាភាស ប្រឈមនឹងផលប៉ះពាល់ដូចជា៖ បង្កឱ្យប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ផ្លូវចិត្ត ការផ្តាច់ខ្លួនចេញពីគ្រួសារ សហគមន៍ បោះបង់ការសិក្សា ពួកគេបាក់ទឹកចិត្ត ឬជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត មិនហ៊ានរាយការណ៍អំពីអំពើហិង្សាផ្លូវភេទ និងការរំលោភបំពានបែបនេះ ឬឈានដល់ការធ្វើអត្តឃាត»។ ជុំវិញរឿងនេះ លីកាដូ អំពាវនាវឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលទទួលស្គាល់ការប្រើប្រាស់រូបភាពស្រើបស្រាលដោយរំលោភបំពានថា ជាទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរនៃអំពើហិង្សាផ្អែកលើយេនឌ័រ ពង្រឹងសមត្ថភាពអាជ្ញាធរអនុវត្តច្បាប់ និងតុលាការ ធានាការទទួលបានយុត្តិធម៌សម្រាប់ជនរងគ្រោះ ប្រើប្រាស់បទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌដែលមានស្រាប់ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព និងបង្កើនការយល់ដឹងជាសាធារណៈអំពីគ្រោះថ្នាក់នៃអំពើនេះ។ លីកាដូលើកឡើងថា៖ «ធានានូវការទទួលបានយុត្តិធម៌ និងសេវាកម្មគាំទ្រ ដែលផ្តោតសំខាន់លើជនរងគ្រោះ គ្មានការស្តីបន្ទោស និងការរើសអើងលើជនរងគ្រោះ។ ជនរងគ្រោះគួរតែអាចជ្រើសរើសអាជ្ញាធរ ដែលជាស្រី្ត ឬបុរស ដែលពួកគេអាចទុកចិត្តសហការជាមួយនឹងពួកគេ ហើយរូបភាពស្រើបស្រាល មិនគួរអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរច្រើននាក់ មានសិទ្ធិអំណាចមើលបាននោះទេ ហើយអ្នកដែលមានសិទ្ធិមើលរូបនោះ ត្រូវគោរពឱ្យបាននូវសិទ្ធិឯកជនភាព និងការសម្ងាត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត»។ លីកាដូបន្ថែមថា អ្នកដែលមានបញ្ហាដូចខាងលើនេះអាចផ្តល់ព័ត៌មានទៅកាន់អង្គការដោយធានាថាជាការសម្ងាត់ និងគ្មានការរើសអើង។ លីកាដូនិយាយថា៖ «ប្រសិនបើអ្នករងគ្រោះពីអំពើនៃការប្រើប្រាស់រូបភាពស្រើបស្រាលដោយរំលោភបំពាន អ្នកមិនឯកោទេ។ ស្ត្រី និងក្មេងស្រីជាច្រើននាក់ បានជួបប្រទះបញ្ហាស្រដៀងគ្នានេះ ហើយអ្វីដែលបានកើតឡើងមិនមែនជាកំហុសរបស់អ្នកទេ ។ អង្គការ លីកាដូ ផ្តល់ព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធនឹងជម្រើសមួយចំនួនដល់អ្នក ដោយធានាការសម្ងាត់ និងគ្មានការរើសអើង»។ ប្រធានគណបក្សជំនាន់ថ្មី លោក មាជ សុវណ្ណរ៉ា ថ្លែងថាកម្ពុជាមានច្បាប់សម្រាប់ការពារកុមារ និងផ្ដន្ទាទោសការរំលោភបំពានលើអនីតិជនរួចហើយ ប៉ុន្តែការអនុវត្តច្បាប់គួរតែមានប្រសិទ្ធភាព និងស្មើភាពគ្នាចំពោះមុខច្បាប់។ លោកបានអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាល ពង្រឹងកិច្ចសហការជាមួយអាជ្ញាធរ អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងអង្គការអន្តរជាតិ ដើម្បីទប់ស្កាត់ និងបង្ក្រាបបទល្មើសពាក់ព័ន្ធនឹងការរំលោភបំពានកុមារ និងស្ត្រី។ លោកបន្តថា៖ «ក្នុងនាមជាបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល បើយើងចង់ឃើញការចាត់វិធានការទៅតាមច្បាប់ជាតិនិងអន្តរជាតិ គឺត្រូវតែមានការសហការរវាងអាជ្ញាធរសមត្ថកិច្ចជាមួយមហាជន ឱ្យបានដឹងឮដល់ប្រជាពលរដ្ឋ មិនថានៅតាមសាលារៀន និងកន្លែងសាធារណៈឡើយ»។ លោកបន្តថា៖ «អ៊ីចឹងខ្ញុំថាការបង្ហាញរបស់អង្គការលីកាដូមួយផ្នែកតូចនេះ គឺថាជាការដាស់តឿនដល់រដ្ឋាភិបាល។ ក្នុងនាមជាអង្គការសង្គមស៊ីវិលទទួលបន្ទុកផ្នែកសិទ្ធិមនុស្សដែលមានអាយុកាលជាង ៣០ ឆ្នាំ ក៏រួមចំណែកជួយស៊ើបអង្កេតស្រាវជ្រាវ កុំឱ្យប្រទេសជាតិមួយក្លាយជាអនាធិបតេយ្យ» អ្នកនាំពាក្យក្រសួងកិច្ចការនារី អ្នកស្រី ស ស៊ីណែត មិនបានឆ្លើយតបនឹងអ្នកសារព័ត៌មានភ្លាមៗនោះទេ៕
កម្មករសំណង់ម្នាក់ត្រូវសមត្ថកិច្ចឃាត់ខ្លួន ក្រោយពាក់អាវមានសញ្ញាសម្គាល់ទាហានប៉ារ៉ា ពេលលើកស្លាកបក្សកម្លាំងជាតិ
បុរសម្នាក់ត្រូវសមត្ថកិច្ចឃាត់ខ្លួន ក្រោយពាក់អាវមានសញ្ញាសម្គាល់ទាហានប៉ារ៉ា ពេលលើកស្លាកបក្សកម្លាំងជាតិ។ បុរសម្នាក់នោះឈ្មោះ នុន ធីតា ជាសកម្មជនគាំទ្រគណបក្សកម្លាំងជាតិ ប្រចាំឃុំម្រាម ស្រុករមាសហែក ខេត្តស្វាយរៀង។ លោក នុន ធីតា ត្រូវសមត្ថកិច្ចឃាត់ខ្លួនកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ព្រោះតែគាត់ពាក់អាវដែលមានសញ្ញាសម្គាល់ទាហានប៉ារ៉ា ក្នុងពេលចូលរួមលើកស្លាកគណបក្ស។ នេះបើតាមការបញ្ជាក់ពីមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់គណបក្សកម្លាំងជាតិខេត្តស្វាយរៀង។ ប្រធានប្រតិបត្តិបណ្តោះអាសន្នគណបក្សកម្លាំងជាតិ លោក សោម មនោសុវណ្ណ បានឱ្យដឹងថា មូលហេតុពិតប្រាកដនៃការឃាត់ខ្លួនលោក នុន ធីតា នៅមិនទាន់មានការបញ្ជាក់ច្បាស់នៅឡើយ ព្រោះសំណុំរឿងកំពុងស្ថិតក្នុងការស៊ើបសួរ ហើយគណបក្សកំពុងតាមដានករណីនេះ។ លោកបានរៀបរាប់ថា លោក នុន ធីតា បានចូលរួមសកម្មភាពលើកស្លាកគណបក្សនៅថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ហើយក្រោយបញ្ចប់សកម្មភាពនៅថ្ងៃដដែល សមត្ថកិច្ចបានទៅឃាត់ខ្លួនលោកនៅលំនៅឋាន។ លោកអះអាងថា ក្នុងពេលឃាត់ខ្លួន សមត្ថកិច្ចមិនបានបង្ហាញដីកាចាប់ខ្លួនឱ្យលោក ឬក្រុមគ្រួសារបានឃើញនោះទេ។ លោកលើកឡើងថា៖ «សូមសំណូមពរទៅកាន់សមត្ថកិច្ច សុំគ្រាន់តែថាត្រឹមធ្វើកិច្ចសន្យា ហើយឱ្យគាត់ឈប់ពាក់អាវខេមរភូមិន្ទ (អាវទាហានប៉ារ៉ា) ហើយឱ្យមកផ្ទះវិញមក ព្រោះធ្វើដោយសារតែការភាន់ច្រឡំដែរ ហើយក្នុងគោលការណ៍របស់គណបក្សក៏មិនបានឱ្យពាក់អាវអីចឹងដែរ»។ ទន្ទឹមនឹងនេះ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ (LICADHO) លោក អំ សំអាត មានប្រសាសន៍ថា ករណីនេះអាចនាំឱ្យមានការរិះគន់បន្ថែម ប្រសិនបើការអនុវត្តច្បាប់មិនមានភាពច្បាស់លាស់។ លោកបន្ថែមថា ការពាក់ឯកសណ្ឋានដែលមានសញ្ញាសម្គាល់ជាផ្លូវការរបស់កងកម្លាំង អាចផ្ទុយនឹងច្បាប់ ប៉ុន្តែបើជាឯកសណ្ឋានស្រដៀងដែលមិនមានសញ្ញាសម្គាល់ អាជ្ញាធរគួរពិនិត្យឱ្យបានហ្មត់ចត់មុនសម្រេចចោទប្រកាន់ ឬឃុំខ្លួន។ លោកបន្តថា៖ «ករណីនេះគួរតែពិនិត្យមើលឱ្យបានច្បាស់លាស់ដែរ បើសិនជាខោអាវស្លៀកពាក់ឯកសណ្ឋាននោះមិនមានសញ្ញាសម្គាល់ជាអង្គភាព ឬក៏ជាកងកម្លាំងទេ ខ្ញុំគិតថាអាជ្ញាធរនិងតុលាការលោកគួរតែពិនិត្យពិចារណាទៅលើចំណុចទាំងអស់មុននឹងធ្វើការចោទប្រកាន់ ឬក៏ឃុំខ្លួនណាមួយ ដើម្បីបញ្ចៀសនូវការរិះគន់»។ អ្នកសារព័ត៌មានបានព្យាយាមទាក់ទង អ្នកនាំពាក្យអយ្យការសាលាដំបូងខេត្តស្វាយរៀង លោក ឡាយ ឈុងហេង និងស្នងការដ្ឋាននគរបាលខេត្តស្វាយរៀង ប៉ុន្តែមិនទាន់ទទួលបានការបញ្ជាក់លម្អិតជុំវិញករណីនេះនៅឡើយទេ៕
ទឹកជំនន់ភ្លៀងកំពុងវាយប្រហារបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ តាមស្រុកមួយចំនួននៃខេត្តជាប់ជួរភ្នំក្រវាញ
ទឹកជំនន់ភ្លៀងកំពុងវាយប្រហារបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ តាមបណ្ដាស្រុកមួយចំនួននៃខេត្តជាប់ជួរភ្នំក្រវាញដែលរួមមាន ខេត្តកោះកុង កំពង់ស្ពឺ បាត់ដំបង និងខេត្តព្រះសីហនុជាដើម ។ អាជ្ញាធរជាតិ និងមូលដ្ឋានកំពុងតាមដានស្ថានការណ៍ ព្រមទាំងត្រៀមកម្លាំងអន្តរាគមន៍ ខណៈប្រជាពលរដ្ឋ និងអ្នកទេសចរត្រូវបានណែនាំឱ្យបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់។ អ្នកនាំពាក្យគណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ លោក សុទ្ធ គឹមកុលមុនី បានបញ្ជាក់ថា ជំនន់ទឹកភ្លៀងបានកើតឡើងនៅស្រុកសំឡូត ខេត្តបាត់ដំបង និងខេត្តព្រះសីហនុជាដើម ប៉ុន្តែមិនទាន់បង្កឱ្យមានការបាត់បង់អាយុជីវិតនោះទេ។ លោកបានឱ្យដឹងថា អាជ្ញាធរគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់បានត្រៀមកម្លាំង មធ្យោបាយ និងផែនការជម្លៀសប្រជាពលរដ្ឋទៅកាន់ទីទួលសុវត្ថិភាព ប្រសិនបើទឹកបន្តកើនឡើង ហើយការតាមដានស្ថានភាពអាកាសធាតុក៏កំពុងធ្វើឡើងជាបន្តបន្ទាប់ផងដែរ។ លោកលើកឡើងថា៖ «យើងកំពុងតាមដានស្ថានភាពអាកាសធាតុដែលនៅតែមានលក្ខណៈអាប់អួ និងមានភ្លៀងរលឹមជាប្រចាំ។ ហើយបើសិនជាក្នុងករណីមានភ្លៀងខ្លាំង អាហ្នឹងក៏អាចបង្កឱ្យមានទឹកជំនន់បន្ថែមទៀត។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក្ដី យើងបានត្រៀមលក្ខណៈ ដោយអាជ្ញាធរគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ថ្នាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រង ក្រុមមន្ត្រី និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ បានត្រៀមលក្ខណៈរួចរាល់ដើម្បីកាត់បន្ថយនូវផលប៉ះពាល់ និងជូនដំណឹងឱ្យទាន់ពេលវេលាដល់តំបន់ដែលងាយរងគ្រោះដោយសារទឹកជំនន់»។ ពីស្រុកសំឡូត ខេត្តបាត់ដំបង នាយប៉ុស្តិ៍ស្ដីទីនៃប៉ុស្ដិ៍នគរបាលរដ្ឋបាលសំឡូត លោក ឯក រស្មី បានឱ្យដឹងថា ភ្លៀងធ្លាក់បន្តបន្ទាប់ជាច្រើនថ្ងៃបានធ្វើឱ្យទឹកឡើងខ្លាំង លិចផ្លូវ និងមានការបាក់ដីនៅតំបន់ជាប់ព្រំដែន។ ទោះជាយ៉ាងណា មកទល់ពេលនេះ មិនទាន់មានគ្រោះថ្នាក់ដល់អាយុជីវិត ឬមានផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋរងការលិចលង់នៅឡើយទេ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «អាជ្ញាធរភូមិ ឃុំ បានរាយការណ៍ស្ថានភាពជាបន្តបន្ទាប់ ហើយកម្លាំងនគរបាល អធិការដ្ឋាន វរការពារព្រំដែន និងកងទ័ព បានសហការគ្នាប្រចាំការ ២៤ម៉ោង ដើម្បីត្រៀមជួយប្រជាពលរដ្ឋ ប្រសិនបើមានគ្រោះអាសន្នកើតឡើង»។ លោកបន្ថែមថា លោកតែងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងលេខទូរសព្ទទំនាក់ទំនងតាមបណ្តាញសង្គម ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាចរាយការណ៍បានទាន់ពេលវេលា ប្រសិនបើមានស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់។ ចំណែកនៅស្រុកស្រែអំបិល ខេត្តកោះកុង អភិការរងទទួលសេនាធិការ លោក ឈន សុខម បានឱ្យដឹងថា ភ្លៀងបានធ្លាក់ជាប់គ្នារយៈពេលបីថ្ងៃ ធ្វើឱ្យទឹកចាប់ផ្តើមជន់លិចផ្លូវនៅឃុំដងពែង និងតំបន់មួយចំនួន។ ជុំវិញរឿងនេះ អាជ្ញាធរកំពុងបិទចំណុចផ្លូវដែលមានហានិភ័យ និងត្រៀមទីទួលសុវត្ថិភាពសម្រាប់ជម្លៀសប្រជាពលរដ្ឋ ប្រសិនបើស្ថានភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ លោកបានអំពាវនាវថា៖ «អ្នកធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិលេខ៤៨ អាចធ្វើដំណើរបានធម្មតា ប៉ុន្តែត្រូវបើកបរដោយការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ព្រោះផ្លូវរអិលដោយសារភ្លៀង។ រីឯការធ្វើដំណើរទៅតំបន់ទេសចរណ៍លេងទឹក គួរផ្អាកជាបណ្តោះអាសន្ន»។ យោងតាមការផ្សព្វផ្សាយរបស់រដ្ឋបាលឃុំជីផាត កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានឱ្យដឹងថា នៅឃុំជីផាត ខេត្តកោះកុង រដ្ឋបាលឃុំបានសម្រេចផ្អាកដំណើរការសាឡាងជាបណ្តោះអាសន្ន ដោយសារកម្រិតទឹកព្រែកកើនឡើង និងមានចរន្តទឹកហូរគំហុក ដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ការធ្វើដំណើររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងភ្ញៀវទេសចរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ យោងតាមក្រសួងបរិស្ថាន និងរដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ស្ពឺ ក៏បានអំពាវនាវឱ្យភ្ញៀវទេសចរបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះការធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ទេសចរណ៍ភ្នំខ្នងផ្សារផងដែរ បន្ទាប់ពីមានទឹកហូរគំហុកពីតំបន់ភ្នំ។ ក្រុមមន្ត្រីឧទ្យានុរក្សនៃក្រសួងបរិស្ថាន អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងសហគមន៍ បានជម្លៀសអ្នកទេសចរចំនួន ៥៥១នាក់ ចេញពីតំបន់ជាប់គាំង មកកាន់ទីតាំងមានសុវត្ថិភាព ព្រមទាំងបានផ្តល់ស្បៀងអាហារ និងកន្លែងស្នាក់នៅបណ្តោះអាសន្ន។ ដោយឡែក រដ្ឋបាលស្រុករតនមណ្ឌល ខេត្តបាត់ដំបង បានជូនដំណឹងថា កម្រិតទឹកស្ទឹងសង្កែកំពុងកើនឡើង និងបានបើកទ្វារទឹកនៃទំនប់ពហុបំណងបាត់ដំបងចំនួន ៣ទ្វារ ដើម្បីរំដោះទឹក។ អាជ្ញាធរបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ ជាពិសេសអ្នករស់នៅតាមដងស្ទឹង និងតំបន់ទំនាប បង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្ន និងត្រៀមផ្លាស់ទីទៅកាន់ទីទួលសុវត្ថិភាព ប្រសិនបើស្ថានភាពទឹកបន្តកើនឡើង។ អាជ្ញាធរជាតិ និងមូលដ្ឋានបានអះអាងថា កម្លាំងសង្គ្រោះ និងមធ្យោបាយអន្តរាគមន៍ ត្រូវបានត្រៀមរួចជាស្រេច ដើម្បីជួយសង្គ្រោះប្រជាពលរដ្ឋ និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីគ្រោះមហន្តរាយ ខណៈស្ថានភាពអាកាសធាតុនៅបន្តមានភ្លៀងរលឹម និងអាចមានជំនន់ទឹកភ្លៀងបន្ថែមនៅតំបន់ងាយរងគ្រោះ។ គិតត្រឹមថ្ងៃចន្ទ ទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ស្ថានីយជលសាស្ត្របានបង្ហាញថា កម្រិតទឹកនៅទន្លេមេគង្គ ទន្លេសាប និងទន្លេបាសាក់ មានការកើនឡើងខ្ពស់ខុសពីធម្មតា។ ក្រសួងធនធានទឹកបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅតាមដងទន្លេ និងតំបន់ទំនាប តាមដានព័ត៌មានជាប្រចាំ និងត្រៀមលក្ខណៈបង្ការគ្រោះទឹកជំនន់។ ជំនន់ទឹកភ្លៀងនេះបណ្ដាលមកពីឥទ្ធិពលព្យុះទី៩ ឈ្មោះ «បាវី» (T2609 Bavi) ដែលបានជះឥទ្ធិពលលើរបបខ្យល់មូសុងនិរតីនៅកម្ពុជា ចាប់ពីថ្ងៃទី៩ ដល់ថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយបានបង្កឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ខ្យល់កន្ត្រាក់ ជំនន់ទឹកភ្លៀង និងការបាក់ដីនៅតំបន់មួយចំនួន ជាពិសេសនៅខេត្តកោះកុង បាត់ដំបង កំពង់ស្ពឺ និងតំបន់ភ្នំជាដើម។ នេះបើតាមការប្រកាសជូនដំណឹងពីក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម កាលពីថ្ងៃទី០៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។ ក្រសួងជំនាញនេះបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈថា ព្យុះទី៩ «បាវី» នេះ បានបង្កើនឥទ្ធិពលលើរបបខ្យល់មូសុងនិរតី ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់ពីមធ្យមទៅខ្លាំង លាយឡំដោយខ្យល់កន្ត្រាក់នៅស្ទើរទូទាំងប្រទេស ជាពិសេសនៅតំបន់ឆ្នេរ តំបន់ភ្នំ និងខេត្តជាប់អាងទន្លេមេគង្គ៕
មនុស្សជាង២០០នាក់ជួបជុំគ្នាទាមទារយុត្តិធម៌ជូនបណ្ឌិត កែម ឡី
ប្រជាពលរដ្ឋ សកម្មជន យុវជន តំណាងសហជីព អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងគណបក្សនយោបាយក្រៅរដ្ឋាភិបាលប្រមាណជាង ២០០ នាក់ បានជួបជុំគ្នានៅស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈកាល់តិច ស្តុបបូកគោ ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដើម្បីប្រារព្ធពិធីរំលឹកខួប១០ឆ្នាំ នៃការបាញ់សម្លាប់បណ្ឌិត កែម ឡី ដោយដាក់កម្រងផ្កា គោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធ និងធ្វើពិធីសាសនាឧទ្ទិសកុសលជូនលោក។ អ្នកចូលរួមនៅតែអំពាវនាវឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតបន្ថែម ដើម្បីស្វែងរកយុត្តិធម៌ពេញលេញជូនលោកបណ្ឌិត កែម ឡី និងគ្រួសារ។ ពិធីសូត្រមន្តឧទ្ទិសកុសល និងរម្លឹកវិញ្ញណក្ខន្ធឆ្នាំនេះ មិនមានវត្តមានព្រះសង្ឃចូលរួមនោះទេ ដោយពិធីនេះ ត្រូវបានដឹកនាំដោយអាចារ្យសូត្រឧទ្ទិសកុសលជូនលោក។ អ្នករៀបចំពិធីបានលើកឡើងថា ការមិនមានព្រះសង្ឃចូលរួម គឺដោយសារការព្រួយបារម្ភអំពីផលប៉ះពាល់ ឬសម្ពាធដែលអាចកើតមានចំពោះព្រះសង្ឃ ដូចដែលធ្លាប់កើតឡើងកន្លងមក។ កាលពីឆ្នាំ២០២០ អាជ្ញាធរខណ្ឌចំការមនបានហាមឃាត់ការប្រារព្ធពិធីរំលឹកជាសាធារណៈ ខណៈសកម្មជនយុវជន និងព្រះសង្ឃមួយចំនួនត្រូវបានរារាំងមិនឱ្យចូលរួមរំលឹកខួប៤ឆ្នាំនៃការស្លាប់របស់បណ្ឌិត កែម ឡី នៅស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈកាល់តិច។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ការប្រារព្ធនៅឆ្នាំនេះ អាជ្ញាធរមិនបានដាក់កម្លាំង ឬរបាំងរារាំងអ្នកចូលរួមឡើយ ដោយគ្រាន់តែមានសមត្ថកិច្ចមួយចំនួនស្លៀកពាក់ស៊ីវិលចូលរួមឃ្លាំមើលការជួបជុំប៉ុណ្ណោះ។ ថ្លែងនៅចំពោះមុខអ្នកចូលរួម ប្រធានសមាគមប្រជាធិបតេយ្យឯករាជ្យនៃសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ លោក វន់ ពៅ បានអំពាវនាវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេសបន្តរំលឹកដល់វីរភាពរបស់បណ្ឌិត កែម ឡី ជារៀងរាល់ថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ថ្ងៃនេះខ្ញុំសូមអំពាវនាវដល់កូនខ្មែរទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស ឱ្យតែដល់ថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ត្រូវតែរួមគ្នាគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធលោកបណ្ឌិត កែម ឡី»។ លោកក៏បានអំពាវនាវដល់រដ្ឋាភិបាលឱ្យពិនិត្យ និងស៊ើបអង្កេតឡើងវិញលើករណីសម្លាប់បណ្ឌិត កែម ឡី និងសកម្មជនដទៃទៀត ដើម្បីស្វែងរកអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ និងផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់ជនរងគ្រោះ។ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (LICADHO) លោក អំ សំអាត បានលើកឡើងថា ការរំលឹកខួបបណ្ឌិត កែម ឡី គឺជាការចងចាំនូវវីរភាព និងគុណតម្លៃដែលលោកបានបន្សល់ទុកសម្រាប់សង្គម ជាពិសេសសម្រាប់យុវជនជំនាន់ក្រោយ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទោះបីជាលោកបណ្ឌិត កែម ឡី បានបាត់បង់ជីវិតទៅហើយក៏ដោយ ប៉ុន្តែអ្វីដែលគាត់បានសាបព្រោះ និងបន្សល់ទុក នឹងត្រូវបានយុវជនជំនាន់ក្រោយបន្ត ដើម្បីជាតិ និងការហ៊ាននិយាយការពិតនៅក្នុងសង្គម»។ លោក អំ សំអាត ក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា អង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅតែបន្តទាមទារឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតឱ្យបានពេញលេញ ដើម្បីស្វែងរកយុត្តិធម៌ជូនបណ្ឌិត កែម ឡី។ មន្រ្តីគោលនយោបាយនិងតស៊ូមតិនៃអង្គការភាពជាដៃគូដើម្បីបរិស្ថាន និងការអភិវឌ្ឍ(PED) កញ្ញា ហេង គឹមសួ បានសម្តែងការសោកស្តាយចំពោះការបាត់បង់បណ្ឌិត កែម ឡី ដោយចាត់ទុកលោកជាគំរូនៃការហ៊ានលើកឡើងពីបញ្ហាសង្គម និងនិយាយការពិត។ កញ្ញា បានដកស្រង់ពាក្យមួយដែលបណ្ឌិត កែម ឡី ធ្លាប់លើកឡើងថា៖ «បើទោះបីជាយើងមិនបានធ្វើអ្វីសោះ ក៏គង់តែទទួលរងគ្រោះ ដែលគ្រាន់តែមិនទាន់ដល់វេនអ្នកប៉ុណ្ណោះ»។ កញ្ញាបានអំពាវនាវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋរួមគ្នាប្រឆាំងអយុត្តិធម៌ និងកសាងសង្គមដែលមានយុត្តិធម៌។ ក្រោយចប់ពិធីជួបជុំនៅស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈកាល់តិច ក្រុមអ្នកចូលរួមបាននាំគ្នាធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តពោធិយារាម ហៅវត្តចាស់ ស្ថិតនៅសង្កាត់ជ្រោយចង្វារ ខណ្ឌជ្រោយចង្វារ ដើម្បីធ្វើពិធីសាសនាបន្ត។ វត្តពោធិយារាមនេះហើយ ដែលសពរបស់បណ្ឌិត កែម ឡី ត្រូវបានតម្កល់ធ្វើបុណ្យនៅទីនោះ កាលពីឆ្នាំ២០១៦ មុនត្រូវបានដង្ហែទៅបញ្ចុះនៅគេហដ្ឋានរបស់លោកក្នុងស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ។ ជុំវិញការទាមទារឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតបន្ថែមលើឃាតកម្មបណ្ឌិត កែម ឡី អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធ លើកឡើងថា ការទាមទារនេះ គឺជាសិទ្ធិសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិរបស់ពួកគាត់ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសដែលអនុវត្តប្រជាធិបតេយ្យដូចកម្ពុជា។ លោកបន្តថា៖« អ៊ីចឹងគាត់មានសិទ្ធិចង់បាននេះចង់បាននោះជាសិទ្ធិរបស់គាត់ ហើយហ្នឹងបង្ហាញប្រជាធិបតេយ្យរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ក៏ប៉ុន្តែពួកគាត់មានសិទ្ធិ ពួកគាត់ក៏ត្រូវគោរពចំពោះការសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការដែរ ចឹងការទៅតុលាការគេសម្រេចយ៉ាងណាគេបើកការស៊ើបអង្កេតឆន្ទានុសិទ្ធិរបស់តុលាការក្នុងការកាត់សេចក្តីរកឃើញបែបណា នោះគឺជាសិទ្ធិរបស់តុលាការកុំគ្រាន់តែទាមទារឲ្យគេគោរពសិទ្ធិ ឬក៏អនុវត្តតាមការទាមទាររបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែមិនគោរពសិទ្ធិរបស់គេវិញមិនដឹងថា គួរតែស្ថិតនៅក្នុងការពិចារណាឲ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ»។ គួររំលឹកថា ក្នុងករណីឃាតកម្មលើបណ្ឌិតសំដីមាសរូបនេះ អាជ្ញាធរបានចាប់ខ្លួនបុរសឈ្មោះ អឿត អាង ហៅ ជួប សម្លាប់ ហើយតុលាការបានផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិតកាលពីឆ្នាំ២០១៩។ ទោះជាយ៉ាងណា អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងអ្នកឃ្លាំមើលមួយចំនួន នៅតែយល់ថា សំណុំរឿងនេះមិនទាន់ត្រូវបានស៊ើបអង្កេតឱ្យបានពេញលេញនៅឡើយ ហើយបន្តអំពាវនាវឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតបន្ថែម ដើម្បីធានាថាយុត្តិធម៌ពេញលេញត្រូវបានផ្តល់ជូនលោកបណ្ឌិត កែម ឡី និងក្រុមគ្រួសាររបស់លោក៕
សង្គមស៊ីវិលនិងសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សធ្វើបុណ្យរំលឹកខួប១០ឆ្នាំទាមទារយុត្តិធម៌សម្រាប់បណ្ឌិត កែម ឡី
មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CCHR) នៅថ្ងៃទី៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានរៀបចំពិធីសូត្រមន្តបង្សកូល ឧទ្ទិសកុសលជូនវិញ្ញាណក្ខន្ធលោកបណ្ឌិត កែម ឡី ក្នុងឱកាសរំលឹកខួប ១០ឆ្នាំនៃមរណភាពរបស់លោក ដោយមានអ្នកចូលរួមជាង ៤០នាក់។ កម្មវិធីនេះក៏មានកិច្ចពិភាក្សារយៈពេលជិតមួយម៉ោងក្រោមប្រធានបទ «ការចងចាំលោកបណ្ឌិត កែម ឡី» ដែលវាគ្មិនជាច្រើនបានចែករំលែកអនុស្សាវរីយ៍ ទស្សនៈ និងការប្តេជ្ញាបន្តគុណតម្លៃដែលលោកបានបន្សល់ទុក។ ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា (ADHOC) លោក នី សុខា បានរំលឹកពីបទពិសោធន៍របស់លោកជាមួយលោកបណ្ឌិត កែម ឡី ក្នុងអំឡុងពេលដែលលោកជាប់ពន្ធនាគារកាលពីឆ្នាំ២០១៦។ លោកបានឱ្យដឹងថា លោកបណ្ឌិត កែម ឡី បានខិតខំផ្សព្វផ្សាយ និងអំពាវនាវឱ្យមានការដោះលែងមន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្ស ព្រមទាំងពិភាក្សាអំពីស្ថានការណ៍នយោបាយ និងសង្គមនៅពេលនោះ។ លោក នី សុខា បានកោតសរសើរភាពក្លាហានរបស់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ដែលហ៊ាននិយាយការពិត និងលះបង់ពេលវេលាជាមួយគ្រួសារ ដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍សង្គម និងប្រទេសជាតិ។ លោកថ្លែងថា៖ «មានឃ្លាមួយដែលខ្ញុំចងចាំគាត់និយាយ គឺទឹកចិត្តប្រជាពលរដ្ឋ។ ទោះបីជាពេលនេះគាត់បានស្លាប់មែន ប៉ុន្តែឆន្ទៈ និងស្មារតីរបស់គាត់នៅរស់ក្នុងទឹកចិត្តមហាជន។ ប៉ុន្តែស្មាតីគាត់ មនសិការគាត់អត់ស្លាប់ទេគឺនៅក្នុងស្រទាប់មហាជន»។ ពាក់ព័ន្ធនឹងសំណុំរឿងឃាតកម្មលើលោកបណ្ឌិត កែម ឡី លោក នី សុខា បានលើកឡើងថា សាធារណជនជាច្រើននៅតែបន្តទាមទារយុត្តិធម៌ជូនលោកបណ្ឌិត កែម ឡី ដោយលោកយល់ថា ការស្វែងរកយុត្តិធម៌នៅមិនទាន់បានបញ្ចប់នៅឡើយ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «រឿងយុត្តិធម៌សម្រាប់គាត់មិនអាចស្ងប់បានទេព្រោះគាត់ជាអ្នកស្រឡាញ់យុត្តិធម៌ដែលកាលគាត់នៅរស់ ។ មិនមែន[ត្រឹមតែ]លោកបណ្ឌិតមិនស្ងប់ទេ សូម្បីតែប្រជាពលរដ្ឋយើងភាគច្រើននៅតែមិនស្ងប់ដែរ»។ សកម្មជនបរិស្ថាន លោក ម៉ា ចិត្រា បានថ្លែងថា ខួប ១០ឆ្នាំនៃមរណភាពលោកបណ្ឌិត កែម ឡី គឺជាពេលដែលប្រជាពលរដ្ឋគួររំលឹកដល់គុណតម្លៃ និងស្មារតីជាតិនិយមរបស់លោក ជាជាងគ្រាន់តែរំលឹកអំពីការស្លាប់។ លោកថ្លែងប្រាប់ថា៖«ខ្ញុំមានសារពីរ ទី១ ស្លាប់ឲ្យដូចលោកបណ្ឌិត [កែម ឡី] (មិនមែនស្លាប់ដោយសារការលួចសម្លាប់នរណាម្នាក់ទេ) ស្លាប់ដូចលោកបណ្ឌិតចង់សម្តៅថាស្លាប់ដោយ បន្សល់ទុកនូវកិត្តិយស ស្លាប់ដោយបន្សល់ទុកនូវស្មារតីជាតិនិយម បន្សល់ទុកនូវគំនិតយោបល់សម្រាប់ដោះស្រាយសង្គម។ [ទី២]រស់ឲ្យដូចដើមឈើចង់សម្តៅថា ដើមឈើវាយ៉ាងហោចណាស់ជាម្លប់សម្រាប់អ្នកកាប់ដើមឈើដែរ ចង់ផ្តាំអ្នកកាប់ឈើត្រូវគិតថា យ៉ាងហោចណាស់ជាម្លប់សម្រាប់ខ្លួនឯងដែរ។ លោកបន្តថា៖«គួរតែបន្តលើកទឹកចិត្ត គួរតែបន្តដាំដើមឈើឲ្យបានច្រើន គួរតែស្រោចទឹកឲ្យបានល្អ កុំតែដើមឈើលូតបន្តិចបន្តួចកាប់សម្លាប់ វាមិនមែនជាជម្រើសល្អសម្រាប់ដឹកនាំសង្គមនោះទេ»។ ចំណែកប្រធានសហព័ន្ធសហជីពកម្ពុជា អ្នកស្រី យ៉ាង សោភ័ណ្ឌ បានលើកឡើងថា ពាក្យសម្តីរបស់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី នៅតែជាកម្លាំងចិត្តសម្រាប់អ្នកធ្វើការងារលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស និងសិទ្ធិការងារ។ អ្នកស្រីបានឱ្យដឹងថា លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ធ្លាប់រំលឹកថា អ្នកតស៊ូមតិគួរត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ «វីសា» បីប្រភេទ គឺវត្ត ពេទ្យ និងពន្ធនាគារ ដែលអ្នកស្រីចាត់ទុកថាជាការដាស់តឿនឱ្យអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សត្រៀមខ្លួនប្រឈមនឹងការលំបាកក្នុងបេសកកម្មរបស់ខ្លួន។ អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖«អ្វីដែលខ្ញុំអាចចូលរួមចំណែកខ្ញុំអាចធ្វើបន្តទៅមុខទៀតបានយកអ្វីដែលចែករំលែករបស់គាត់ ការលើកឡើងរបស់គាត់ហ្នឹង បន្តដំណើរទៅមុខទៀតដោយយើងអត់បោះបង់ទេ។ បើសិនជាយើងក្រុមវិស័យការងារឬក៏អ្នកស្រឡាញ់គ្រប់វិស័យការងារទាំងអស់ ចូលរួមសាមគ្គីភាពគ្នាថ្ងៃណាមួយគាត់នឹងបានយុត្តិធម៌»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា ការបង្កើតសាមគ្គីភាពក្នុងចំណោមអ្នកការពារសិទ្ធិ និងកម្មករ គឺជាវិធីមួយដើម្បីបន្តស្មារតី និងបេសកកម្មដែលលោកបណ្ឌិត កែម ឡី បានបន្សល់ទុក។ ក្នុងឱកាសរំលឹកខួប ១០ឆ្នាំនេះ អង្គការសង្គមស៊ីវិលជាច្រើន រួមមាន អង្គការសង់ត្រាល់ (CENTRAL) មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CCHR) អង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (LICADHO) សមាគមអាដហុក (ADHOC) និងអង្គការដទៃទៀត បានរៀបចំសកម្មភាពផ្សេងៗ ដូចជាការបង្ហោះសារលើបណ្តាញសង្គម ផ្សព្វផ្សាយវីដេអូអំពីទស្សនៈ និងស្នាដៃរបស់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ព្រមទាំងអញ្ជើញសាធារណជនចូលរួមបញ្ចេញមតិស្វែងរកយុត្តិធម៌ជាដើម។ នៅថ្ងៃទី៩ ខែកក្កដា អង្គការមួយចំនួនបានរៀបចំពិធីសូត្រមន្តបង្សុកូលឧទ្ទិសកុសលជូនវិញ្ញាណក្ខន្ធលោកបណ្ឌិត កែម ឡី។ រីឯនៅថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ក្រុមសង្គមស៊ីវិលគ្រោងជួបជុំគ្នានៅស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈកាល់តិចស្តុបបូកគោ ដែលជាកន្លែងលោកបណ្ឌិត កែម ឡី ត្រូវបានឃាតកបាញ់សម្លាប់កាលពីឆ្នាំ២០១៦ ដើម្បីដាក់កម្រងផ្កាគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធ និងធ្វើពិធីសាសនាឧទ្ទិសកុសលជូនលោក។ គួររំលឹកថា ក្នុងករណីឃាតកម្មលើបណ្ឌិតសំដីមាសរូបនេះ អាជ្ញាធរបានចាប់ខ្លួនបុរសឈ្មោះ អឿត អាង ហៅ ជួប សម្លាប់ ហើយតុលាការបានផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិតកាលពីឆ្នាំ២០១៩។ ទោះជាយ៉ាងណា អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងអ្នកឃ្លាំមើលមួយចំនួន នៅតែយល់ថា សំណុំរឿងនេះមិនទាន់ត្រូវបានស៊ើបអង្កេតឱ្យបានពេញលេញនៅឡើយ ហើយបន្តអំពាវនាវឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតបន្ថែម ដើម្បីធានាថាយុត្តិធម៌ពេញលេញត្រូវបានផ្តល់ជូនលោកបណ្ឌិត កែម ឡី និងក្រុមគ្រួសាររបស់លោក៕
កម្មកររោងចក្រជាង ១,៣០០នាក់ តវ៉ាបិទផ្លូវជាតិលេខ៣ នៅម្ដុំកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្ដាល
កម្មករជាង ១,៣០០នាក់ នៃរោងចក្រកាត់ដេរ ខូហ្ស៊ី នីត ឯ.ក ដែលកម្មករហៅថា «រោងចក្រអាយខេ» នៅថ្ងៃទី៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បាននាំគ្នាតវ៉ាបិទកំណាត់ផ្លូវជាតិលេខ៣ ត្រង់ចំណុចស្រុកកណ្តាលស្ទឹង ខេត្តកណ្តាល ដើម្បីទាមទារឲ្យក្រុមហ៊ុនទទួលយកតំណាងកម្មករចូលធ្វើការវិញ និងកែលម្អលក្ខខណ្ឌការងារនៅទីនោះ។ ក្រោយការតវ៉ានេះ មានការសម្របសម្រួលពីមន្ត្រីក្រសួងការងារ ទើបផ្លូវជាតិលេខ៣ ត្រូវបានបើកឲ្យធ្វើចរាចរណ៍ជាធម្មតាវិញ។ កម្មករម្នាក់ធ្វើការនៅរោងចក្រ ខូហ្ស៊ី នីត លោក រិន សុចាយ បានប្រាប់ថា លោកធ្វើការងារនៅទីនេះអស់រយៈពេលកន្លះឆ្នាំហើយ ហើយនេះជាលើកទី២ ដែលកម្មករនាំគ្នាតវ៉ា ដោយសារពួកគេយល់ថា ក្រុមហ៊ុនបានអនុវត្តវិធានការមិនយុត្តិធម៌ចំពោះកម្មករ។ លោកលើកឡើងថា ខាងកម្មករនិយោជិតបានទាមទារជាច្រើន ក្នុងនោះឲ្យក្រុមហ៊ុនទទួលយកតំណាងកម្មករម្នាក់ចូលធ្វើការវិញ បង្កើនថ្លៃធ្វើដំណើរ និងថ្លៃស្នាក់នៅ ព្រមទាំងបញ្ឈប់ការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពកម្មករក្នុងកន្លែងការងារផង។ លោកនិយាយថា៖ «[មូលហេតុតវ៉ាដោយសារ] បញ្ឈប់មេអត់មានមូលហេតុ ប្តូរវេន ថែមម៉ោង អត់ឲ្យឈប់សម្រាកថ្ងៃនេះថ្ងៃនោះ និងអត់ឲ្យប្រាក់រង្វាន់»។ អនុប្រធានមន្ទីរការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈខេត្តកណ្តាល លោក ស្រី សិរីវឌ្ឍនា ប្រាប់ថា បន្ទាប់ពីមានការចុះសម្របសម្រួលរវាងមន្ទីរការងារ ក្រសួងការងារ និងភាគីពាក់ព័ន្ធ បញ្ហាដែលកម្មករលើកឡើងត្រូវបានដោះស្រាយ ហើយតាមការព្រមព្រៀង កម្មករ-កម្មការិនីនឹងវិលត្រឡប់ចូលបំពេញការងារវិញនៅថ្ងៃបន្ទាប់។ លោកបញ្ជាក់ថា ការតវ៉ានេះមានការចូលរួមពីកម្មករ-កម្មការិនីសរុបចំនួន ១,៣៣៦នាក់ ដោយទាមទាររកដំណោះស្រាយទាំង២១ចំណុចប៉ុន្តែក្រោយសម្របសម្រួលចំណុចដែលត្រូវទាមទារនៅត្រឹម១៦ចំណុចដែលពាក់ព័ន្ធទាំងលក្ខខណ្ឌការងារ និងសិទ្ធិរបស់កម្មករ។ លោកលើកឡើងថា៖ «ទាក់ទងទៅនឹង ១៦ចំណុចហ្នឹង គឺពាក់ព័ន្ធទៅនឹងលក្ខខណ្ឌការងារផង ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងសិទ្ធិផង។ ក្នុងនោះដែរ គាត់ជួយប្រធានក្រុមគាត់ (គាត់មិនមែនជាថ្នាក់ដឹកនាំសហជីពទេណា គឺជានាយកក្រុមដេរ) ដែលត្រូវបានផ្ដាច់កិច្ចសន្យាឈប់ ចិងគាត់ចង់ឲ្យប្រធានក្រុមចូលធ្វើការងារវិញ»។ លោកនិយាយថា ករណីដែលកម្មករទាមទារឲ្យទទួលប្រធានក្រុមឈ្មោះ ដួង ស្រីដែន ចូលធ្វើការវិញ គឺជាវិវាទបុគ្គល ដែលអាចបន្តដោះស្រាយតាមនីតិវិធីច្បាប់ ប្រសិនបើភាគីពាក់ព័ន្ធមិនពេញចិត្តលទ្ធផលនៃការសម្របសម្រួល។ លោកលើកឡើងថា៖ «ចឹងយើងបានដោះស្រាយសម្របសម្រួលហើយថា ប្រសិនជាវិវាទហ្នឹងជាវិវាទបុគ្គល ប្រសិនជាម្នាក់ដែលជាប្រធានក្រុមឈ្មោះ ដួង ស្រីដែន បើគាត់អត់ពេញចិត្តទេ គាត់អាចដាក់ពាក្យទៅក្រសួងដើម្បីសម្របសម្រួលបន្ថែម ដើម្បីទូទាត់ប្រាក់បំណាច់ ប្រាក់អត្ថប្រយោជន៍ផ្សេងៗឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់តាមច្បាប់»។ ជុំវិញករណីនេះ ប្រធានសហព័ន្ធសហជីពកម្ពុជា អ្នកស្រី យ៉ាង សោភ័ណ្ឌ យល់ឃើញថា ការទាមទាររបស់កម្មករមានភាពសមស្រប ដោយសារក្នុងអំឡុងពេលដែលតម្លៃទំនិញ និងការចំណាយប្រចាំថ្ងៃបានកើនឡើង រីឯប្រាក់ឈ្នួលរបស់កម្មករនៅមានកម្រិតទាប។ អ្នកស្រីអំពាវនាវឲ្យនិយោជក និងកម្មករបន្តការចរចាដោយសន្តិវិធី ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយដែលស្របតាមច្បាប់ការងារ។ អ្នកស្រីក៏បានបញ្ជាក់ដែរថា ប្រសិនបើការបញ្ឈប់តំណាងកម្មករ ឬតំណាងសហជីព មិនអនុវត្តតាមនីតិវិធីច្បាប់ទេ កម្មករមានសិទ្ធិទាមទារឲ្យនិយោជកអនុវត្តតាមច្បាប់ និងការពារសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់ខ្លួន។ អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «ជាទូទៅខ្ញុំគិតថា វាអត់មានអីល្អជាងការដែលភាគីកម្មករនិយោជិត ភាគីនិយោជក និងក្រសួង រួមទាំងភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ អង្គុយតុជជែកគ្នារកដំណោះស្រាយជុំវិញបញ្ហាហ្នឹងឡើយ ដើម្បីឱ្យការទាមទាររបស់កម្មករនិយោជិតទទួលបានលទ្ធផល ហើយពួកគាត់បានចូលធ្វើការងារវិញ»។ អ្នកស្រីបន្តថា៖ «ប៉ុន្តែប្រសិនបើមិនមានដំណោះស្រាយជុំវិញរឿងហ្នឹងទេ ខ្ញុំគិតថាជាទូទៅនិយោជិត ពួកគាត់មិនបោះបង់សិទ្ធិរបស់ពួកគាត់ទេ ព្រោះការសម្រេចចិត្តធ្វើកូដកម្ម និយោជិតរបស់យើងដឹងហើយថា គាត់ហ៊ានលះបង់ដើម្បីទាមទារអ្វីដែលជាការចង់បានរបស់គាត់»៕
ក្រសួងបរិស្ថានបិទទីលានចាក់សំណល់ក្រុមហ៊ុនមួយ ដោយសាររោងចក្រនោះបំពុលទឹកធ្វើឱ្យត្រីងាប់
ក្រសួងបរិស្ថានបានសម្រេចបិទទីលានចាក់សំណល់មួយកន្លែង នៃរោងចក្រកែច្នៃសំណល់អេឡិចត្រូនិករបស់ក្រុមហ៊ុន Mi Ner Va Investment នៅស្រុកស្ទឹងហាវ ខេត្តព្រះសីហនុ បន្ទាប់ពីមន្ត្រីជំនាញរកឃើញថា សំណល់រាវពីទីតាំងនេះបានហូរចូលអូរធម្មជាតិ បង្កឱ្យមានការបំពុលបរិស្ថាន និងបណ្តាលឱ្យត្រីងាប់។ ជុំវិញករណីនេះ អ្នកធ្វើការងារផ្នែកបរិស្ថានជំរុញឱ្យរដ្ឋពង្រឹងការត្រួតពិនិត្យគម្រោងវិនិយោគ ទាំងមុននិងក្រោយផ្តល់អាជ្ញាបណ្ណ។ យោងតាមការផ្សព្វផ្សាយរបស់ក្រសួងបរិស្ថាន នៅថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមការងារអធិការកិច្ចបានរកឃើញថា ទីតាំងចាក់សំណល់រឹងឧស្សាហកម្មរបស់ក្រុមហ៊ុន Mi Ner Va Investment Co., Ltd មិនបានរៀបចំស្របតាមស្តង់ដារបច្ចេកទេសបរិស្ថាន ដែលបណ្តាលឱ្យសំណល់រាវលេចធ្លាយចូលអូរធម្មជាតិ និងបង្កឱ្យត្រីងាប់។ ក្រុមការងារក៏បានប្រមូលសំណាកទឹកទៅវិភាគ ដើម្បីកំណត់កម្រិតសារធាតុបំពុលបន្ថែម។ ក្រសួងបរិស្ថានបានឱ្យដឹងថា មន្ត្រីជំនាញបានសហការជាមួយអាជ្ញាធរស្រុកស្ទឹងហាវ បញ្ឈប់ការចាក់សំណល់គ្រប់ប្រភេទនៅទីតាំងនេះ និងតម្រូវឱ្យបង្វែរសំណល់ទៅកាន់ទីតាំងដែលមានការអនុញ្ញាតត្រឹមត្រូវ។ ក្នុងសេចក្តីផ្សព្វផ្សាយបន្តថា៖ «ដើម្បីទប់ស្កាត់ការបំពុលបរិស្ថានជាបន្តទៀត ក្រុមការងារបានបន្តអនុវត្តវិធានការច្បាប់ដោយតម្រូវឱ្យពិន័យអន្តរការណ៍ចំពោះក្រុមហ៊ុន Mi Ner Va Investment Co., Ltd. ដែលបានប្រមូលសំណល់រឹងឧស្សាហកម្មទៅចាក់នៅទីតាំងខាងលើ បង្កឱ្យមានបញ្ហាបំពុលបរិស្ថាន និងត្រីងាប់ និងតម្រូវឱ្យផ្តល់សំណងការខូចខាតដោយផ្ទាល់និងដោយប្រយោល រួមនឹងការស្តារបរិស្ថានឡើងវិញ»។ យោងតាមក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា (CDC) កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៨ ក្រុមហ៊ុន Mi Ner Va Investment Co., Ltd. បានទទួលវិញ្ញាបនបត្រចុះបញ្ជីជាស្ថាពរ សម្រាប់គម្រោងរោងចក្រកែច្នៃ និងកម្ទេចសំណល់យានយន្ត បរិក្ខារអគ្គិសនី អេឡិចត្រូនិក និងសំណល់ឧស្សាហកម្មផ្សេងៗ ដែលមានទុនវិនិយោគប្រមាណ ៣០០,៤លានដុល្លារអាមេរិក និងគ្រោងបង្កើតការងារចំនួន ៥៤៥កន្លែង។ សកម្មជនបរិស្ថានលោក ម៉ា ចិត្រា បានគាំទ្រចំពោះចំណាត់ការរបស់ក្រសួងបរិស្ថាន ប៉ុន្តែលោកយល់ថា ការអនុវត្តវិធានការគួរតែធ្វើមុនពេលបញ្ហាកើតឡើង មិនមែនរង់ចាំរហូតដល់មានបញ្ហាកើតឡើង ទើបចាត់វិធានការនោះទេ។ លោកនិយាយថា៖ «សង្ឃឹមថាពេលដែលទទួលបានគម្រោងនៃការអភិវឌ្ឍផ្សេងៗទៀត ត្រូវតែមានវិធានការជាបន្ទាន់ កុំចាំដល់ពេលមានបញ្ហាបានយើងទៅទប់ស្កាត់ អាហ្នឹងវាហួសពេលហើយ»។ លោកលើកឡើងថា អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធគួរតែពិនិត្យឡើងវិញទៅលើក្រុមហ៊ុនខ្វះបច្ចេកទេស ឬខ្វះលទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងសំណល់ បើបញ្ហាកើតឡើងដោយសារកង្វះសមត្ថភាព មន្ត្រីជំនាញគួរផ្តល់ការណែនាំ និងជំនួយបច្ចេកទេស ដើម្បីឱ្យការគ្រប់គ្រងសំណល់អនុវត្តបានត្រឹមត្រូវ ព្រមទាំងការពារបរិស្ថានបានប្រសើរឡើង។ ចំណែកប្រធានប្រតិបត្តិនៃសមាគមបណ្ដាញយុវជនកម្ពុជា (CYN) លោក ម៉ើ ចាន់ដារ៉ា យល់ឃើញថា វិធានការរបស់ក្រសួងជារឿងត្រឹមត្រូវ ព្រោះសំណល់គីមី និងសំណល់រាវជាប្រភេទសំណល់គ្រោះថ្នាក់ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធទឹក សុខភាពសាធារណៈ និងជីវចម្រុះ។ លោកនិយាយថា៖ «យើងត្រូវការវិធានការទប់ស្កាត់ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព ហើយការទប់ស្កាត់នេះជាការទប់ស្កាត់ជាប្រព័ន្ធ មិនមែនទប់ស្កាត់តាមព្រឹត្តិការណ៍ទេ។ ដើម្បីចំណាត់ការហ្នឹងដើរ ហើយមានការត្រួតពិនិត្យនិងវាយតម្លៃយន្តការបានត្រឹមត្រូវ ព្រោះការធ្វើបែបនេះនឹងជួយឱ្យក្រសួងអាចប្រមើលមើលពីវិសាលភាព ក៏ដូចជាប្រសិទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រង»។ លោកមានប្រសាសន៍ថា ក្រសួងបរិស្ថានគួរពង្រឹងការធ្វើអធិការកិច្ច និងការត្រួតពិនិត្យស្តង់ដារបច្ចេកទេសរបស់ក្រុមហ៊ុនដែលមានហានិភ័យបំពុលបរិស្ថាន ជាពិសេសក្រុមហ៊ុនដែលគ្រប់គ្រងសំណល់គីមី និងសំណល់ឧស្សាហកម្ម ដើម្បីបង្ការហានិភ័យមុនពេលបញ្ហាកើតឡើង និងធានាថាក្រុមហ៊ុនទាំងអស់អនុវត្តតាមបទដ្ឋានបរិស្ថានដែលបានកំណត់។ លោកនិយាយថា៖ «ខ្ញុំគិតថាវាអាចមានបញ្ហានៅពីក្រោយការអនុម័តឱ្យក្រុមហ៊ុនមួយនេះបានអនុវត្ត។ បើទោះបីជាមានការទប់ស្កាត់ [តែបើ] មិនបានត្រឹមត្រូវទេ វាអាចឱ្យមានវិនាសកម្មដល់អេកូឡូស៊ីនៅក្នុងទឹកដែលមានស្រាប់ ដូចយើងមើលឃើញមានត្រីងាប់អីជាដើម»៕
សង្គមស៊ីវិលនៅតែរំលឹកវីរភាពរបស់បណ្ឌិត កែម ឡី និងបន្តទាមទារយុត្តិធម៌ពេញលេញ នៅដើមខែកក្កដាឆ្នាំនេះ
ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា ដែលធ្វើការលើផ្នែកតស៊ូមតិតាមវិស័យផ្សេងៗគ្នា នៅតែរំលឹកវីរភាពរបស់បណ្ឌិត កែម ឡី និងបន្តទាមទារយុត្តិធម៌ពេញលេញជូនរូបលោក។ អង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួន បានរៀបចំសកម្មភាពជាបន្តបន្ទាប់ចាប់ពីថ្ងៃទី៣ ដល់ថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីរំលឹកខួប ១០ឆ្នាំ នៃឃាតកម្មលើលោកបណ្ឌិត កែម ឡី អ្នកវិភាគនយោបាយ និងសង្គមដ៏ល្បីល្បាញនៅកម្ពុជា។ ការរំលឹកខួបឆ្នាំនេះ ឃើញមានអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួន រួមមាន៖ អង្គការសង់ត្រាល់ (CENTRAL) មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CCHR) អង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (LICADHO) អង្គការអាដហុក (ADHOC) និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលផ្សេងទៀត។ អង្គការទាំងនេះបានធ្វើការរំលឹកខួបស្របពេលគ្នា តាមរយៈការបង្ហោះសារនៅលើបណ្តាញសង្គម ការផ្សព្វផ្សាយវីដេអូអំពីទស្សនៈ និងស្នាដៃរបស់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ព្រមទាំងអញ្ជើញសាធារណជនឱ្យចូលរួមបញ្ចេញមតិ។ ជាមួយគ្នានេះ នៅថ្ងៃទី៩ ខែកក្កដា អង្គការមួយចំនួននឹងរៀបចំពិធីសូត្រមន្តបង្សុកូល ដើម្បីឧទ្ទិសកុសលជូនវិញ្ញាណក្ខន្ធលោកបណ្ឌិត កែម ឡី។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ដូចឆ្នាំកន្លងទៅដែរ នៅថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ក្រុមសង្គមស៊ីវិលគ្រោងជួបជុំគ្នានៅស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈកាល់តិចស្តុបបូកគោ ដែលជាទីកន្លែងលោកបណ្ឌិត កែម ឡី ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់កាលពីឆ្នាំ២០១៦។ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ (LICADHO) លោក អំ សំអាត បានមានប្រសាសន៍ថា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងប្រជាពលរដ្ឋដែលគោរពស្រឡាញ់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី តែងតែរៀបចំពិធីសាសនាឧទ្ទិសកុសល ដាក់កម្រងផ្កា និងអុជធូបនៅផ្ទះរបស់លោក ក៏ដូចជានៅទីតាំងកើតហេតុ ដើម្បីរំលឹកដល់វីរភាព និងការលះបង់របស់លោកក្នុងការលើកកម្ពស់សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ។ លោកលើកឡើងថា អង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅតែទទូចឱ្យអាជ្ញាធរបន្តស៊ើបអង្កេតលើផ្នែកផ្សេងទៀតនៃសំណុំរឿងនេះ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទន្ទឹមនឹងការរំលឹកខួបដប់ឆ្នាំនៃឃាតកម្មលើលោកបណ្ឌិត កែម ឡី ឆ្នាំនេះ គឺអង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅតែទទូចទាមទារឱ្យមានការស៊ើបអង្កេត ដើម្បីស្វែងរកយុត្តិធម៌សម្រាប់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ឱ្យបានពេញលេញ»។ ក្រៅពីសកម្មភាពនៅក្នុងប្រទេស ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅទីក្រុងម៉ុងត្រេអាល់ ប្រទេសកាណាដា កាលពីថ្ងៃទី០៦ ខែកក្កដា ក៏បានរៀបចំកម្មវិធីក្រោមប្រធានបទ «ឈាមនៃការពិត» ដើម្បីរំលឹកខួប ១០ឆ្នាំ នៃឃាតកម្មលើលោកបណ្ឌិត កែម ឡី និងខួប ២ឆ្នាំ នៃការចាប់ដាក់ពន្ធនាគារសកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិ។ នេះបើយោងតាមការបង្ហោះលើទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់ចលនាមាតាធម្មជាតិ។ អ្នកស្រាវជ្រាវការអភិវឌ្ឍសង្គម លោកបណ្ឌិត មាស នី យល់ថា ការរំលឹកខួបរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិល គឺជាការគោរពដល់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ដែលលោកចាត់ទុកថាជាវីរជនម្នាក់ដែលបាននាំការពិតមកកាន់សង្គម ហើយសកម្មភាពនេះមិនផ្ទុយនឹងច្បាប់ឡើយ។ លោកលើកឡើងថា៖ «ការរំលឹកខួបរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិល គឺជាការរំលឹកដល់វីរជនម្នាក់ដែលបាននាំការពិតមកកាន់សង្គម ហើយការប្រារព្ធពិធីបែបនេះក៏មិនផ្ទុយនឹងច្បាប់ដែរ។ ប៉ុន្តែចំពោះលំហនយោបាយបច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំមិនមានជំនឿថា យុត្តិធម៌ពេញលេញនឹងអាចសម្រេចបាននោះទេ»។ គួររំលឹកថា អាជ្ញាធរបានចាប់ខ្លួនបុរសម្នាក់ឈ្មោះ អឿត អាង ហៅ ជួប សម្លាប់ ហើយបុរសរូបនេះត្រូវបានតុលាការផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិតកាលពីឆ្នាំ២០១៧ (កែតម្រូវឆ្នាំ)។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងអ្នកឃ្លាំមើលមួយចំនួន នៅតែយល់ថា សំណុំរឿងនេះមិនទាន់បិទបញ្ចប់នៅឡើយទេ និងបន្តអំពាវនាវឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតបន្ថែម ដើម្បីធានាថាយុត្តិធម៌ពេញលេញត្រូវបានផ្តល់ជូនលោកបណ្ឌិត កែម ឡី និងក្រុមគ្រួសាររបស់លោក៕
សហព័ន្ធសហជីពអន្តរជាតិស្នើលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ឱ្យផ្ដល់សេរីភាពនយោបាយជូន លោក រ៉ុង ឈុន
សហព័ន្ធសហជីពអន្តរជាតិ នៅថ្ងៃសុក្រទី២កក្កដា បានដាក់លិខិតទៅកាន់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ដើម្បីស្នើសុំឲ្យជួយអន្តរាគមន៍ដកការផ្តន្ទាទោស និងការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពលើលោក រ៉ុង ឈុន។ ការស្នើនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីសហព័ន្ធសហជីពអន្តរជាតិបានដឹងអំពីសាលដីការបស់តុលាការកំពូលដែលបានសម្រេចតម្កល់ទោសទណ្ឌលើលោក រ៉ុង ឈុន ដែលជាអតីតមេដឹកនាំសហព័ន្ធសហជីពកម្ពុជា។ អគ្គលេខាធិការសហព័ន្ធសហជីពអន្តរជាតិ លោក លូក ទៀរ៉ង់គ្ល៍ (Luc Tirangle) បានសម្តែងនូវក្តីព្រួយបារម្ភចំពោះការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញតាមផ្លូវតុលាការលើលោក រ៉ុង ឈុន មេដឹកនាំសហជីព និងជាអតីតប្រធានសហព័ន្ធសហជីពកម្ពុជា។ ក្រៅពីលោកនាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន ម៉ាណែត លិខិតក៏បានផ្ញើទៅកាន់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក កើត រិទ្ធ និង រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការងារលោក ហេង សួរ ដោយសហព័ន្ធសហជីពអន្តរជាតិបានទទូចឲ្យកម្ពុជា អន្តរាគមន៍ដកការផ្តន្ទាទោស និងការរឹតត្បិតលើលោក រ៉ុង ឈុន ក្រោមហេតុផលថា កម្ពុជាជាសមាជិករបស់អង្គការអន្តរជាតិខាងការងារ (ILO)។ ក្នុងលិខិតបានថ្លែងថា៖« ITUC សូមថ្កោលទោសចំពោះការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញតាមផ្លូវតុលាការលើលោក រ៉ុង ឈុន និងការអនុវត្តខុសគោល បំណងនៃមាត្រា ៤៩៤ និង ៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ដើម្បីចោទប្រកាន់មេដឹកនាំសហជីព និងសកម្មជនដែល អនុវត្តសកម្មភាពស្របច្បាប់ និងបញ្ចេញមតិដោយសន្តិវិធី។ ការចាប់ខ្លួន ការចោទប្រកាន់ និងការផ្តន្ទាទោស ដោយបំពានបែបនេះ គឺជាការរំលោភយ៉ាងច្បាស់លាស់លើអនុសញ្ញារបស់អង្គការអន្តរជាតិខាងការងារ (ILO) លេខ ៨៧ ស្តីពីសេរីភាពសមាគម និងអនុសញ្ញាលេខ ១០៥ ស្តីពីការលុបបំបាត់ពលកម្មដោយបង្ខំ»។ ជាការឆ្លើយតប អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លោក ប៉ែន បូណា អះអាងថា កម្ពុជាជារដ្ឋអធិបតេយ្យមួយដែលអនុវត្តច្បាប់របស់ខ្លួនក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួនតាមរយៈតុលាការដែលជាស្ថាប័នឯករាជ្យ។ លោកបន្តថា ការអនុវត្តច្បាប់តាមរយៈប្រព័ន្ធតុលាការមិនមែនជាការបំបិទសិទ្ធិសេរីភាព ឬការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញទៅលើបុគ្គល ឬក្រុមណាមួយឡើយ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖«ការអនុវត្តច្បាប់តាមរយៈប្រព័ន្ធតុលាការមិនមែនជាការបំបិទសិទ្ធសេរីភាព ឬការធ្វើទុកបុកម្នេញទៅលើបុគ្គលណាឬក្រុមណាឡើយ តែជាការអនុវត្តតាមសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការ»។ លោកបន្ថែមថា ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបត្រូវគោរពច្បាប់ ហើយអ្នកដែលបំពានច្បាប់ត្រូវទទួលខុសត្រូវតាមនីតិវិធីដូចដែលប្រទេសដទៃអនុវត្តផងដែរ។ ជុំវិញករណីនេះ មន្រ្តីអង្កេតជាន់ខ្ពស់ នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក (ADHOC) លោក យី សុខសាន្ត បានលើកឡើងថា សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងការចូលរួមក្នុងជីវភាពនយោបាយ គឺជាសិទ្ធិដែលត្រូវបានធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងលិខិតបទដ្ឋានអន្តរជាតិ។ លោកបានបន្តថា ការបន្តចាប់ខ្លួនអ្នកនយោបាយ សកម្មជន និងមេដឹកនាំសហជីព បានធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិ និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សបន្តបង្ហាញក្តីព្រួយបារម្ភ។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖«ស្នើសុំនិងទទូចទៅកាន់រដ្ឋាភិបាលគួរតែពិចារណាឈប់ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដល់ប្រជាពលរដ្ឋក៏ដូចជាអ្នកនយោបាយទៅ យើងគួររួបរួមគ្នាដើម្បីកសាងប្រទេសឲ្យក្លាយទៅជាប្រទេសមួយដែលយើងថាមានសន្តិភាព»។ សូមជម្រាបជូនថា សហព័ន្ធសហជីពអន្តរជាតិ (ITUC) តំណាងឱ្យកម្មករចំនួន ១៩១ លាននាក់ នៅក្នុងប្រទេសចំនួន ១៦៩ រួមទាំងសហព័ន្ធសហជីពកម្ពុជា (CCTU) និងសហព័ន្ធពលកម្មកម្ពុជា (CLC)។ កាលពីថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ លោក រ៉ុង ឈុន បានដាក់លិខិតទៅក្រសួងយុត្តិធម៌ ស្នើឱ្យអន្តរាគមន៍ទម្លាក់បទចោទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម» និងបទ «មិនរាងចាល បន្ទាប់ពីការផ្តន្ទាទោសបទមជ្ឈិម» ព្រមទាំងស្នើសុំឱ្យស្ដារសិទ្ធិនយោបាយរបស់លោកឡើងវិញ បន្ទាប់ពីតុលាការកំពូលបានតម្កល់សាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ។ តុលាការកំពូល កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានសម្រេចព្យួរទោសដាក់ពន្ធនាគារលោក រ៉ុង ឈុន ដោយឱ្យសាកល្បងរយៈពេលបីឆ្នាំ និងភ្ជាប់នូវវិធានហាមឃាត់មួយចំនួន រួមទាំងការដកសិទ្ធិនយោបាយរយៈពេលប្រាំឆ្នាំ។ ក្រៅពី ITUC ថ្មីៗនេះ អង្គការអប់រំអន្តរជាតិ (Education International - EI) ដែលតំណាងឱ្យគ្រូបង្រៀន និងបុគ្គលិកអប់រំជាង ៣២ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ក៏បានផ្ញើលិខិតទៅរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា អំពាវនាវឱ្យអាជ្ញាធរកម្ពុជាលុបចោលការរឹតត្បិតទាំងអស់ដែលរារាំងលោក រ៉ុង ឈុន មិនឱ្យបំពេញសកម្មភាពសហជីព និងការងារការពារសិទ្ធិមនុស្សដោយស្របច្បាប់៕
Get Newsletter
